මහාසත්තස්ස පරියෙසනඛණ්ඩං
මහාසත්තෙ සම්පත්තෙ සකලනාගභවනං එකපරිදෙවසද්දං අහොසි. සොපි මාසං පෙළාය වසිතත්තා කිලන්තො ගිලානසෙය්යං සයි. තස්ස සන්තිකං ආගච්ඡන්තානං නාගානං පමාණං නත්ථි. සො තෙහි සද්ධිං කථෙන්තො කිලමති. කාණාරිට්ඨො දෙවලොකං ගන්ත්වා මහාසත්තං අදිස්වා පඨමමෙවාගතො. අථ නං “එස චණ්ඩො ඵරුසො, සක්ඛිස්සති නාගපරිසං වාරෙතු”න්ති මහාසත්තස්ස නිසින්නට්ඨානෙ දොවාරිකං කරිංසු. සුභොගොපි සකලහිමවන්තං විචරිත්වා තතො මහාසමුද්දඤ්ච සෙසනදියො ච උපධාරෙත්වා යමුනං උපධාරෙන්තො ආගච්ඡති. නෙසාදබ්රාහ්මණොපි අලම්පායනං කුට්ඨිං දිස්වා චින්තෙසි “අයං භූරිදත්තං කිලමෙත්වා කුට්ඨි ජාතො, අහං පන තං මය්හං තාව බහූපකාරං මණිලොභෙන අලම්පායනස්ස දස්සෙසිං, තං පාපං මම ආගමිස්සති. යාව තං න ආගච්ඡති, තාවදෙව යමුනං ගන්ත්වා පයාගතිත්ථෙ පාපපවාහනං කරිස්සාමී”ති. සො තත්ථ ගන්ත්වා “මයා භූරිදත්තෙ මිත්තදුබ්භිකම්මං කතං, තං පාපං පවාහෙස්සාමී”ති වත්වා උදකොරොහනකම්මං කරොති. තස්මිං ඛණෙ සුභොගො තං ඨානං පත්තො. තස්ස තං වචනං සුත්වා “ඉමිනා කිර පාපකෙන තාව මහන්තස්ස යසස්ස දායකො මම භාතා මණිරතනස්ස කාරණා අලම්පායනස්ස දස්සිතො, නාස්ස ජීවිතං දස්සාමී”ති නඞ්ගුට්ඨෙන තස්ස පාදෙසු වෙඨෙත්වා ආකඩ්ඪිත්වා උදකෙ ඔසිදාපෙත්වා නිරස්සාසකාලෙ ථොකං සිථිලං අකාසි. සො සීසං උක්ඛිපි. අථ නං පුනාකඩ්ඪිත්වා ඔසීදාපෙසි. එවං බහූ වාරෙ තෙන කිලමියමානො නෙසාදබ්රාහ්මණො සීසං උක්ඛිපිත්වා ගාථමාහ –
“ලොක්යං සජන්තං උදකං, පයාගස්මිං පතිට්ඨිතං;
කො මං අජ්ඣොහරී භූතො, ඔගාළ්හං යමුනං නදි”න්ති.
තත්ථ ලොක්යන්ති එවං පාපවාහනසමත්ථන්ති ලොකසම්මතං. සජන්තන්ති එවරූපං උදකං අභිසිඤ්චන්තං. පයාගස්මින්ති පයාගතිත්ථෙ.
අථ නං සුභොගො ගාථාය අජ්ඣභාසි –
“යදෙස ලොකාධිපතී යසස්සී, බාරාණසිං පක්රිය සමන්තතො;
තස්සාහ පුත්තො උරගූසභස්ස, සුභොගොති මං බ්රාහ්මණ වෙදයන්තී”ති.
තත්ථ යදෙසාති යො එසො. පක්රිය සමන්තතොති පච්චත්ථිකානං දුප්පහරණසමත්ථතාය පරිසමන්තතො පකිරිය සබ්බං පරික්ඛිපිත්වා උපරි ඵණෙන ඡාදෙසි.
අථ නං බ්රාහ්මණො “අයං භූරිදත්තභාතා, න මෙ ජීවිතං දස්සති, යංනූනාහං එතස්ස චෙව මාතාපිතූනඤ්චස්ස වණ්ණකිත්තනෙන මුදුචිත්තතං කත්වා අත්තනො ජීවිතං යාචෙය්ය”න්ති චින්තෙත්වා ගාථමාහ –
“සචෙ හි පුත්තො උරගූසභස්ස, කාසිස්ස රඤ්ඤො අමරාධිපස්ස;
මහෙසක්ඛො අඤ්ඤතරො පිතා තෙ, මච්චෙසු මාතා පන තෙ අතුල්යා;
න තාදිසො අරහති බ්රාහ්මණස්ස, දාසම්පි ඔහාරිතුං මහානුභාවො”ති.
තත්ථ කාසිස්සාති අපරෙන නාමෙන එවංනාමකස්ස. “කාසිකරඤ්ඤො”තිපි පඨන්තියෙව. කාසිරාජධීතාය ගහිතත්තා කාසිරජ්ජම්පි තස්සෙව සන්තකං කත්වා වණ්ණෙති. අමරාධිපස්සාති දීඝායුකතාය අමරසඞ්ඛාතානං නාගානං අධිපස්ස. මහෙසක්ඛොති මහානුභාවො. අඤ්ඤතරොති මහෙසක්ඛානං අඤ්ඤතරො. දාසම්පීති තාදිසො හි මහානුභාවො ආනුභාවරහිතං බ්රාහ්මණස්ස දාසම්පි උදකෙ ඔහරිතුං නාරහති, පගෙව මහානුභාවං බ්රාහ්මණන්ති.
අථ නං සුභොගො “අරෙ දුට්ඨබ්රාහ්මණ, ත්වං මං වඤ්චෙත්වා ‘මුඤ්චිස්සාමී’ති මඤ්ඤසි, න තෙ ජීවිතං දස්සාමී”ති තෙන කතකම්මං පකාසෙන්තො ආහ –
“රුක්ඛං නිස්සාය විජ්ඣිත්ථො, එණෙය්යං පාතුමාගතං;
සො විද්ධො දූරමචරි, සරවෙගෙන සීඝවා.
“තං ත්වං පතිතමද්දක්ඛි, අරඤ්ඤස්මිං බ්රහාවනෙ;
ස මංසකාජමාදාය, සායං නිග්රොධුපාගමි.
“සුකසාළිකසඞ්ඝුට්ඨං, පිඞ්ගලං සන්ථතායුතං;
කොකිලාභිරුදං රම්මං, ධුවං හරිතසද්දලං.
“තත්ථ තෙ සො පාතුරහු, ඉද්ධියා යසසා ජලං;
මහානුභාවො භාතා මෙ, කඤ්ඤාහි පරිවාරිතො.
“සො තෙන පරිචිණ්ණො ත්වං, සබ්බකාමෙහි තප්පිතො;
අදුට්ඨස්ස තුවං දුබ්භි, තං තෙ වෙරං ඉධාගතං.
“ඛිප්පං ගීවං පසාරෙහි, න තෙ දස්සාමි ජීවිතං;
භාතු පරිසරං වෙරං, ඡෙදයිස්සාමි තෙ සිර”න්ති.