යො වෙ කාලෙ අසම්පත්තෙති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කොකාලිකං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු තක්කාරියජාතකෙ විත්ථාරිතමෙව.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අමච්චො ඔවාදකො අහොසි, රාජා බහුභාණී අහොසි. බොධිසත්තො “තස්ස බහුභාණිතං නිසෙධෙස්සාමී”ති එකං උපමං උපධාරෙන්තො විචරති. අථෙකදිවසං රාජා උය්යානං ගතො මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසීදි, තස්සුපරි අම්බරුක්ඛො අත්ථි. තත්රෙකස්මිං කාකකුලාවකෙ කාළකොකිලා අත්තනො අණ්ඩකං නික්ඛිපිත්වා අගමාසි. කාකී තං කොකිලඅණ්ඩකං පටිජග්ගි, අපරභාගෙ තතො කොකිලපොතකො නික්ඛමි. කාකී “පුත්තො මෙ”ති සඤ්ඤාය මුඛතුණ්ඩකෙන ගොචරං ආහරිත්වා තං පටිජග්ගි. සො අවිරූළ්හපක්ඛො අකාලෙයෙව කොකිලරවං රවි. කාකී “අයං ඉදානෙව තාව අඤ්ඤං රවං රවති , වඩ්ඪන්තො කිං කරිස්සතී”ති තුණ්ඩකෙන කොට්ටෙත්වා මාරෙත්වා කුලාවකා පාතෙසි. සො රඤ්ඤො පාදමූලෙ පති.

රාජා බොධිසත්තං පුච්ඡි “කිමෙතං සහායා”ති? බොධිසත්තො “අහං රාජානං නිවාරෙතුං එකං උපමං පරියෙසාමි, ලද්ධා දානි මෙ සා”ති චින්තෙත්වා “මහාරාජ, අතිමුඛරා අකාලෙ බහුභාණිනො එවරූපං ලභන්ති. අයං මහාරාජ, කොකිලපොතකො කාකියා පුට්ඨො අවිරූළ්හපක්ඛො අකාලෙයෙව කොකිලරවං රවි. අථ නං කාකී ‘නායං මම පුත්තකො’ති ඤත්වා මුඛතුණ්ඩකෙන කොට්ටෙත්වා මාරෙත්වා කුලාවකා පාතෙසි. මනුස්සා වා හොන්තු තිරච්ඡානා වා, අකාලෙ බහුභාණිනො එවරූපං දුක්ඛං ලභන්තී”ති වත්වා ඉමා ගාථා අභාසි –

තත්ථ කාලෙ අසම්පත්තෙති අත්තනො වචනකාලෙ අසම්පත්තෙ. අතිවෙලන්ති වෙලාතික්කන්තං කත්වා අතිරෙකප්පමාණං භාසති. හලාහලාමිවාති හලාහලං ඉව. නිකට්ඨෙති තස්මිංයෙව ඛණෙ අප්පමත්තකෙ කාලෙ. තස්මාති යස්මා සුනිසිතසත්ථහලාහලවිසතොපි ඛිප්පතරං දුබ්භාසිතවචනමෙව පාතෙසි, තස්මා. කාලෙ අකාලෙ වාති වත්තුං යුත්තකාලෙ ච අකාලෙ ච වාචං රක්ඛෙය්ය, අතිවෙලං න භාසෙය්ය අපි අත්තනා සමෙ නින්නානාකරණෙපි පුග්ගලෙති අත්ථො.

මතිපුබ්බොති මතිං පුරෙචාරිකං කත්වා කථනෙන මතිපුබ්බො. විචක්ඛණොති ඤාණෙන විචාරෙත්වා අත්ථවින්දනපුග්ගලො විචක්ඛණො නාම. උරගාමිවාති උරගං ඉව. ඉදං වුත්තං හොති – යථා සුපණ්ණො සමුද්දං ඛොභෙත්වා මහාභොගං උරගං ආදෙති ගණ්හාති, ආදියිත්වා ච තඞ්ඛණඤ්ඤෙව නං සිම්බලිං ආරොපෙත්වා මංසං ඛාදති, එවමෙව යො මතිපුබ්බඞ්ගමො විචක්ඛණො වත්තුං යුත්තකාලෙ මිතං භාසති, සො සබ්බෙ අමිත්තෙ ආදෙති ගණ්හාති, අත්තනො වසෙ වත්තෙතීති.

රාජා බොධිසත්තස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා තතො පට්ඨාය මිතභාණී අහොසි, යසඤ්චස්ස වඩ්ඪෙත්වා මහන්තතරං අදාසි.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කොකිලපොතකො කොකාලිකො අහොසි, පණ්ඩිතාමච්චො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

අපි හන්ත්වා හතො බ්රූතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො කොසලරඤ්ඤො පුරොහිතං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර රථෙන අත්තනො භොගගාමං ගච්ඡන්තො සම්බාධෙ මග්ගෙ රථං පාජෙන්තො එකං සකටසත්ථං දිස්වා “තුම්හාකං සකටං අපනෙථා”ති ගච්ඡන්තො සකටෙ අනපනීයමානෙ කුජ්ඣිත්වා පතොදලට්ඨියා පුරිමසකටෙ සාකටිකස්ස රථධුරෙ පහරි. සා රථධුරෙ පටිහතා නිවත්තිත්වා තස්සෙව නලාටං පහරි. තාවදෙවස්ස නලාටෙ ගණ්ඩො උට්ඨහි. සො නිවත්තිත්වා “සාකටිකෙහි පහටොම්හී”ති රඤ්ඤො ආරොචෙසි. සාකටිකෙ පක්කොසාපෙත්වා විනිච්ඡිනන්තා තස්සෙව දොසං අද්දසංසු. අථෙකදිවසං භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, රඤ්ඤො කිර පුරොහිතො ‘සාකටිකෙහි පහටොම්හී’ති අඩ්ඩං කරොන්තො සයමෙව පරජ්ජී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපෙස එවරූපං අකාසියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.