නගරපවෙසනකණ්ඩං
අලම්පායනෙන පන බොධිසත්තස්ස ගහිතදිවසෙයෙව මහාසත්තස්ස මාතා සුපිනන්තෙ අද්දස කාළෙන රත්තක්ඛිනා පුරිසෙන අසිනා දක්ඛිණබාහුං ඡින්දිත්වා ලොහිතෙන පග්ඝරන්තෙන නීයමානං. සා භීතතසිතා උට්ඨාය දක්ඛිණබාහුං පරාමසිත්වා සුපිනභාවං ජානි. අථස්සා එතදහොසි “මයා කක්ඛළො පාපසුපිනො දිට්ඨො, චතුන්නං වා මෙ පුත්තානං ධතරට්ඨස්ස රඤ්ඤො වා මම වා පරිපන්ථෙන භවිතබ්බ”න්ති. අපිච ඛො පන මහාසත්තමෙව ආරබ්භ අතිරෙකතරං චින්තෙසි. කිංකාරණා ? සෙසා අත්තනො නාගභවනෙ වසන්ති, ඉතරො පන සීලජ්ඣාසයත්තා මනුස්සලොකං ගන්ත්වා උපොසථකම්මං කරොති. තස්මා “කච්චි නු ඛො මෙ පුත්තං අහිතුණ්ඩිකො වා සුපණ්ණො වා ගණ්හෙය්යා”ති තස්සෙව අතිරෙකතරං චින්තෙසි . තතො අඩ්ඪමාසෙ අතික්කන්තෙ “මම පුත්තො අඩ්ඪමාසාතික්කමෙන මං විනා වත්තිතුං න සක්කොති, අද්ධාස්ස කිඤ්චි භයං උප්පන්නං භවිස්සතී”ති දොමනස්සප්පත්තා අහොසි. මාසාතික්කමෙන පනස්සා සොකෙන අස්සූනං අපග්ඝරණකාලො නාම නාහොසි, හදයං සුස්සි, අක්ඛීනි උපච්චිංසු. සා “ඉදානි ආගමිස්සති, ඉදානි ආගමිස්සතී”ති තස්සාගමනමග්ගමෙව ඔලොකෙන්තී නිසීදි. අථස්සා ජෙට්ඨපුත්තො සුදස්සනො මාසච්චයෙන මහතියා පරිසාය සද්ධිං මාතාපිතූනං දස්සනත්ථාය ආගතො, පරිසං බහි ඨපෙත්වා පාසාදං ආරුය්හ මාතරං වන්දිත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. සා භූරිදත්තං අනුසොචන්තී තෙන සද්ධිං න කිඤ්චි සල්ලපි. සො චින්තෙසි “මය්හං මාතා මයි පුබ්බෙ ආගතෙ තුස්සති, පටිසන්ථාරං කරොති, අජ්ජ පන දොමනස්සප්පත්තා, කිං නු ඛො කාරණ”න්ති? අථ නං පුච්ඡන්තො ආහ –
“මමං දිස්වාන ආයන්තං, සබ්බකාමසමිද්ධිනං;
ඉන්ද්රියානි අහට්ඨානි, සාවං ජාතං මුඛං තව.
ඉන්ද්රියානි අහට්ඨානි, සාවං ජාතං මුඛං තව.
“පද්ධං යථා හත්ථගතං, පාණිනා පරිමද්දිතං;
සාවං ජාතං මුඛං තුය්හං, මමං දිස්වාන එදිස”න්ති.
සාවං ජාතං මුඛං තුය්හං, මමං දිස්වාන එදිස”න්ති.
තත්ථ අහට්ඨානීති න විප්පසන්නානි. සාවන්ති කඤ්චනාදාසවණ්ණං තෙ මුඛං පීතකාළකං ජාතං. හත්ථගතන්ති හත්ථෙන ඡින්දිතං. එදිසන්ති එවරූපං මහන්තෙන සිරිසොභග්ගෙන තුම්හාකං දස්සනත්ථාය ආගතං මං දිස්වා.
සා එවං වුත්තෙපි නෙව කථෙසි. සුදස්සනො චින්තෙසි “කිං නු ඛො කෙනචි කුද්ධා වා පරිබද්ධා වා භවෙය්යා”ති. අථ නං පුච්ඡන්තො ඉතරං ගාථමාහ –
“කච්චි නු තෙ නාභිසසි, කච්චි තෙ අත්ථි වෙදනා;
යෙන සාවං මුඛං තුය්හං, මමං දිස්වාන ආගත”න්ති.
යෙන සාවං මුඛං තුය්හං, මමං දිස්වාන ආගත”න්ති.
තත්ථ කච්චි නු තෙ නාභිසසීති කච්චි නු තං කොචි න අභිසසි අක්කොසෙන වා පරිභාසාය වා විහිංසීති පුච්ඡති. තුය්හන්ති තව පුබ්බෙ මමං දිස්වා ආගතං එදිසං මුඛං න හොති. යෙන පන කාරණෙන අජ්ජ තව මුඛං සාවං ජාතං, තං මෙ ආචික්ඛාති පුච්ඡති.
අථස්ස සා ආචික්ඛන්තී ආහ –
“සුපිනං තාත අද්දක්ඛිං, ඉතො මාසං අධොගතං;
‘දක්ඛිණං විය මෙ බාහුං, ඡෙත්වා රුහිරමක්ඛිතං;
පුරිසො ආදාය පක්කාමි, මම රොදන්තියා සති’.
‘දක්ඛිණං විය මෙ බාහුං, ඡෙත්වා රුහිරමක්ඛිතං;
පුරිසො ආදාය පක්කාමි, මම රොදන්තියා සති’.
“යතොහං සුපිනමද්දක්ඛිං, සුදස්සන විජානහි;
තතො දිවා වා රත්තිං වා, සුඛං මෙ නොපලබ්භතී”ති.
තතො දිවා වා රත්තිං වා, සුඛං මෙ නොපලබ්භතී”ති.
තත්ථ ඉතො මාසං අධොගතන්ති ඉතො හෙට්ඨා මාසාතික්කන්තං. අජ්ජ මෙ දිට්ඨසුපිනස්ස මාසො හොතීති දස්සෙති. පුරිසොති එකො කාළො රත්තක්ඛි පුරිසො. රොදන්තියා සතීති රොදමානාය සතියා. සුඛං මෙ නොපලබ්භතීති මම සුඛං නාම න විජ්ජති.
එවඤ්ච පන වත්වා “තාත, පියපුත්තකො මෙ තව කනිට්ඨො න දිස්සති, භයෙනස්ස උප්පන්නෙන භවිතබ්බ”න්ති පරිදෙවන්තී ආහ –
“යං පුබ්බෙ පරිවාරිංසු, කඤ්ඤා රුචිරවිග්ගහා;
හෙමජාලප්පටිච්ඡන්නා, භූරිදත්තො න දිස්සති.
හෙමජාලප්පටිච්ඡන්නා, භූරිදත්තො න දිස්සති.
“යං පුබ්බෙ පරිවාරිංසු, නෙත්තිංසවරධාරිනො;
කණිකාරාව සම්ඵුල්ලා, භූරිදත්තො න දිස්සති.
කණිකාරාව සම්ඵුල්ලා, භූරිදත්තො න දිස්සති.
“හන්ද දානි ගමිස්සාම, භූරිදත්තනිවෙසනං;
ධම්මට්ඨං සීලසම්පන්නං, පස්සාම තව භාතර”න්ති.
ධම්මට්ඨං සීලසම්පන්නං, පස්සාම තව භාතර”න්ති.
තත්ථ සම්ඵුල්ලාති සුවණ්ණවත්ථාලඞ්කාරධාරිතාය සම්ඵුල්ලා කණිකාරා විය. හන්දාති වවස්සග්ගත්ථෙ නිපාතො, එහි, තාත, භූරිදත්තස්ස නිවෙසනං ගච්ඡාමාති වදති.
එවඤ්ච පන වත්වා තස්ස චෙව අත්තනො ච පරිසාය සද්ධිං තත්ථ අගමාසි. භූරිදත්තස්ස භරියායො පන තං වම්මිකමත්ථකෙ අදිස්වා “මාතු නිවෙසනෙ වසිස්සතී”ති අබ්යාවටා අහෙසුං. තා “සස්සු කිර නො පුත්තං අපස්සන්තී ආගච්ඡතී”ති සුත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා “අය්යෙ, පුත්තස්ස තෙ අදිස්සමානස්ස අජ්ජ මාසො අතීතො”ති මහාපරිදෙවං පරිදෙවමානා තස්සා පාදමූලෙ පතිංසු. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“තඤ්ච දිස්වාන ආයන්තිං, භූරිදත්තස්ස මාතරං;
බාහා පග්ගය්හ පක්කන්දුං, භූරිදත්තස්ස නාරියො.
බාහා පග්ගය්හ පක්කන්දුං, භූරිදත්තස්ස නාරියො.
“පුත්තං තෙය්යෙ න ජානාම, ඉතො මාසං අධොගතං;
මතං වා යදි වා ජීවං, භූරිදත්තං යසස්සින”න්ති.
මතං වා යදි වා ජීවං, භූරිදත්තං යසස්සින”න්ති.