රාජවසතිකණ්ඩ
අථ නෙ පණ්ඩිතො පුත්තධීතරො ච ඤාතයො ච උපසඞ්කමිත්වා තුණ්හීභූතෙ දිස්වා “තාතා, මා චින්තයිත්ථ, සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා, යසො නාම විපත්තිපරියොසානො, අපිච තුම්හාකං රාජවසතිං නාම යසපටිලාභකාරණං කථෙස්සාමි, තං එකග්ගචිත්තා සුණාථා”ති බුද්ධලීලාය රාජවසතිං නාම පට්ඨපෙසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“සො ච පුත්තෙ අමච්චෙ ච, ඤාතයො සුහදජ්ජනෙ;
අලීනමනසඞ්කප්පො, විධුරො එතදබ්රවි.
අලීනමනසඞ්කප්පො, විධුරො එතදබ්රවි.
“එථය්යො රාජවසතිං, නිසීදිත්වා සුණාථ මෙ;
යථා රාජකුලං පත්තො, යසං පොසො නිගච්ඡතී”ති.
යථා රාජකුලං පත්තො, යසං පොසො නිගච්ඡතී”ති.
තත්ථ සුහදජ්ජනෙති සුහදයජනෙ. එථය්යොති එථ, අය්යො. පියසමුදාචාරෙන පුත්තෙ ආලපති. රාජවසතින්ති මයා වුච්චමානං රාජපාරිචරියං සුණාථ. යථාති යෙන කාරණෙන රාජකුලං පත්තො උපසඞ්කමන්තො රඤ්ඤො සන්තිකෙ චරන්තො පොසො යසං නිගච්ඡති ලභති, තං කාරණං සුණාථාති අත්ථො.
“න හි රාජකුලං පත්තො, අඤ්ඤාතො ලභතෙ යසං;
නාසූරො නාපි දුම්මෙධො, නප්පමත්තො කුදාචනං.
නාසූරො නාපි දුම්මෙධො, නප්පමත්තො කුදාචනං.
“යදාස්ස සීලං පඤ්ඤඤ්ච, සොචෙය්යං චාධිගච්ඡති;
අථ විස්සසතෙ ත්යම්හි, ගුය්හඤ්චස්ස න රක්ඛතී”ති.
අථ විස්සසතෙ ත්යම්හි, ගුය්හඤ්චස්ස න රක්ඛතී”ති.
තත්ථ අඤ්ඤාතොති අපාකටගුණො අවිදිතකම්මාවදානො. නාසූරොති න අසූරො භීරුකජාතිකො. යදාස්ස සීලන්ති යදා අස්ස සෙවකස්ස රාජා සීලඤ්ච පඤ්ඤඤ්ච සොචෙය්යඤ්ච අධිගච්ඡති, ආචාරසම්පත්තිඤ්ච ඤාණබලඤ්ච සුචිභාවඤ්ච ජානාති. අථ විස්සසතෙ ත්යම්හීති අථ රාජා තම්හි විස්සසතෙ විස්සාසං කරොති, අත්තනො ගුය්හඤ්චස්ස න රක්ඛති න ගූහති.
“තුලා යථා පග්ගහිතා, සමදණ්ඩා සුධාරිතා;
අජ්ඣිට්ඨො න විකම්පෙය්ය, ස රාජවසතිං වසෙ.
අජ්ඣිට්ඨො න විකම්පෙය්ය, ස රාජවසතිං වසෙ.
“තුලා යථා පග්ගහිතා, සමදණ්ඩා සුධාරිතා;
සබ්බානි අභිසම්භොන්තො, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
සබ්බානි අභිසම්භොන්තො, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
තත්ථ තුලා යථාති යථා එසා වුත්තප්පකාරා තුලා න ඔනමති න උන්නමති, එවමෙව රාජසෙවකො කිස්මිඤ්චිදෙව කම්මෙ රඤ්ඤා “ඉදං නාම කරොහී”ති අජ්ඣිට්ඨො ආණත්තො ඡන්දාදිඅගතිවසෙන න විකම්පෙය්ය, සබ්බකිච්චෙසු පග්ගහිතතුලා විය සමො භවෙය්ය. ස රාජවසතින්ති සො එවරූපො සෙවකො රාජකුලෙ වාසං වසෙය්ය, රාජානං පරිචරෙය්ය, එවං පරිචරන්තො පන යසං ලභෙය්යාති අත්ථො. සබ්බානි අභිසම්භොන්තොති සබ්බානි රාජකිච්චානි කරොන්තො.
“දිවා වා යදි වා රත්තිං, රාජකිච්චෙසු පණ්ඩිතො;
අජ්ඣිට්ඨො න විකම්පෙය්ය, ස රාජවසතිං වසෙ.
අජ්ඣිට්ඨො න විකම්පෙය්ය, ස රාජවසතිං වසෙ.
“දිවා වා යදි වා රත්තිං, රාජකිච්චෙසු පණ්ඩිතො;
සබ්බානි අභිසම්භොන්තො, ස රාජවසතිං වසෙ.
සබ්බානි අභිසම්භොන්තො, ස රාජවසතිං වසෙ.
“යො චස්ස සුකතො මග්ගො, රඤ්ඤො සුප්පටියාදිතො;
න තෙන වුත්තො ගච්ඡෙය්ය, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
න තෙන වුත්තො ගච්ඡෙය්ය, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
තත්ථ න විකම්පෙය්යාති අවිකම්පමානො තානි කිච්චානි කරෙය්ය. යො චස්සාති යො ච රඤ්ඤො ගමනමග්ගො සුකතො අස්ස සුප්පටියාදිතො සුමණ්ඩිතො, “ඉමිනා මග්ගෙන ගච්ඡා”ති වුත්තොපි තෙන න ගච්ඡෙය්ය.
“න රඤ්ඤො සදිසං භුඤ්ජෙ, කාමභොගෙ කුදාචනං;
සබ්බත්ථ පච්ඡතො ගච්ඡෙ, ස රාජවසතිං වසෙ.
සබ්බත්ථ පච්ඡතො ගච්ඡෙ, ස රාජවසතිං වසෙ.
“න රඤ්ඤො සදිසං වත්ථං, න මාලං න විලෙපනං;
ආකප්පං සරකුත්තිං වා, න රඤ්ඤො සදිසමාචරෙ;
අඤ්ඤං කරෙය්ය ආකප්පං, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
ආකප්පං සරකුත්තිං වා, න රඤ්ඤො සදිසමාචරෙ;
අඤ්ඤං කරෙය්ය ආකප්පං, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
තත්ථ න රඤ්ඤොති රඤ්ඤො කාමභොගෙන සමං කාමභොගං න භුඤ්ජෙය්ය. තාදිසස්ස හි රාජා කුජ්ඣති. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු රූපාදීසු කාමගුණෙසු රඤ්ඤො පච්ඡතොව ගච්ඡෙය්ය, හීනතරමෙව සෙවෙය්යාති අත්ථො. අඤ්ඤං කරෙය්යාති රඤ්ඤො ආකප්පතො සරකුත්තිතො ච අඤ්ඤමෙව ආකප්පං කරෙය්ය.
“කීළෙ රාජා අමච්චෙහි, භරියාහි පරිවාරිතො;
නාමච්චො රාජභරියාසු, භාවං කුබ්බෙථ පණ්ඩිතො.
නාමච්චො රාජභරියාසු, භාවං කුබ්බෙථ පණ්ඩිතො.
“අනුද්ධතො අචපලො, නිපකො සංවුතින්ද්රියො;
මනොපණිධිසම්පන්නො, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
මනොපණිධිසම්පන්නො, ස රාජවසතිං වසෙ”ති.
තත්ථ භාවන්ති විස්සාසවසෙන අධිප්පායං. අචපලොති අමණ්ඩනසීලො. නිපකොති පරිපක්කඤාණො. සංවුතින්ද්රියොති පිහිතඡළින්ද්රියො රඤ්ඤො වා අඞ්ගපච්චඞ්ගානි ඔරොධෙ වාස්ස න ඔලොකෙය්ය. මනොපණිධිසම්පන්නොති අචපලෙන සුට්ඨු ඨපිතෙන චිත්තෙන සමන්නාගතො.
“නාස්ස භරියාහි කීළෙය්ය, න මන්තෙය්ය රහොගතො;
නාස්ස කොසා ධනං ගණ්හෙ, ස රාජවසතිං වසෙ
නාස්ස කොසා ධනං ගණ්හෙ, ස රාජවසතිං වසෙ
“න නිද්දං බහු මඤ්ඤෙය්ය, න මදාය සුරං පිවෙ;
නාස්ස දායෙ මිගෙ හඤ්ඤෙ, ස රාජවසතිං වසෙ.
නාස්ස දායෙ මිගෙ හඤ්ඤෙ, ස රාජවසතිං වසෙ.
“නාස්ස පීඨං න පල්ලඞ්කං, න කොච්ඡං න නාවං රථං;
සම්මතොම්හීති ආරූහෙ, ස රාජවසතිං වසෙ.
සම්මතොම්හීති ආරූහෙ, ස රාජවසතිං වසෙ.
“නාතිදූරෙ භජෙ රඤ්ඤො, නච්චාසන්නෙ විචක්ඛණො;
සම්මුඛඤ්චස්ස තිට්ඨෙය්ය, සන්දිස්සන්තො සභත්තුනො.
සම්මුඛඤ්චස්ස තිට්ඨෙය්ය, සන්දිස්සන්තො සභත්තුනො.
“න වෙ රාජා සඛා හොති, න රාජා හොති මෙථුනො;
ඛිප්පං කුජ්ඣන්ති රාජානො, සූකෙනක්ඛීව ඝට්ටිතං.
ඛිප්පං කුජ්ඣන්ති රාජානො, සූකෙනක්ඛීව ඝට්ටිතං.
“න පූජිතො මඤ්ඤමානො, මෙධාවී පණ්ඩිතො නරො;
ඵරුසං පතිමන්තෙය්ය, රාජානං පරිසංගත”න්ති.
ඵරුසං පතිමන්තෙය්ය, රාජානං පරිසංගත”න්ති.