8. ථුසජාතකවණ්ණනා (338)
විදිතං ථුසන්ති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො අජාතසත්තුං ආරබ්භ කථෙසි. තස්මිං කිර මාතුකුච්ඡිගතෙ තස්ස මාතු කොසලරාජධීතාය බිම්බිසාරරඤ්ඤො දක්ඛිණජාණුලොහිතපිවනදොහළො උප්පජ්ජිත්වා පණ්ඩු අහොසි. සා පරිචාරිකාහි පුච්ඡිතා තාසං තමත්ථං ආරොචෙසි. රාජාපි සුත්වා නෙමිත්තකෙ පක්කොසාපෙත්වා “දෙවියා කිර එවරූපො දොහළො උප්පන්නො, තස්ස කා නිප්ඵත්තී”ති පුච්ඡි. නෙමිත්තකා “දෙවියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තකසත්තො තුම්හෙ මාරෙත්වා රජ්ජං ගණ්හිස්සතී”ති ආහංසු. රාජා “සචෙ මම පුත්තො මං මාරෙත්වා රජ්ජං ගණ්හිස්සති, කො එත්ථ දොසො”ති දක්ඛිණජාණුං සත්ථෙන ඵාලාපෙත්වා ලොහිතං සුවණ්ණතට්ටකෙන ගාහාපෙත්වා දෙවියා පායෙසි. සා චින්තෙසි “සචෙ මම කුච්ඡියං නිබ්බත්තො පුත්තො පිතරං මාරෙස්සති, කිං මෙ තෙනා”ති. සා ගබ්භපාතනත්ථං කුච්ඡිං මද්දාපෙසි .
රාජා ඤත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා “භද්දෙ මය්හං කිර පුත්තො මං මාරෙත්වා රජ්ජං ගණ්හිස්සති, න ඛො පනාහං අජරො අමරො, පුත්තමුඛං පස්සිතුං මෙ දෙහි, මා ඉතො පභුති එවරූපං කම්මං අකාසී”ති ආහ. සා තතො පට්ඨාය උය්යානං ගන්ත්වා කුච්ඡිං මද්දාපෙසි. රාජා ඤත්වා තතො පට්ඨාය උය්යානගමනං නිවාරෙසි. සා පරිපුණ්ණගබ්භා පුත්තං විජායි. නාමග්ගහණදිවසෙ චස්ස අජාතස්සෙව පිතු සත්තුභාවතො “අජාතසත්තු”ත්වෙව නාමමකංසු. තස්මිං කුමාරපරිහාරෙන වඩ්ඪන්තෙ සත්ථා එකදිවසං පඤ්චසතභික්ඛුපරිවුතො රඤ්ඤො නිවෙසනං ගන්ත්වා නිසීදි. රාජා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයභොජනීයෙන පරිවිසිත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා ධම්මං සුණන්තො නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ කුමාරං මණ්ඩෙත්වා රඤ්ඤො අදංසු. රාජා බලවසිනෙහෙන පුත්තං ගහෙත්වා ඌරුම්හි නිසීදාපෙත්වා පුත්තගතෙන පෙමෙන පුත්තමෙව මමායන්තො න ධම්මං සුණාති. සත්ථා තස්ස පමාදභාවං ඤත්වා “මහාරාජ, පුබ්බෙ රාජානො පුත්තෙ ආසඞ්කමානා පටිච්ඡන්නෙ කාරෙත්වා ‘අම්හාකං අච්චයෙන නීහරිත්වා රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙය්යාථා’ති ආණාපෙසු”න්ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තක්කසිලායං දිසාපාමොක්ඛආචරියො හුත්වා බහූ රාජකුමාරෙ ච බ්රාහ්මණකුමාරෙ ච සිප්පං වාචෙසි. බාරාණසිරඤ්ඤොපි පුත්තො සොළසවස්සකාලෙ තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තයො වෙදෙ ච සබ්බසිප්පානි ච උග්ගණ්හිත්වා පරිපුණ්ණසිප්පො ආචරියං ආපුච්ඡි. ආචරියො අඞ්ගවිජ්ජාවසෙන තං ඔලොකෙන්තො “ඉමස්ස පුත්තං නිස්සාය අන්තරායො පඤ්ඤායති, තමහං අත්තනො ආනුභාවෙන හරිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා චතස්සො ගාථා බන්ධිත්වා රාජකුමාරස්ස අදාසි, එවඤ්ච පන තං වදෙසි “තාත, පඨමං ගාථං රජ්ජෙ පතිට්ඨාය තව පුත්තස්ස සොළසවස්සකාලෙ භත්තං භුඤ්ජන්තො වදෙය්යාසි, දුතියං මහාඋපට්ඨානකාලෙ, තතියං පාසාදං අභිරුහමානො සොපානසීසෙ ඨත්වා, චතුත්ථං සයනසිරිගබ්භං පවිසන්තො උම්මාරෙ ඨත්වා”ති. සො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා ආචරියං වන්දිත්වා ගතො ඔපරජ්ජෙ පතිට්ඨාය පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාසි. තස්ස පුත්තො සොළසවස්සකාලෙ රඤ්ඤො උය්යානකීළාදීනං අත්ථාය නික්ඛමන්තස්ස සිරිවිභවං දිස්වා පිතරං මාරෙත්වා රජ්ජං ගහෙතුකාමො හුත්වා අත්තනො උපට්ඨාකානං කථෙසි. තෙ “සාධු දෙව, මහල්ලකකාලෙ ලද්ධෙන ඉස්සරියෙන කො අත්ථො, යෙන කෙනචි උපායෙන රාජානං මාරෙත්වා රජ්ජං ගණ්හිතුං වට්ටතී”ති වදිංසු. කුමාරො “විසං ඛාදාපෙත්වා මාරෙස්සාමී”ති පිතරා සද්ධිං සායමාසං භුඤ්ජන්තො විසං ගහෙත්වා නිසීදි. රාජා භත්තපාතියං භත්තෙ අච්ඡුපන්තෙයෙව පඨමං ගාථමාහ –