4. ලොලජාතකවණ්ණනා (274)
කායං බලාකා සිඛිනීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං ලොලභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තඤ්හි ධම්මසභං ආනීතං සත්ථා “න ත්වං භික්ඛු ඉදානෙව ලොලො, පුබ්බෙපි ලොලොයෙව, ලොලතායෙව ච ජීවිතක්ඛයං පත්තො, තං නිස්සාය පොරාණකපණ්ඩිතාපි අත්තනො වසනට්ඨානා පරිබාහිරා අහෙසු”න්ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බාරාණසිසෙට්ඨිනො මහානසෙ භත්තකාරකො පුඤ්ඤත්ථාය නීළපච්ඡිං ඨපෙසි. තදා බොධිසත්තො පාරාවතයොනියං නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ වාසං කප්පෙසි. අථෙකො ලොලකාකො මහානසමත්ථකෙන ගච්ඡන්තො නානප්පකාරං මච්ඡමංසවිකතිං දිස්වා පිපාසාභිභූතො “කං නු ඛො නිස්සාය සක්කා භවෙය්යං ඔකාසං ලද්ධු”න්ති චින්තෙත්වා බොධිසත්තං දිස්වා “ඉමං නිස්සාය සක්කා”ති සන්නිට්ඨානං කත්වා තස්ස ගොචරාය අරඤ්ඤගමනකාලෙ පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධි. අථ නං බොධිසත්තො “මයං ඛො, කාක, අඤ්ඤගොචරා, ත්වම්පි අඤ්ඤගොචරො, කිං නු ඛො මං අනුබන්ධසී”ති ආහ. “තුම්හාකං, සාමි, කිරියා මය්හං රුච්චති, අහම්පි තුම්හෙහි සමානගොචරො හුත්වා තුම්හෙ උපට්ඨාතුං ඉච්ඡාමී”ති. බොධිසත්තො සම්පටිච්ඡි. සො තෙන සද්ධිං ගොචරභූමියං එකගොචරං චරන්තො විය ඔසක්කිත්වා ගොමයරාසිං විද්ධංසෙත්වා පාණකෙ ඛාදිත්වා කුච්ඡිපූරං කත්වා බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා “තුම්හෙ එත්තකං කාලං චරථෙව, නනු භොජනෙ නාම පමාණං ඤාතුං වට්ටති, එථ නාතිසායමෙව ගච්ඡාමා”ති ආහ. බොධිසත්තො තං ආදාය වසනට්ඨානං අගමාසි. භත්තකාරකො “අම්හාකං පාරාවතො සහායං ගහෙත්වා ආගතො”ති කාකස්සාපි එකං ථුසපච්ඡිං ඨපෙසි. කාකොපි චතූහපඤ්චාහං තෙනෙව නීහාරෙන වසි.
අථෙකදිවසං සෙට්ඨිනො බහුමච්ඡමංසං ආහරියිත්ථ, කාකො තං දිස්වා ලොභාභිභූතො පච්චූසකාලතො පට්ඨාය නිත්ථුනන්තො නිපජ්ජි. අථ නං පුනදිවසෙ බොධිසත්තො “එහි, සම්ම, ගොචරාය පක්කමිස්සාමා”ති ආහ. “තුම්හෙ ගච්ඡථ, මය්හං අජිණ්ණාසඞ්කා අත්ථී”ති. “සම්ම, කාකානං අජීරකො නාම නත්ථි, දීපවට්ටිමත්තමෙව හි තුම්හාකං කුච්ඡියං ථොකං තිට්ඨති, සෙසං අජ්ඣොහටමත්තමෙව ජීරති, මම වචනං කරොහි, මා එතං මච්ඡමංසං දිස්වා එවමකාසී”ති. “සාමි, කිං නාමෙතං කථෙථ, අජිණ්ණාසඞ්කාව මය්හ”න්ති. “තෙන හි අප්පමත්තො හොහී”ති තං ඔවදිත්වා බොධිසත්තො පක්කාමි.
භත්තකාරකොපි නානාමච්ඡමංසවිකතියො සම්පාදෙත්වා සරීරතො සෙදං අපනෙන්තො මහානසද්වාරෙ අට්ඨාසි. කාකො “අයං ඉදානි කාලො මංසං ඛාදිතු”න්ති ගන්ත්වා රසකරොටිමත්ථකෙ නිසීදි. භත්තකාරකො “කිරී”ති සද්දං සුත්වා නිවත්තිත්වා ඔලොකෙන්තො කාකං දිස්වා පවිසිත්වා තං ගහෙත්වා සකලසරීරලොමං ලුඤ්චිත්වා මත්ථකෙ චූළං ඨපෙත්වා සිඞ්ගීවෙරමරිචාදීනි පිසිත්වා තක්කෙන ආලොළෙත්වා “ත්වං අම්හාකං සෙට්ඨිනො මච්ඡමංසං උච්ඡිට්ඨකං කරොසී”ති සකලසරීරමස්ස මක්ඛෙත්වා ඛිපිත්වා නීළපච්ඡියං පාතෙසි, බලවවෙදනා උප්පජ්ජි. බොධිසත්තො ගොචරභූමිතො ආගන්ත්වා තං නිත්ථුනන්තං දිස්වා දවං කරොන්තො පඨමං ගාථමාහ –
“කායං බලාකා සිඛිනී, චොරී ලඞ්ඝිපිතාමහා;
ඔරං බලාකෙ ආගච්ඡ, චණ්ඩො මෙ වායසො සඛා”ති.
තත්ථ කායං බලාකා සිඛිනීති තං කාකං තස්ස බහලතක්කෙන මක්ඛිතසරීරසෙතවණ්ණත්තා මත්ථකෙ ච සිඛාය ඨපිතත්තා “කා එසා බලාකා සිඛිනී”ති පුච්ඡන්තො ආලපති. චොරීති කුලස්ස අනනුඤ්ඤාය කුලඝරං, කාකස්ස වා අරුචියා පච්ඡිං පවිට්ඨත්තා “චොරී”ති වදති. ලඞ්ඝිපිතාමහාති ලඞ්ඝී වුච්චති ආකාසෙ ලඞ්ඝනතො මෙඝො, බලාකා ච නාම මෙඝසද්දෙන ගබ්භං ගණ්හන්තීති මෙඝසද්දො බලාකානං පිතා, මෙඝො පිතාමහො හොති. තෙනාහ “ලඞ්ඝිපිතාමහා”ති. ඔරං බලාකෙ ආගච්ඡාති, අම්භො බලාකෙ, ඉතො එහි. චණ්ඩො මෙ වා යසො සඛාති මය්හං සඛා පච්ඡිසාමිකො වායසො චණ්ඩො ඵරුසො , සො ආගතො තං දිස්වා කණයසදිසෙන තුණ්ඩෙන කොට්ටෙත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙය්ය, තස්මා යාව වායසො නාගච්ඡති, තාව පච්ඡිතො ඔතරිත්වා ඉතො එහි, සීඝං පලායස්සූති වදති.
තං සුත්වා කාකො දුතියං ගාථමාහ –
“නාහං බලාකා සිඛිනී, අහං ලොලොස්මි වායසො;
අකත්වා වචනං තුය්හං, පස්ස ලූනොස්මි ආගතො”ති.
තත්ථ ආගතොති ත්වං ඉදානි ගොචරභූමිතො ආගතො, මං ලූනං පස්සාති අත්ථො.
තං සුත්වා බොධිසත්තො තතියං ගාථමාහ –
“පුනපාපජ්ජසී සම්ම, සීලඤ්හි තව තාදිසං;
න හි මානුසකා භොගා, සුභුඤ්ජා හොන්ති පක්ඛිනා”ති.
තත්ථ පුනපාපජ්ජසී සම්මාති සම්ම වායස, පුනපි ත්වං එවරූපං දුක්ඛං පටිලභිස්සසෙව, නත්ථි තෙ එත්තකෙන මොක්ඛො. කිංකාරණා? සීලඤ්හි තව තාදිසං පාපකං, යස්මා තව ආචාරසීලං තාදිසං දුක්ඛාධිගමස්සෙව අනුරූපං. න හි මානුසකාති මනුස්සා නාම මහාපුඤ්ඤා, තිරච්ඡානගතානං තථාරූපං පුඤ්ඤං නත්ථි, තස්මා මානුසකා භොගා තිරච්ඡානගතෙන පක්ඛිනා න භුඤ්ජීයන්තීති.