සුච්චජං වත නච්චජීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං කුටුම්බිකං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර “ගාමකෙ උද්ධාරං සාධෙස්සාමී”ති භරියාය සද්ධිං තත්ථ ගන්ත්වා සාධෙත්වා ධනං ආහරිත්වා “පච්ඡා නෙස්සාමී”ති එකස්මිං කුලෙ ඨපෙත්වා පුන සාවත්ථිං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ එකං පබ්බතං අද්දස. අථ නං භරියා ආහ “සචෙ, සාමි, අයං පබ්බතො සුවණ්ණමයො භවෙය්ය, දදෙය්යාසි පන මෙ කිඤ්චී”ති. “කාසි ත්වං, න කිඤ්චි දස්සාමී”ති. සා “යාව ථද්ධහදයො වතායං, පබ්බතෙ සුවණ්ණමයෙ ජාතෙපි මය්හං කිඤ්චි න දස්සතී”ති අනත්තමනා අහොසි. තෙ ජෙතවනසමීපං ආගන්ත්වා “පානීයං පිවිස්සාමා”ති විහාරං පවිසිත්වා පානීයං පිවිංසු. සත්ථාපි පච්චූසකාලෙයෙව තෙසං සොතාපත්තිඵලස්ස උපනිස්සයං දිස්වා ආගමනං ඔලොකයමානො ගන්ධකුටිපරිවෙණෙ නිසීදි ඡබ්බණ්ණරස්මියො විස්සජ්ජෙන්තො. තෙපි පානීයං පිවිත්වා ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා නිසීදිංසු. සත්ථා තෙහි සද්ධිං පටිසන්ථාරං කත්වා “කහං ගතාත්ථා”ති පුච්ඡි. “අම්හාකං ගාමකෙ උද්ධාරං සාධනත්ථාය, භන්තෙ”ති. “කිං, උපාසිකෙ තව සාමිකො තුය්හං හිතං පටිකඞ්ඛති, උපකාරං තෙ කරොතී”ති. භන්තෙ, අහං ඉමස්මිං සසිනෙහා, අයං පන මයි නිස්සිනෙහො, අජ්ජ මයා පබ්බතං දිස්වා “සචායං පබ්බතො සුවණ්ණමයො අස්ස, කිඤ්චි මෙ දදෙය්යාසී”ති වුත්තො “කාසි ත්වං, න කිඤ්චි දස්සාමී”ති ආහ, එවං ථද්ධහදයො අයන්ති. “උපාසිකෙ, එවං නාමෙස වදති, යදා පන තව ගුණං සරති, තදා සබ්බිස්සරියං තෙ දෙතී”ති වත්වා “කථෙථ, භන්තෙ”ති තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස සබ්බකිච්චකාරකො අමච්චො අහොසි. අථෙකදිවසං රාජා පුත්තං උපරාජානං උපට්ඨානං ආගච්ඡන්තං දිස්වා “අයං මම අන්තෙපුරෙ දුබ්භෙය්යා”ති තං පක්කොසාපෙත්වා “තාත, යාවාහං ජීවාමි, තාව නගරෙ වසිතුං න ලච්ඡසි, අඤ්ඤත්ථ වසිත්වා මමච්චයෙන රජ්ජං කාරෙහී”ති ආහ. සො “සාධූ”ති පිතරං වන්දිත්වා ජෙට්ඨභරියාය සද්ධිං නගරා නික්ඛමිත්වා පච්චන්තං ගන්ත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා පණ්ණසාලං මාපෙත්වා වනමූලඵලාඵලෙහි යාපෙන්තො වසි. අපරභාගෙ රාජා කාලමකාසි. උපරාජා නක්ඛත්තං ඔලොකෙන්තො තස්ස කාලකතභාවං ඤත්වා බාරාණසිං ආගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ එකං පබ්බතං අද්දස. අථ නං භරියා ආහ “සචෙ, දෙව, අයං පබ්බතො සුවණ්ණමයො අස්ස, දදෙය්යාසි මෙ කිඤ්චී”ති. “කාසි ත්වං, න කිඤ්චි දස්සාමී”ති. සා “අහං ඉමස්මිං සිනෙහං ඡින්දිතුං අසක්කොන්තී අරඤ්ඤං පාවිසිං, අයඤ්ච එවං වදති, අතිවිය ථද්ධහදයො , රාජා හුත්වාපි එස මය්හං කිං කල්යාණං කරිස්සතී”ති අනත්තමනා අහොසි. සො ආගන්ත්වා රජ්ජෙ පතිට්ඨිතො තං අග්ගමහෙසිට්ඨානෙ ඨපෙසි , ඉදං යසමත්තකමෙව අදාසි. උත්තරි පන සක්කාරසම්මානො නත්ථි, තස්සා අත්ථිභාවම්පි න ජානාති.

බොධිසත්තො “අයං දෙවී ඉමස්ස රඤ්ඤො උපකාරිකා දුක්ඛං අගණෙත්වා අරඤ්ඤවාසං වසි. අයං පනෙතං අගණෙත්වා අඤ්ඤාහි සද්ධිං අභිරමන්තො විචරති, යථා එසා සබ්බිස්සරියං ලභති, තථා කරිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා එකදිවසං තං උපසඞ්කමිත්වා “මහාදෙවි මයං තුම්හාකං සන්තිකා පිණ්ඩපාතමත්තම්පි න ලභාම, කස්මා අම්හෙසු පමජ්ජිත්ථ, අතිවිය ථද්ධහදයා අත්ථා”ති ආහ. “තාත, සචාහං අත්තනා ලභෙය්යං, තුය්හම්පි දදෙය්යං, අලභමානා පන කිං දස්සාමි, රාජාපි මය්හං ඉදානි කිං නාම දස්සති, සො අන්තරාමග්ගෙ ‘ඉමස්මිං පබ්බතෙ සුවණ්ණමයෙ ජාතෙ මය්හං කිඤ්චි දස්සසී’ති වුත්තො ‘කාසි ත්වං, න කිඤ්චි දස්සාමී’ති ආහ, සුපරිච්චජම්පි න පරිච්චජී”ති. “කිං පන රඤ්ඤො සන්තිකෙ ඉමං කථං කථෙතුං සක්ඛිස්සථා”ති? “සක්ඛිස්සාමි, තාතා”ති. “තෙන හි අහං රඤ්ඤො සන්තිකෙ ඨිතො පුච්ඡිස්සාමි, තුම්හෙ කථෙය්යාථා”ති. “සාධු, තාතා”ති. බොධිසත්තො දෙවියා රඤ්ඤො උපට්ඨානං ආගන්ත්වා ඨිතකාලෙ ආහ “නනු, අය්යෙ, මයං තුම්හාකං සන්තිකා කිඤ්චි න ලභාමා”ති? “තාත, අහං ලභමානා තුය්හං දදෙය්යං, අහමෙව කිඤ්චි න ලභාමි, අලභමානා තුය්හං කිං දස්සාමි, රාජාපි ඉදානි මය්හං කිං නාම දස්සති, සො අරඤ්ඤතො ආගමනකාලෙ එකං පබ්බතං දිස්වා ‘සචායං පබ්බතො සුවණ්ණමයො අස්ස, කිඤ්චි මෙ දදෙය්යාසී’ති වුත්තො ‘කාසි ත්වං, න කිඤ්චි දස්සාමී’ති වදති, සුපරිච්චජම්පි න පරිච්චජී”ති එතමත්ථං දීපෙන්තී පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ සුච්චජං වතාති සුඛෙන චජිතුං සක්කුණෙය්යම්පි න චජි. අදදන්ති වචනමත්තෙනාපි පබ්බතං අදදමානො. කිඤ්හි තස්සචජන්තස්සාති තස්ස නාමෙතස්ස මයා යාචිතස්ස න චජන්තස්ස කිඤ්හි චජෙය්ය. වාචාය අදද පබ්බතන්ති සචායං මයා යාචිතො මම වචනෙන සුවණ්ණමයම්පි හොන්තං තං පබ්බතං වාචාය අදද, වචනමත්තෙන අදස්සාති අත්ථො.

තං සුත්වා රාජා දුතියං ගාථමාහ –

තස්සත්ථො – යදෙව හි පණ්ඩිතො පුරිසො කායෙන කරෙය්ය, තං වාචාය වදෙය්ය. යං න කයිරා, න තං වදෙය්ය, දාතුකාමොව දම්මීති වදෙය්ය, න අදාතුකාමොති අධිප්පායො. කිංකාරණා? යො හි “දස්සාමී”ති වත්වාපි පච්ඡා න දදාති, තං අකරොන්තං කෙවලං මුසා භාසමානං පරිජානන්ති පණ්ඩිතා. අයං “දස්සාමී”ති වචනමත්තමෙව භාසති, න පන දෙති, යඤ්හි ඛො පන අදින්නම්පි වචනමත්තෙනෙව දින්නං හොති, තං පුරෙතරමෙව ලද්ධං නාම භවිස්සතීති එවං තස්ස මුසාවාදිභාවං පරිජානන්ති පණ්ඩිතා, බාලා පන වචනමත්තෙනෙව තුස්සන්තීති.