නායං ඝරානං කුසලොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො පඤ්ඤාපසංසනං ආරබ්භ කථෙසි. ධම්මසභායඤ්හි භික්ඛූ දසබලස්ස පඤ්ඤං පසංසන්තා නිසීදිංසු – “ආවුසො, තථාගතො මහාපඤ්ඤො පුථුපඤ්ඤො හාසපඤ්ඤො ජවනපඤ්ඤො තික්ඛපඤ්ඤො නිබ්බෙධිකපඤ්ඤො සදෙවකං ලොකං පඤ්ඤාය අතික්කමතී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි තථාගතො පඤ්ඤවායෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං ජනසන්ධො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති. තස්ස මුඛං සුපරිමජ්ජිතකඤ්චනාදාසතලං විය පරිසුද්ධං අහොසි අතිසොභග්ගප්පත්තං, තෙනස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ “ආදාසමුඛමාරො”ති නාමං අකංසු. තං සත්තවස්සබ්භන්තරෙයෙව පන පිතා තයො වෙදෙ ච සබ්බඤ්ච ලොකෙ කත්තබ්බාකත්තබ්බං සික්ඛාපෙත්වා තස්ස සත්තවස්සිකකාලෙ කාලමකාසි. අමච්චා මහන්තෙන සක්කාරෙන රඤ්ඤො සරීරකිච්චං කත්වා මතකදානං දත්වා සත්තමෙ දිවසෙ රාජඞ්ගණෙ සන්නිපතිත්වා “කුමාරො අතිදහරො, න සක්කා රජ්ජෙ අභිසිඤ්චිතුං, වීමංසිත්වා නං අභිසිඤ්චිස්සාමා”ති එකදිවසං නගරං අලඞ්කාරාපෙත්වා විනිච්ඡයට්ඨානං සජ්ජෙත්වා පල්ලඞ්කං පඤ්ඤපෙත්වා කුමාරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා “විනිච්ඡයට්ඨානං, දෙව, ගන්තුං වට්ටතී”ති ආහංසු. කුමාරො “සාධූ”ති මහන්තෙන පරිවාරෙන ගන්ත්වා පල්ලඞ්කෙ නිසීදි.

තස්ස නිසින්නකාලෙ අමච්චා එකං ද්වීහි පාදෙහි විචරණමක්කටං වත්ථුවිජ්ජාචරියවෙසං ගාහාපෙත්වා විනිච්ඡයට්ඨානං නෙත්වා “දෙව, අයං පුරිසො පිතු මහාරාජස්ස කාලෙ වත්ථුවිජ්ජාචරියො පගුණවිජ්ජො අන්තොභූමියං සත්තරතනට්ඨානෙ ගුණදොසං පස්සති, එතෙනෙව ගහිතං රාජකුලානං ගෙහට්ඨානං හොති, ඉමං දෙවො සඞ්ගණ්හිත්වා ඨානන්තරෙ ඨපෙතූ”ති ආහංසු. කුමාරො තං හෙට්ඨා ච උපරිච ඔලොකෙත්වා “නායං මනුස්සො, මක්කටො එසො”ති ඤත්වා “මක්කටා නාම කතං කතං විද්ධංසෙතුං ජානන්ති, අකතං පන කාතුං වා විචාරෙතුං වා න ජානන්තී”ති චින්තෙත්වා අමච්චානං පඨමං ගාථමාහ –

තත්ථ නායං ඝරානං කුසලොති අයං සත්තො න ඝරානං කුසලො, ඝරානි විචාරෙතුං වා කාතුං වා ඡෙකො න හොති. ලොලොති ලොලජාතිකො. වලීමුඛොති වලියො මුඛෙ අස්සාති වලීමුඛො. එවං ධම්මමිදංකුලන්ති ඉදං මක්කටකුලං නාම කතං කතං දූසෙතබ්බං විනාසෙතබ්බන්ති එවං සභාවන්ති.

අථාමච්චා “එවං භවිස්සති, දෙවා”ති තං අපනෙත්වා එකාහද්වීහච්චයෙන පුන තමෙව අලඞ්කරිත්වා විනිච්ඡයට්ඨානං ආනෙත්වා “අයං, දෙව, පිතු මහාරාජස්ස කාලෙ විනිච්ඡයාමච්චො, විනිච්ඡයසුත්තමස්ස සුපවත්තිතං, ඉමං සඞ්ගණ්හිත්වා විනිච්ඡයකම්මං කාරෙතුං වට්ටතී”ති ආහංසු. කුමාරො තං ඔලොකෙත්වා “චිත්තවතො මනුස්සස්ස ලොමං නාම එවරූපං න හොති, අයං නිචිත්තකො වානරො විනිච්ඡයකම්මං කාතුං න සක්ඛිස්සතී”ති ඤත්වා දුතියං ගාථමාහ –

තත්ථ නයිදං චිත්තවතො ලොමන්ති යං ඉදං එතස්ස සරීරෙ ඵරුසලොමං, ඉදං විචාරණපඤ්ඤාය සම්පයුත්තචිත්තවතො න හොති. පාකතිකචිත්තෙන පන අචිත්තකො නාම තිරච්ඡානගතො නත්ථි. නායං අස්සාසිකොති අයං අවස්සයො වා හුත්වා අනුසාසනිං වා දත්වා අඤ්ඤං අස්සාසෙතුං අසමත්ථතාය න අස්සාසිකො. මිගොති මක්කටං ආහ. සිට්ඨං මෙ ජනසන්ධෙනාති මය්හං පිතරා ජනසන්ධෙන එතං සිට්ඨං කථිතං, “මක්කටො නාම කාරණාකාරණං න ජානාතී”ති එවං අනුසාසනී දින්නාති දීපෙති. නායං කිඤ්චි විජානතීති තස්මා අයං වානරො න කිඤ්චි ජානාතීති නිට්ඨමෙත්ථ ගන්තබ්බං. පාළියං පන “නායං කිඤ්චි න දූසයෙ”ති ලිඛිතං, තං අට්ඨකථායං නත්ථි.