ගරුළඛණ්ඩං
තදා එකො බාරාණසිද්වාරගාමවාසී බ්රාහ්මණො සොමදත්තෙන නාම පුත්තෙන සද්ධිං අරඤ්ඤං ගන්ත්වා සූලයන්තපාසවාගුරාදීහි ඔඩ්ඩෙත්වා මිගෙ වධිත්වා මංසං කාජෙනාහරිත්වා වික්කිණන්තො ජීවිකං කප්පෙසි. සො එකදිවසං අන්තමසො ගොධාමත්තම්පි අලභිත්වා “තාත සොමදත්ත, සචෙ තුච්ඡහත්ථා ගමිස්සාම, මාතා තෙ කුජ්ඣිස්සති, යං කිඤ්චි ගහෙත්වා ගමිස්සාමා”ති වත්වා බොධිසත්තස්ස නිපන්නවම්මිකට්ඨානාභිමුඛො ගන්ත්වා පානීයං පාතුං යමුනං ඔතරන්තානං මිගානං පදවලඤ්ජං දිස්වා “තාත, මිගමග්ගො පඤ්ඤායති, ත්වං පටික්කමිත්වා තිට්ඨාහි, අහං පානීයත්ථාය ආගතං මිගං විජ්ඣිස්සාමී”ති ධනුං ආදාය මිගං ඔලොකෙන්තො එකස්මිං රුක්ඛමූලෙ අට්ඨාසි. අථෙකො මිගො සායන්හසමයෙ පානීයං පාතුං ආගතො. සො තං විජ්ඣි. මිගො තත්ථ අපතිත්වා සරවෙගෙන තජ්ජිතො ලොහිතෙන පග්ඝරන්තෙන පලායි. පිතාපුත්තා නං අනුබන්ධිත්වා පතිතට්ඨානෙ මංසං ගහෙත්වා අරඤ්ඤා නික්ඛමිත්වා සූරියත්ථඞ්ගමනවෙලාය තං නිග්රොධං පත්වා “ඉදානි අකාලො, න සක්කා ගන්තුං, ඉධෙව වසිස්සාමා”ති මංසං එකමන්තෙ ඨපෙත්වා රුක්ඛං ආරුය්හ විටපන්තරෙ නිපජ්ජිංසු. බ්රාහ්මණො පච්චූසසමයෙ පබුජ්ඣිත්වා මිගසද්දසවනාය සොතං ඔදහි.
තස්මිං ඛණෙ නාගමාණවිකායො ආගන්ත්වා බොධිසත්තස්ස පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං. සො අහිසරීරං අන්තරධාපෙත්වා සබ්බාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතං දිබ්බසරීරං මාපෙත්වා සක්කලීලාය පුප්ඵාසනෙ නිසීදි. නාගමාණවිකාපි නං ගන්ධමාලාදීහි පූජෙත්වා දිබ්බතූරියානි වාදෙත්වා නච්චගීතං පට්ඨපෙසුං. බ්රාහ්මණො තං සද්දං සුත්වා “කො නු ඛො එස, ජානිස්සාමි න”න්ති චින්තෙත්වා “පුත්ත, පුත්තා”ති වත්වාපි පුත්තං පබොධෙතුං අසක්කොන්තො “සයතු එස, කිලන්තො භවිස්සති, අහමෙව ගමිස්සාමී”ති රුක්ඛා ඔරුය්හ තස්ස සන්තිකං අගමාසි. නාගමාණවිකා තං දිස්වා සද්ධිං තූරියෙහි භූමියං නිමුජ්ජිත්වා අත්තනො නාගභවනමෙව ගතා. බොධිසත්තො එකකොව අහොසි. බ්රාහ්මණො තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා පුච්ඡන්තො ගාථාද්වයමාහ –
“පුප්ඵාභිහාරස්ස වනස්ස මජ්ඣෙ, කො ලොහිතක්ඛො විතතන්තරංසො;
කා කම්බුකායූරධරා සුවත්ථා, තිට්ඨන්ති නාරියො දස වන්දමානා.
“කො ත්වං බ්රහාබාහු වනස්ස මජ්ඣෙ, විරොචසි ඝතසිත්තොව අග්ගි;
මහෙසක්ඛො අඤ්ඤතරොසි යක්ඛො, උදාහු නාගොසි මහානුභාවො”ති.
තත්ථ පුප්ඵාභිහාරස්සාති බොධිසත්තස්ස පූජනත්ථාය ආභතෙන දිබ්බපුප්ඵාභිහාරෙන සමන්නාගතස්ස. කොති කො නාම ත්වං. ලොහිතක්ඛොති රත්තක්ඛො. විතතන්තරංසොති පුථුලඅන්තරංසො. කම්බුකායූරධරාති සුවණ්ණාලඞ්කාරධරා. බ්රහාබාහූති මහාබාහු.
තං සුත්වා මහාසත්තො “සචෙපි ‘සක්කාදීසු අඤ්ඤතරොහමස්මී’ති වක්ඛාමි, සද්දහිස්සතෙවායං බ්රාහ්මණො, අජ්ජ පන මයා සච්චමෙව කථෙතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා අත්තනො නාගරාජභාවං කථෙන්තො ආහ –
“නාගොහමස්මි ඉද්ධිමා, තෙජස්සී දුරතික්කමො;
ඩංසෙය්යං තෙජසා කුද්ධො, ඵීතං ජනපදං අපි.
“සමුද්දජා හි මෙ මාතා, ධතරට්ඨො ච මෙ පිතා;
සුදස්සනකනිට්ඨොස්මි, භූරිදත්තොති මං විදූ”ති.
තත්ථ තෙජස්සීති විසතෙජෙන තෙජවා. දුරතික්කමොති අඤ්ඤෙන අතික්කමිතුං අසක්කුණෙය්යො. ඩංසෙය්යන්ති සචාහං කුද්ධො ඵීතං ජනපදං අපි ඩංසෙය්යං, පථවියං මම දාඨාය පතිතමත්තාය සද්ධිං පථවියා මම තෙජෙන සො සබ්බො ජනපදො භස්මා භවෙය්යාති වදති. සුදස්සනකනිට්ඨොස්මීති අහං මම භාතු සුදස්සනස්ස කනිට්ඨො අස්මි. විදූති එවං මමං පඤ්චයොජනසතිකෙ නාගභවනෙ ජානන්තීති.
ඉදඤ්ච පන වත්වා මහාසත්තො චින්තෙසි “අයං බ්රාහ්මණො චණ්ඩො ඵරුසො, අහිතුණ්ඩිකස්ස ආරොචෙත්වා උපොසථකම්මස්ස මෙ අන්තරායම්පි කරෙය්ය, යං නූනාහං ඉමං නාගභවනං නෙත්වා මහන්තං යසං දත්වා උපොසථකම්මං අද්ධනියං කරෙය්ය”න්ති. අථ නං ආහ “බ්රාහ්මණ, මහන්තං තෙ යසං දස්සාමි, රමණීයං නාගභවනං, එහි තත්ථ ගච්ඡාමා”ති. “සාමි, පුත්තො මෙ අත්ථි, තස්මිං ගච්ඡන්තෙ ආගමිස්සාමී”ති. අථ නං මහාසත්තො “ගච්ඡ, බ්රාහ්මණ, ආනෙහි න”න්ති වත්වා අත්තනො ආවාසං ආචික්ඛන්තො ආහ –
“යං ගම්භීරං සදාවට්ටං, රහදං භෙස්මං පෙක්ඛසි;
එස දිබ්යො මමාවාසො, අනෙකසතපොරිසො.
“මයූරකොඤ්චාභිරුදං, නීලොදං වනමජ්ඣතො;
යමුනං පවිස මා භීතො, ඛෙමං වත්තවතං සිව”න්ති.
තත්ථ සදාවට්ටන්ති සදා පවත්තං ආවට්ටං. භෙස්මන්ති භයානකං. පෙක්ඛසීති යං එවරූපං රහදං පස්සසි. මයූරකොඤ්චාභිරුදන්ති උභොසු තීරෙසු වනඝටායං වසන්තෙහි මයූරෙහි ච කොඤ්චෙහි ච අභිරුදං උපකූජිතං. නීලොදන්ති නීලසලිලං. වනමජ්ඣතොති වනමජ්ඣෙන සන්දමානං. පවිස මා භීතොති එවරූපං යමුනං අභීතො හුත්වා පවිස. වත්තවතන්ති වත්තසම්පන්නානං ආචාරවන්තානං වසනභූමිං පවිස, ගච්ඡ, බ්රාහ්මණ, පුත්තං ආනෙහීති.