10. දූතජාතකවණ්ණනා (260)
යස්සත්ථා දූරමායන්තීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං ලොලභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු නවකනිපාතෙ චක්කවාකජාතකෙ (ජා· 1.9.69 ආදයො) ආවිභවිස්සති. සත්ථා පන තං භික්ඛුං ආමන්තෙත්වා “න ඛො, භික්ඛු, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි ත්වං ලොලො, ලොල්යකාරණෙනෙව පන අසිනා සීසච්ඡෙදනං ලභී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස පුත්තො හුත්වා වයප්පත්තො තක්කසිලායං සබ්බසිප්පානි උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය භොජනසුද්ධිකො අහොසි, තෙනස්ස භොජනසුද්ධිකරාජාත්වෙව නාමං ජාතං. සො කිර තථාරූපෙන විධානෙන භත්තං භුඤ්ජති, යථාස්ස එකිස්සා භත්තපාතියා සතසහස්සං වයං ගච්ඡති. භුඤ්ජන්තො පන අන්තොගෙහෙ න භුඤ්ජති, අත්තනො භොජනවිධානං ඔලොකෙන්තං මහාජනං පුඤ්ඤං කාරෙතුකාමතාය රාජද්වාරෙ රතනමණ්ඩපං කාරෙත්වා භොජනවෙලාය තං අලඞ්කරාපෙත්වා කඤ්චනමයෙ සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙ රාජපල්ලඞ්කෙ නිසීදිත්වා ඛත්තියකඤ්ඤාහි පරිවුතො සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණපාතියා සබ්බරසභොජනං භුඤ්ජති. අථෙකො ලොලපුරිසො තස්ස භොජනවිධානං ඔලොකෙත්වා තං භොජනං භුඤ්ජිතුකාමො හුත්වා පිපාසං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තො “අත්ථෙකො උපායො”ති ගාළ්හං නිවාසෙත්වා හත්ථෙ උක්ඛිපිත්වා “භො, අහං දූතො, දූතො”ති උච්චාසද්දං කරොන්තො රාජානං උපසඞ්කමි. තෙන ච සමයෙන තස්මිං ජනපදෙ “දූතොම්හී”ති වදන්තං න වාරෙන්ති, තස්මා මහාජනො ද්විධා භිජ්ජිත්වා ඔකාසං අදාසි. සො වෙගෙන ගන්ත්වා රඤ්ඤො පාතියා එකං භත්තපිණ්ඩං ගහෙත්වා මුඛෙ පක්ඛිපි, අථස්ස “සීසං ඡින්දිස්සාමී”ති අසිගාහො අසිං අබ්බාහෙසි, රාජා “මා පහරී”ති නිවාරෙසි, “මා භායි, භුඤ්ජස්සූ”ති හත්ථං ධොවිත්වා නිසීදි. භොජනපරියොසානෙ චස්ස අත්තනො පිවනපානීයඤ්චෙව තම්බූලඤ්ච දාපෙත්වා “භො පුරිස, ත්වං ‘දූතොම්හී’ති වදසි, කස්ස දූතොසී”ති පුච්ඡි. “මහාරාජ අහං තණ්හාදූතො, උදරදූතො, තණ්හා මං ආණාපෙත්වා ‘ත්වං ගච්ඡාහී’ති දූතං කත්වා පෙසෙසී”ති වත්වා පුරිමා ද්වෙ ගාථා අවොච –
“යස්සත්ථා දූරමායන්ති, අමිත්තමපි යාචිතුං;
තස්සූදරස්සහං දූතො, මා මෙ කුජ්ඣ රථෙසභ.
තස්සූදරස්සහං දූතො, මා මෙ කුජ්ඣ රථෙසභ.
“යස්ස දිවා ච රත්තො ච, වසමායන්ති මාණවා;
තස්සූදරස්සහං දූතො, මා මෙ කුජ්ඣ රථෙසභා”ති.
තස්සූදරස්සහං දූතො, මා මෙ කුජ්ඣ රථෙසභා”ති.
තත්ථ යස්සත්ථා දූරමායන්තීති යස්ස අත්ථාය ඉමෙ සත්තා තණ්හාවසිකා හුත්වා දූරම්පි ගච්ඡන්ති. රථෙසභාති රථයොධජෙට්ඨක.
රාජා තස්ස වචනං සුත්වා “සච්චමෙතං, ඉමෙ සත්තා උදරදූතා තණ්හාවසෙන විචරන්ති, තණ්හාව ඉමෙ සත්තෙ විචාරෙති, යාව මනාපං වත ඉමිනා කථිත”න්ති තස්ස පුරිසස්ස තුස්සිත්වා තතියං ගාථමාහ –