ලක්ඛණකණ්ඩං
මහාසත්තො පන පටිනිවත්තො. අථ නං පුණ්ණකො ආහ –
“එහි දානි ගමිස්සාම, දින්නො නො ඉස්සරෙන මෙ;
මමෙවත්ථං පටිපජ්ජ, එස ධම්මො සනන්තනො”ති.
මමෙවත්ථං පටිපජ්ජ, එස ධම්මො සනන්තනො”ති.
තත්ථ දින්නො නොති එත්ථ නොති නිපාතමත්තං, ත්වං ඉස්සරෙන මය්හං දින්නොති අත්ථො. සනන්තනොති මම අත්ථං පටිපජ්ජන්තෙන හි තයා අත්තනො සාමිකස්ස අත්ථො පටිපන්නො හොති. යඤ්චෙතං සාමිකස්ස අත්ථකරණං නාම, එස ධම්මො සනන්තනො පොරාණකපණ්ඩිතානං සභාවොති.
විධුරපණ්ඩිතො ආහ –
“ජානාමි මාණව තයාහමස්මි, දින්නොහමස්මි තව ඉස්සරෙන;
තීහඤ්ච තං වාසයෙමු අගාරෙ, යෙනද්ධුනා අනුසාසෙමු පුත්තෙ”ති.
තීහඤ්ච තං වාසයෙමු අගාරෙ, යෙනද්ධුනා අනුසාසෙමු පුත්තෙ”ති.
තත්ථ තයාහමස්මීති තයා ලද්ධොහමස්මීති ජානාමි, ලභන්තෙන ච න අඤ්ඤථා ලද්ධො. දින්නොහමස්මි තව ඉස්සරෙනාති මම ඉස්සරෙන රඤ්ඤා අහං තව දින්නො. තීහං චාති මාණව, අහං තව බහූපකාරො, රාජානං අනොලොකෙත්වා සච්චමෙව කථෙසිං, තෙනාහං තයා ලද්ධො, ත්වං මෙ මහන්තගුණභාවං ජානාහි, මයං තීණිපි දිවසානි අත්තනො අගාරෙ වාසෙමු, තස්මා යෙනද්ධුනා යත්තකෙන කාලෙන මයං පුත්තාදාරෙ අනුසාසෙමු, තං කාලං අධිවාසෙහීති.
තං සුත්වා පුණ්ණකො “සච්චං පණ්ඩිතො ආහ, බහූපකාරො එස මම, ‘සත්තාහම්පි අඩ්ඪමාසම්පි නිසීදාහී’ති වුත්තෙ අධිවාසෙතබ්බමෙවා”ති චින්තෙත්වා ගාථමාහ –
“තං මෙ තථා හොතු වසෙමු තීහං, කුරුතං භවජ්ජ ඝරෙසු කිච්චං;
අනුසාසතං පුත්තදාරෙ භවජ්ජ, යථා තයී පෙච්ච සුඛී භවෙය්යා”ති.
අනුසාසතං පුත්තදාරෙ භවජ්ජ, යථා තයී පෙච්ච සුඛී භවෙය්යා”ති.
තත්ථ තං මෙති යං ත්වං වදෙසි, සබ්බං තං මම තථා හොතු. භවජ්ජාති භවං අජ්ජ පට්ඨාය තීහං අනුසාසතු. තයී පෙච්චාති යථා තයි ගතෙ පච්ඡා තව පුත්තදාරො සුඛී භවෙය්ය, එවං අනුසාසතු.
එවං වත්වා පුණ්ණකො මහාසත්තෙන සද්ධිංයෙව තස්ස නිවෙසනං පාවිසි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“සාධූති වත්වාන පහූතකාමො, පක්කාමි යක්ඛො විධුරෙන සද්ධිං;
තං කුඤ්ජරාජඤ්ඤහයානුචිණ්ණං, පාවෙක්ඛි අන්තෙපුරමරියසෙට්ඨො”ති.
තං කුඤ්ජරාජඤ්ඤහයානුචිණ්ණං, පාවෙක්ඛි අන්තෙපුරමරියසෙට්ඨො”ති.
තත්ථ පහූතකාමොති මහාභොගො. කුඤ්ජරාජඤ්ඤහයානුචිණ්ණන්ති කුඤ්ජරෙහි ච ආජඤ්ඤහයෙහි ච අනුචිණ්ණං පරිපුණ්ණං. අරියසෙට්ඨොති ආචාරඅරියෙසු උත්තමො පුණ්ණකො යක්ඛො පණ්ඩිතස්ස අන්තෙපුරං පාවිසි.
මහාසත්තස්ස පන තිණ්ණං උතූනං අත්ථාය තයො පාසාදා අහෙසුං. තෙසු එකො කොඤ්චො නාම, එකො මයූරො නාම, එකො පියකෙතො නාම. තෙ සන්ධාය අයං ගාථා වුත්තා –
“කොඤ්චං මයූරඤ්ච පියඤ්ච කෙතං, උපාගමී තත්ථ සුරම්මරූපං;
පහූතභක්ඛං බහුඅන්නපානං, මසක්කසාරං විය වාසවස්සා”ති.
පහූතභක්ඛං බහුඅන්නපානං, මසක්කසාරං විය වාසවස්සා”ති.
තත්ථ තත්ථාති තෙසු තීසු පාසාදෙසු යත්ථ තස්මිං සමයෙ අත්තනා වසති, තං සුරම්මරූපං පාසාදං පුණ්ණකං ආදාය උපාගමි.
සො උපගන්ත්වා ච පන අලඞ්කතපාසාදස්ස සත්තමාය භූමියා සයනගබ්භඤ්චෙව මහාතලඤ්ච සජ්ජාපෙත්වා සිරිසයනං පඤ්ඤාපෙත්වා සබ්බං අන්නපානාදිවිධිං උපට්ඨපෙත්වා දෙවකඤ්ඤායො විය පඤ්චසතා ඉත්ථියො “ඉමා තෙ පාදපරිචාරිකා හොන්තු, අනුක්කණ්ඨන්තො ඉධ වසාහී”ති තස්ස නිය්යාදෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං ගතො. තස්ස ගතකාලෙ තා ඉත්ථියො නානාතූරියානි ගහෙත්වා පුණ්ණකස්ස පරිචරියාය නච්චාදීනි පට්ඨපෙසුං. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“තත්ථ නච්චන්ති ගායන්ති, අව්හයන්ති වරාවරං;
අච්ඡරා විය දෙවෙසු, නාරියො සමලඞ්කතා”ති.
අච්ඡරා විය දෙවෙසු, නාරියො සමලඞ්කතා”ති.
තත්ථ අව්හයන්ති වරාවරන්ති වරතො වරං නච්චඤ්ච ගීතඤ්ච කරොන්තියො පක්කොසන්ති.
“සමඞ්ගිකත්වා පමදාහි යක්ඛං, අන්නෙන පානෙන ච ධම්මපාලො; අත්ථත්ථමෙවානුවිචින්තයන්තො , පාවෙක්ඛි භරියාය තදා සකාසෙ”ති.
තත්ථ පමදාහීති පමදාහි චෙව අන්නපානෙහි ච සමඞ්ගිකත්වා. ධම්මපාලොති ධම්මස්ස පාලකො ගොපකො. අත්ථත්ථමෙවාති අත්ථභූතමෙව අත්ථං. භරියායාති සබ්බජෙට්ඨිකාය භරියාය.
“තං චන්දනගන්ධරසානුලිත්තං, සුවණ්ණජම්බොනදනික්ඛසාදිසං;
භරියංවචා ‘එහි සුණොහි භොති, පුත්තානි ආමන්තය තම්බනෙත්තෙ’”ති.
භරියංවචා ‘එහි සුණොහි භොති, පුත්තානි ආමන්තය තම්බනෙත්තෙ’”ති.
තත්ථ භරියංවචාති ජෙට්ඨභරියං අවච. ආමන්තයාති පක්කොස.
“සුත්වාන වාක්යං පතිනො අනුජ්ජා, සුණිසං වච තම්බනඛිං සුනෙත්තං;
‘ආමන්තය වම්මධරානි චෙතෙ, පුත්තානි ඉන්දීවරපුප්ඵසාමෙ’”ති.
‘ආමන්තය වම්මධරානි චෙතෙ, පුත්තානි ඉන්දීවරපුප්ඵසාමෙ’”ති.
තත්ථ අනුජ්ජාති එවංනාමිකා. සුණිසංවච තම්බනඛිං සුනෙත්තන්ති සා තස්ස වචනං සුත්වා අස්සුමුඛී රොදමානා “සයං ගන්ත්වා පුත්තෙ පක්කොසිතුං අයුත්තං, සුණිසං පෙසෙස්සාමී”ති තස්සා නිවාසට්ඨානං ගන්ත්වා තම්බනඛිං සුනෙත්තං සුණිසං අවච. වම්මධරානීති වම්මධරෙ සූරෙ, සමත්ථෙති අත්ථො, ආභරණභණ්ඩමෙව වා ඉධ “වම්ම”න්ති අධිප්පෙතං, තස්මා ආභරණධරෙතිපි අත්ථො. චෙතෙති තං නාමෙනාලපති, පුත්තානීති මම පුත්තෙ ච ධීතරො ච. ඉන්දීවරපුප්ඵසාමෙති තං ආලපති.