අදස්සනෙන මොරස්සාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො හතලාභසක්කාරෙ තිත්ථියෙ ආරබ්භ කථෙසි. තිත්ථියා හි අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ ලාභිනො අහෙසුං, උප්පන්නෙ පන බුද්ධෙ හතලාභසක්කාරා සූරියුග්ගමනෙ ඛජ්ජොපනකා විය ජාතා. තෙසං තං පවත්තිං ආරබ්භ භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි යාව ගුණවන්තා න උප්පජ්ජන්ති, තාව නිග්ගුණා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තා අහෙසුං, ගුණවන්තෙසු පන උප්පන්නෙසු නිග්ගුණා හතලාභසක්කාරා ජාතා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො මොරයොනියං නිබ්බත්තිත්වා වුඩ්ඪිමන්වාය සොභග්ගප්පත්තො අරඤ්ඤෙ විචරි. තදා එකච්චෙ වාණිජා දිසාකාකං ගහෙත්වා නාවාය බාවෙරුරට්ඨං අගමංසු. තස්මිං කිර කාලෙ බාවෙරුරට්ඨෙ සකුණා නාම නත්ථි. ආගතාගතා රට්ඨවාසිනො තං පඤ්ජරෙ නිසින්නං දිස්වා “පස්සථිමස්ස ඡවිවණ්ණං ගලපරියොසානං මුඛතුණ්ඩකං මණිගුළසදිසානි අක්ඛීනී”ති කාකමෙව පසංසිත්වා තෙ වාණිජකෙ ආහංසු “ඉමං, අය්යා, සකුණං අම්හාකං දෙථ, අම්හාකං ඉමිනා අත්ථො, තුම්හෙ අත්තනො රට්ඨෙ අඤ්ඤං ලභිස්සථා”ති. “තෙන හි මූලෙන ගණ්හථා”ති. “කහාපණෙන නො දෙථා”ති. “න දෙමා”ති . අනුපුබ්බෙන වඩ්ඪිත්වා “සතෙන දෙථා”ති වුත්තෙ “අම්හාකං එස බහූපකාරො, තුම්හෙහි සද්ධිං මෙත්ති හොතූ”ති කහාපණසතං ගහෙත්වා අදංසු. තෙ තං නෙත්වා සුවණ්ණපඤ්ජරෙ පක්ඛිපිත්වා නානප්පකාරෙන මච්ඡමංසෙන චෙව ඵලාඵලෙන ච පටිජග්ගිංසු. අඤ්ඤෙසං සකුණානං අවිජ්ජමානට්ඨානෙ දසහි අසද්ධම්මෙහි සමන්නාගතො කාකො ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො අහොසි.

පුනවාරෙ තෙ වාණිජා එකං මොරරාජානං ගහෙත්වා යථා අච්ඡරසද්දෙන වස්සති, පාණිප්පහරණසද්දෙන නච්චති, එවං සික්ඛාපෙත්වා බාවෙරුරට්ඨං අගමංසු. සො මහාජනෙ සන්නිපතිතෙ නාවාය ධුරෙ ඨත්වා පක්ඛෙ විධුනිත්වා මධුරස්සරං නිච්ඡාරෙත්වා නච්චි. මනුස්සා තං දිස්වා සොමනස්සජාතා “එතං, අය්යා, සොභග්ගප්පත්තං සුසික්ඛිතං සකුණරාජානං අම්හාකං දෙථා”ති ආහංසු. අම්හෙහි පඨමං කාකො ආනීතො, තං ගණ්හිත්ථ, ඉදානි එකං මොරරාජානං ආනයිම්හා, එතම්පි යාචථ, තුම්හාකං රට්ඨෙ සකුණං නාම ගහෙත්වා ආගන්තුං න සක්කාති. “හොතු, අය්යා, අත්තනො රට්ඨෙ අඤ්ඤං ලභිස්සථ, ඉමං නො දෙථා”ති මූලං වඩ්ඪෙත්වා සහස්සෙන ගණ්හිංසු. අථ නං සත්තරතනවිචිත්තෙ පඤ්ජරෙ ඨපෙත්වා මච්ඡමංසඵලාඵලෙහි චෙව මධුලාජසක්කරපානකාදීහි ච පටිජග්ගිංසු, මයූරරාජා ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො ජාතො, තස්සාගතකාලතො පට්ඨාය කාකස්ස ලාභසක්කාරො පරිහායි, කොචි නං ඔලොකෙතුම්පි න ඉච්ඡි. කාකො ඛාදනීයභොජනීයං අලභමානො “කාකා”ති වස්සන්තො ගන්ත්වා උක්කාරභූමියං ඔතරිත්වා ගොචරං ගණ්හි.

සත්ථා ද්වෙ වත්ථූනි ඝටෙත්වා සම්බුද්ධො හුත්වා ඉමා ගාථා අභාසි –

තත්ථ සිඛිනොති සිඛාය සමන්නාගතස්ස. මඤ්ජුභාණිනොති මධුරස්සරස්ස. අපූජෙසුන්ති අපූජයිංසු. මංසෙන ච ඵලෙන චාති නානප්පකාරෙන මංසෙන ඵලාඵලෙන ච. බාවෙරුමාගමාති බාවෙරුරට්ඨං ආගතො. “භාවෙරූ”තිපි පාඨො. අහායථාති පරිහීනො. ධම්මරාජාති නවහි ලොකුත්තරධම්මෙහි පරිසං රඤ්ජෙතීති ධම්මරාජා. පභඞ්කරොති සත්තලොකඔකාසලොකසඞ්ඛාරලොකෙසු ආලොකස්ස කතත්තා පභඞ්කරො. සරසම්පන්නොති බ්රහ්මස්සරෙන සමන්නාගතො. ධම්මං අදෙසයීති චතුසච්චධම්මං පකාසෙසීති.

ඉති ඉමා චතස්සො ගාථා භාසිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කාකො නිගණ්ඨො නාටපුත්තො අහොසි, මොරරාජා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

අදාසි දානානීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු හෙට්ඨා ඛදිරඞ්ගාරජාතකෙ (ජා· 1.1.40) විත්ථාරිතමෙව. ඉධ පන සත්ථා අනාථපිණ්ඩිකං. ආමන්තෙත්වා “පොරාණකපණ්ඩිතාපි ගහපති ‘දානං මා දදාසී’ති ආකාසෙ ඨත්වා වාරෙන්තං සක්කං දෙවානමින්දං පටිබාහිත්වා දානං අදංසුයෙවා”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අසීතිකොටිවිභවො විසය්හො නාම සෙට්ඨි හුත්වා පඤ්චහි සීලෙහි සමන්නාගතො දානජ්ඣාසයො දානාභිරතො අහොසි. සො චතූසු නගරද්වාරෙසු, නගරමජ්ඣෙ, අත්තනො ඝරද්වාරෙති ඡසු ඨානෙසු දානසාලායො කාරෙත්වා දානං පවත්තෙසි, දිවසෙ දිවසෙ ඡ සතසහස්සානි විස්සජ්ජෙති. බොධිසත්තස්ස ච වනිබ්බකයාචකානඤ්ච එකසදිසමෙව භත්තං හොති. තස්ස ජම්බුදීපං උන්නඞ්ගලං කත්වා දානං දදතො දානානුභාවෙන සක්කස්ස භවනං කම්පි, සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො පණ්ඩුකම්බලසිලාසනං උණ්හාකාරං දස්සෙසි. සක්කො “කො නු ඛො මං ඨානා චාවෙතුකාමො”ති උපධාරෙන්තො මහාසෙට්ඨිං දිස්වා “අයං විසය්හො අතිවිය පත්ථරිත්වා සකලජම්බුදීපං උන්නඞ්ගලං කරොන්තො දානං දෙති, ඉමිනා දානෙන මං චාවෙත්වා සයං සක්කො භවිස්සති මඤ්ඤෙ, ධනමස්ස නාසෙත්වා එතං දලිද්දං කත්වා යථා දානං න දෙති, තථා කරිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා සබ්බං ධනධඤ්ඤං තෙලමධුඵාණිතසක්කරාදීනි අන්තමසො දාසකම්මකරපොරිසම්පි අන්තරධාපෙසි.