මණිකණ්ඩං
සො රඤ්ඤො කථං සුත්වා “මහාරාජ, කිං නාම එතං වදෙථ, එකො අස්සො අස්සසහස්සං ලක්ඛං හොති, එකො මණි මණිසහස්සං ලක්ඛං හොති. න හි සබ්බෙ අස්සා එකසදිසා, ඉමස්ස තාව ජවං පස්සථා”ති වත්වා අස්සං අභිරුහිත්වා පාකාරමත්ථකෙන පෙසෙසි. සත්තයොජනිකං නගරං අස්සෙහි ගීවාය ගීවං පහරන්තෙහි පරික්ඛිත්තං විය අහොසි. අථානුක්කමෙන අස්සොපි න පඤ්ඤායි, යක්ඛොපි න පඤ්ඤායි, උදරෙ බද්ධරත්තපටොව පඤ්ඤායි. සො අස්සතො ඔරුය්හ “දිට්ඨො, මහාරාජ, අස්සස්ස වෙගො”ති වත්වා “ආම, දිට්ඨො”ති වුත්තෙ “ඉදානි පුන පස්ස, මහාරාජා”ති වත්වා අස්සං අන්තොනගරෙ උය්යානෙ පොක්ඛරණියා උදකපිට්ඨෙ පෙසෙසි, ඛුරග්ගානි අතෙමෙන්තොව පක්ඛන්දි. අථ නං පදුමපත්තෙසු විචරාපෙත්වා පාණිං පහරිත්වා හත්ථං පසාරෙසි, අස්සො ආගන්ත්වා පාණිතලෙ පතිට්ඨාසි. තතො “වට්ටතෙ එවරූපං අස්සරතනං නරින්දා”ති වත්වා “වට්ටතී”ති වුත්තෙ “මහාරාජ, අස්සරතනං තාව තිට්ඨතු, මණිරතනස්ස මහානුභාවං පස්සා”ති වත්වා තස්සානුභාවං පකාසෙන්තො ආහ –
“ඉදඤ්ච මෙ මණිරතනං, පස්ස ත්වං ද්විපදුත්තම;
ඉත්ථීනං විග්ගහා චෙත්ථ, පුරිසානඤ්ච විග්ගහා.
“මිගානං විග්ගහා චෙත්ථ, සකුණානඤ්ච විග්ගහා;
නාගරාජා සුපණ්ණා ච, මණිම්හි පස්ස නිම්මිත”න්ති.
තත්ථ ඉත්ථීනන්ති එතස්මිඤ්හි මණිරතනෙ අලඞ්කතපටියත්තා අනෙකා ඉත්ථිවිග්ගහා පුරිසවිග්ගහා නානප්පකාරා මිගපක්ඛිසඞ්ඝා සෙනඞ්ගාදීනි ච පඤ්ඤායන්ති, තානි දස්සෙන්තො එවමාහ. නිම්මිතන්ති ඉදං එවරූපං අච්ඡෙරකං මණිම්හි නිම්මිතං පස්ස.
“අපරම්පි පස්සාහී”ති වත්වා ගාථා ආහ –
“හත්ථානීකං රථානීකං, අස්සෙ පත්තී ච වම්මිනෙ;
චතුරඞ්ගිනිමං සෙනං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.
“හත්ථාරොහෙ අනීකට්ඨෙ, රථිකෙ පත්තිකාරකෙ;
බලග්ගානි වියූළ්හානි, මණිම්හි පස්ස නිම්මිත”න්ති.
තත්ථ බලග්ගානීති බලානෙව. වියූළ්හානීති බ්යූහවසෙන ඨිතානි.
“පුරං උද්ධාපසම්පන්නං, බහුපාකාරතොරණං;
සිඞ්ඝාටකෙ සුභූමියො, මණිම්හි පස්ස නිම්මිතං.
“එසිකා පරිඛායො ච, පලිඛං අග්ගළානි ච;
අට්ටාලකෙ ච ද්වාරෙ ච, මණිම්හි පස්ස නිම්මිත”න්ති.
තත්ථ පුරන්ති නගරං. උද්ධාපසම්පන්නන්ති පාකාරවත්ථුනා සම්පන්නං. බහුපාකාරතොරණන්ති උච්චපාකාරතොරණනගරද්වාරෙන සම්පන්නං. සිඞ්ඝාටකෙති වීථිචතුක්කානි. සුභූමියොති නගරූපචාරෙ විචිත්තා රමණීයභූමියො. එසිකාති නගරද්වාරෙසු උට්ඨාපිතෙ එසිකත්ථම්භෙ. පලිඛන්ති පලිඝං, අයමෙව වා පාඨො. අග්ගළානීති නගරද්වාරකවාටානි. ද්වාරෙ චාති ගොපුරානි ච.
“පස්ස තොරණමග්ගෙසු, නානාදිජගණා බහූ;
හංසා කොඤ්චා මයූරා ච, චක්කවාකා ච කුක්කුහා.
“කුණාලකා බහූ චිත්රා, සිඛණ්ඩී ජීවජීවකා;
නානාදිජගණාකිණ්ණං, මණිම්හි පස්ස නිම්මිත”න්ති.
තත්ථ තොරණමග්ගෙසූති එතස්මිං නගරෙ තොරණග්ගෙසු. කුණාලකාති කාළකොකිලා. චිත්රාති චිත්රපත්තකොකිලා.
“පස්ස නගරං සුපාකාරං, අබ්භුතං ලොමහංසනං;
සමුස්සිතධජං රම්මං, සොණ්ණවාලුකසන්ථතං.
“පස්සෙත්ථ පණ්ණසාලායො, විභත්තා භාගසො මිතා;
නිවෙසනෙ නිවෙසෙ ච, සන්ධිබ්යූහෙ පථද්ධියො”ති.
තත්ථ සුපාකාරන්ති කඤ්චනපාකාරපරික්ඛිත්තං. පණ්ණසාලායොති නානාභණ්ඩපුණ්ණෙ ආපණෙ. නිවෙසනෙ නිවෙසෙ චාති ගෙහානි චෙව ගෙහවත්ථූනි ච. සන්ධිබ්යූහෙති ඝරසන්ධියො ච අනිබ්බිද්ධරච්ඡා ච. පථද්ධියොති නිබ්බිද්ධවීථියො.