9. ඡවජාතකවණ්ණනා (309)
සබ්බමිදං චරිමං කතන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ඡබ්බග්ගියෙ භික්ඛූ ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු විනයෙ (පාචි· 646) විත්ථාරතො ආගතමෙව. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො – සත්ථා ඡබ්බග්ගියෙ පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, නීචෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා උච්චෙ ආසනෙ නිසින්නස්ස ධම්මං දෙසෙථා”ති පුච්ඡිත්වා “එවං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ තෙ භික්ඛූ ගරහිත්වා “අයුත්තං, භික්ඛවෙ, තුම්හාකං මම ධම්මෙ අගාරවකරණං, පොරාණකපණ්ඩිතා හි නීචෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා බාහිරකමන්තෙපි වාචෙන්තෙ ගරහිංසූ”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො චණ්ඩාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො කුටුම්බං සණ්ඨපෙසි. තස්ස භරියා අම්බදොහළිනී හුත්වා තං ආහ “සාමි, ඉච්ඡාමහං අම්බං ඛාදිතු”න්ති. “භද්දෙ, ඉමස්මිං කාලෙ අම්බං නත්ථි, අඤ්ඤං කිඤ්චි අම්බිලඵලං ආහරිස්සාමී”ති. “සාමි, අම්බඵලං ලභමානාව ජීවිස්සාමි, අලභමානාය මෙ ජීවිතං නත්ථී”ති. සො තස්සා පටිබද්ධචිත්තො “කහං නු ඛො අම්බඵලං ලභිස්සාමී”ති චින්තෙසි. තෙන ඛො පන සමයෙන බාරාණසිරඤ්ඤො උය්යානෙ අම්බො ධුවඵලො හොති. සො “තතො අම්බපක්කං ආහරිත්වා ඉමිස්සා දොහළං පටිප්පස්සම්භෙස්සාමී”ති රත්තිභාගෙ උය්යානං ගන්ත්වා අම්බං අභිරුහිත්වා නිලීනො සාඛාය සාඛං අම්බං ඔලොකෙන්තො විචරි. තස්ස තථා කරොන්තස්සෙව රත්ති විභායි. සො චින්තෙසි “සචෙ ඉදානි ඔතරිත්වා ගමිස්සාමි, දිස්වා මං ‘චොරො’ති ගණ්හිස්සන්ති, රත්තිභාගෙ ගමිස්සාමී”ති. අථෙකං විටපං අභිරුහිත්වා නිලීනො අච්ඡි.
තදා බාරාණසිරාජා “පුරොහිතස්ස සන්තිකෙ මන්තෙ උග්ගණ්හිස්සාමී”ති උය්යානං පවිසිත්වා අම්බරුක්ඛමූලෙ උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා ආචරියං නීචෙ ආසනෙ නිසීදාපෙත්වා මන්තෙ උග්ගණ්හි. බොධිසත්තො උපරි නිලීනො චින්තෙසි – “යාව අධම්මිකො අයං රාජා, යො උච්චාසනෙ නිසීදිත්වා මන්තෙ උග්ගණ්හාති. අයං බ්රාහ්මණොපි අධම්මිකො, යො නීචාසනෙ නිසීදිත්වා මන්තෙ වාචෙති. අහම්පි අධම්මිකො, යො මාතුගාමස්ස වසං ගන්ත්වා මම ජීවිතං අගණෙත්වා අම්බං ආහරාමී”ති. සො රුක්ඛතො ඔතරන්තො එකං ඔලම්බනසාඛං ගහෙත්වා තෙසං උභින්නම්පි අන්තරෙ පතිට්ඨාය “මහාරාජ, අහං නට්ඨො, ත්වං මූළ්හො, පුරොහිතො මතො”ති ආහ. සො රඤ්ඤා “කිංකාරණා”ති පුට්ඨො පඨමං ගාථමාහ –
“සබ්බමිදං චරිමං කතං, උභො ධම්මං න පස්සරෙ;
උභො පකතියා චුතා, යො චායං මන්තෙජ්ඣාපෙති;
යො ච මන්තං අධීයතී”ති.
තත්ථ සබ්බමිදං චරිමං කතන්ති යං අම්හෙහි තීහි ජනෙහි කතං, සබ්බං ඉදං කිච්චං ලාමකං නිම්මරියාදං අධම්මිකං. එවං අත්තනො චොරභාවං තෙසඤ්ච මන්තෙසු අගාරවං ගරහිත්වා පුන ඉතරෙ ද්වෙයෙව ගරහන්තො “උභො ධම්මං න පස්සරෙ”තිආදිමාහ. තත්ථ උභොති ඉමෙ ද්වෙපි ජනා ගරුකාරාරහං පොරාණකධම්මං න පස්සන්ති, තතො ධම්මපකතිතො චුතා. ධම්මො හි පඨමුප්පත්තිවසෙන පකති නාම. වුත්තම්පි චෙතං –
“ධම්මො හවෙ පාතුරහොසි පුබ්බෙ;
පච්ඡා අධම්මො උදපාදි ලොකෙ”ති. (ජා· 1.11.28);
යො චායන්ති යො ච අයං නීචාසනෙ නිසීදිත්වා මන්තෙ අජ්ඣාපෙති, යො ච උච්චෙ ආසනෙ නිසීදිත්වා අධීයතීති.
තං සුත්වා බ්රාහ්මණො දුතියං ගාථමාහ –
“සාලීනං ඔදනං භුඤ්ජෙ, සුචිං මංසූපසෙචනං;
තස්මා එතං න සෙවාමි, ධම්මං ඉසීහි සෙවිත”න්ති.
තස්සත්ථො – අහඤ්හි භො ඉමස්ස රඤ්ඤො සන්තකං සාලීනං ඔදනං සුචිං පණ්ඩරං නානප්පකාරාය මංසවිකතියා සිත්තං මංසූපසෙචනං භුඤ්ජාමි, තස්මා උදරෙ බද්ධො හුත්වා එතං එසිතගුණෙහි ඉසීහි සෙවිතං ධම්මං න සෙවාමීති.
තං සුත්වා ඉතරො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“පරිබ්බජ මහා ලොකො, පචන්තඤ්ඤෙපි පාණිනො;
මා තං අධම්මො ආචරිතො, අස්මා කුම්භමිවාභිදා.
“ධිරත්ථු තං යසලාභං, ධනලාභඤ්ච බ්රාහ්මණ;
යා වුත්ති විනිපාතෙන, අධම්මචරණෙන වා”ති.
තත්ථ පරිබ්බජාති ඉතො අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡ. මහාති අයං ලොකො නාම මහා. පචන්තඤ්ඤෙපි පාණිනොති ඉමස්මිං ජම්බුදීපෙ අඤ්ඤෙපි පාණිනො පචන්ති, නායමෙවෙකො රාජා. අස්මා කුම්භමිවාභිදාති පාසාණො ඝටං විය. ඉදං වුත්තං හොති – යං ත්වං අඤ්ඤත්ථ අගන්ත්වා ඉධ වසන්තො අධම්මං ආචරසි, සො අධම්මො එවං ආචරිතො පාසාණො ඝටං විය මා තං භින්දි.