2. මුදුපාණිජාතකවණ්ණනා (262)
පාණි චෙ මුදුකො චස්සාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උක්කණ්ඨිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තඤ්හි සත්ථා ධම්මසභං ආනීතං “සච්චං කිර ත්වං, භික්ඛු, උක්කණ්ඨිතොසී”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛු, ඉත්ථියො නාමෙතා කිලෙසවසෙන ගමනතො අරක්ඛියා, පොරාණකපණ්ඩිතාපි අත්තනො ධීතරං රක්ඛිතුං නාසක්ඛිංසු, පිතරා හත්ථෙ ගහෙත්වා ඨිතාව පිතරං අජානාපෙත්වා කිලෙසවසෙන පුරිසෙන සද්ධිං පලායී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි. සො ධීතරඤ්ච භාගිනෙය්යඤ්ච ද්වෙපි අන්තොනිවෙසනෙ පොසෙන්තො එකදිවසං අමච්චෙහි සද්ධිං නිසින්නො “මමච්චයෙන මය්හං භාගිනෙය්යො රාජා භවිස්සති, ධීතාපි මෙ තස්ස අග්ගමහෙසී භවිස්සතී”ති වත්වා අපරභාගෙ භාගිනෙය්යස්ස වයප්පත්තකාලෙ පුන අමච්චෙහි සද්ධිං නිසින්නො “මය්හං භාගිනෙය්යස්ස අඤ්ඤස්ස රඤ්ඤො ධීතරං ආනෙස්සාම, මය්හං ධීතරම්පි අඤ්ඤස්මිං රාජකුලෙ දස්සාම, එවං නො ඤාතකා බහුතරා භවිස්සන්තී”ති ආහ. අමච්චා සම්පටිච්ඡිංසු.
අථ රාජා භාගිනෙය්යස්ස බහිගෙහං දාපෙසි, අන්තො පවෙසනං නිවාරෙසි. තෙ පන අඤ්ඤමඤ්ඤං පටිබද්ධචිත්තා අහෙසුං. කුමාරො “කෙන නු ඛො උපායෙන රාජධීතරං බහි නීහරාපෙය්ය”න්ති චින්තෙන්තො “අත්ථි උපායො”ති ධාතියා ලඤ්ජං දත්වා “කිං, අය්යපුත්ත, කිච්ච”න්ති වුත්තෙ “අම්ම, කථං නු ඛො රාජධීතරං බහි කාතුං ඔකාසං ලභෙය්යාමා”ති ආහ. “රාජධීතාය සද්ධිං කථෙත්වා ජානිස්සාමී”ති. “සාධු, අම්මා”ති. සා ගන්ත්වා “එහි, අම්ම, සීසෙ තෙ ඌකා ගණ්හිස්සාමී”ති තං නීචපීඨකෙ නිසීදාපෙත්වා සයං උච්චෙ නිසීදිත්වා තස්සා සීසං අත්තනො ඌරූසු ඨපෙත්වා ඌකා ගණ්හයමානා රාජධීතාය සීසං නඛෙහි විජ්ඣි . රාජධීතා “නායං අත්තනො නඛෙහි විජ්ඣති, පිතුච්ඡාපුත්තස්ස මෙ කුමාරස්ස නඛෙහි විජ්ඣතී”ති ඤත්වා “අම්ම, ත්වං කුමාරස්ස සන්තිකං අගමාසී”ති පුච්ඡි. “ආම, අම්මා”ති. “කිං තෙන සාසනං කථිත”න්ති? “තව බහිකරණූපායං පුච්ඡති, අම්මා”ති. රාජධීතා “පණ්ඩිතො හොන්තො ජානිස්සතී”ති පඨමං ගාථං බන්ධිත්වා “අම්ම, ඉමං උග්ගහෙත්වා කුමාරස්ස කථෙහී”ති ආහ.
“පාණි චෙ මුදුකො චස්ස, නාගො චස්ස සුකාරිතො;
අන්ධකාරො ච වස්සෙය්ය, අථ නූන තදා සියා”ති.
සා තං උග්ගණ්හිත්වා කුමාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා “අම්ම, රාජධීතා කිමාහා”ති වුත්තෙ “අය්යපුත්ත, අඤ්ඤං කිඤ්චි අවත්වා ඉමං ගාථං පහිණී”ති තං ගාථං උදාහාසි. කුමාරො ච තස්සත්ථං ඤත්වා “ගච්ඡ, අම්මා”ති තං උය්යොජෙසි.
ගාථායත්ථො – සචෙ තෙ එකිස්සා චූළුපට්ඨාකාය මම හත්ථො විය හත්ථො මුදු අස්ස, යදි ච තෙ ආනෙඤ්ජකාරණං සුකාරිතො එකො හත්ථී අස්ස, යදි ච තං දිවසං චතුරඞ්ගසමන්නාගතො අතිවිය බහලො අන්ධකාරො අස්ස, දෙවො ච වස්සෙය්ය. අථ නූන තදා සියාති තාදිසෙ කාලෙ ඉමෙ චත්තාරො පච්චයෙ ආගම්ම එකංසෙන තෙ මනොරථස්ස මත්ථකගමනං සියාති.