කොයං මජ්ඣෙ සමුද්දස්මින්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො මහාභිනික්ඛමනං ආරබ්භ කථෙසි. එකදිවසඤ්හි භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිසින්නා තථාගතස්ස මහාභිනික්ඛමනං වණ්ණයන්තා නිසීදිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි තථාගතො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛන්තොයෙවා”ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.

අතීතෙ විදෙහරට්ඨෙ මිථිලායං මහාජනකො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තස්ස ද්වෙ පුත්තා අහෙසුං අරිට්ඨජනකො ච පොලජනකො චාති. තෙසු රාජා ජෙට්ඨපුත්තස්ස උපරජ්ජං අදාසි, කනිට්ඨස්ස සෙනාපතිට්ඨානං අදාසි. අපරභාගෙ මහාජනකො කාලමකාසි. තස්ස සරීරකිච්චං කත්වා රඤ්ඤො අච්චයෙන අරිට්ඨජනකො රාජා හුත්වා ඉතරස්ස උපරජ්ජං අදාසි. තස්සෙකො පාදමූලිකො අමච්චො රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා “දෙව, උපරාජා තුම්හෙ ඝාතෙතුකාමො”ති ආහ. රාජා තස්ස පුනප්පුනං කථං සුත්වා කනිට්ඨස්ස සිනෙහං භින්දිත්වා පොලජනකං සඞ්ඛලිකාහි බන්ධාපෙත්වා රාජනිවෙසනතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගෙහෙ වසාපෙත්වා ආරක්ඛං ඨපෙසි. කුමාරො “සචාහං භාතු වෙරීම්හි, සඞ්ඛලිකාපි මෙ හත්ථපාදා මා මුච්චන්තු, ද්වාරම්පි මා විවරීයතු, සචෙ නො වෙරීම්හි, සඞ්ඛලිකාපි මෙ හත්ථපාදා මුච්චන්තු, ද්වාරම්පි විවරීයතූ”ති සච්චකිරියමකාසි. තාවදෙව සඞ්ඛලිකාපි ඛණ්ඩාඛණ්ඩං ඡිජ්ජිංසු, ද්වාරම්පි විවටං. සො නික්ඛමිත්වා එකං පච්චන්තගාමං ගන්ත්වා වාසං කප්පෙසි.

පච්චන්තගාමවාසිනො තං සඤ්ජානිත්වා උපට්ඨහිංසු. රාජාපි තං ගාහාපෙතුං නාසක්ඛි. සො අනුපුබ්බෙන පච්චන්තජනපදං හත්ථගතං කත්වා මහාපරිවාරො හුත්වා “අහං පුබ්බෙ භාතු න වෙරී, ඉදානි පන වෙරීම්හී”ති මහාජනපරිවුතො මිථිලං ගන්ත්වා බහිනගරෙ ඛන්ධාවාරං කත්වා වාසං කප්පෙසි. නගරවාසිනො යොධා “කුමාරො කිර ආගතො”ති සුත්වා යෙභුය්යෙන හත්ථිඅස්සවාහනාදීනි ගහෙත්වා තස්සෙව සන්තිකං ආගමිංසු, අඤ්ඤෙපි නාගරා ආගමිංසු. සො භාතු සාසනං පෙසෙසි “නාහං පුබ්බෙ තුම්හාකං වෙරී, ඉදානි පන වෙරීම්හි, ඡත්තං වා මෙ දෙථ, යුද්ධං වා”ති. රාජා තං සුත්වා යුද්ධං කාතුං ඉච්ඡන්තො අග්ගමහෙසිං ආමන්තෙත්වා “භද්දෙ, යුද්ධෙ ජයපරාජයො නාම න සක්කා ඤාතුං, සචෙ මම අන්තරායො හොති, ත්වං ගබ්භං රක්ඛෙය්යාසී”ති වත්වා මහතියා සෙනාය පරිවුතො නගරා නික්ඛමි.

අථ නං යුද්ධෙ පොලජනකස්ස යොධා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසුං. තදා “රාජා මතො”ති සකලනගරෙ එකකොලාහලං ජාතං. දෙවීපි තස්ස මතභාවං ඤත්වා සීඝං සීඝං සුවණ්ණසාරාදීනි ගහෙත්වා පච්ඡියං පක්ඛිපිත්වා මත්ථකෙ කිලිට්ඨපිලොතිකං අත්ථරිත්වා උපරි තණ්ඩුලෙ ඔකිරිත්වා කිලිට්ඨපිලොතිකං නිවාසෙත්වා සරීරං විරූපං කත්වා පච්ඡිං සීසෙ ඨපෙත්වා දිවා දිවස්සෙව නික්ඛමි, න කොචි නං සඤ්ජානි. සා උත්තරද්වාරෙන නික්ඛමිත්වා කත්ථචි අගතපුබ්බත්තා මග්ගං අජානන්තී දිසං වවත්ථාපෙතුං අසක්කොන්තී කෙවලං “කාලචම්පානගරං නාම අත්ථී”ති සුතත්තා “කාලචම්පානගරං ගමිකා නාම අත්ථී”ති පුච්ඡමානා එකිකා සාලායං නිසීදි. කුච්ඡිම්හි පනස්සා නිබ්බත්තසත්තො න යො වා සො වා, පූරිතපාරමී මහාසත්තො නිබ්බත්ති.

තස්ස තෙජෙන සක්කස්ස භවනං කම්පි. සක්කො ආවජ්ජෙන්තො තං කාරණං ඤත්වා “තස්සා කුච්ඡියං නිබ්බත්තසත්තො මහාපුඤ්ඤො, මයා ගන්තුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා පටිච්ඡන්නයොග්ගං මාපෙත්වා තත්ථ මඤ්චං පඤ්ඤාපෙත්වා මහල්ලකපුරිසො විය යොග්ගං පාජෙන්තො තාය නිසින්නසාලාය ද්වාරෙ ඨත්වා “කාලචම්පානගරං ගමිකා නාම අත්ථී”ති පුච්ඡි. “අහං, තාත, ගමිස්සාමී”ති. “තෙන හි යොග්ගං ආරුය්හ නිසීද, අම්මා”ති. “තාත, අහං පරිපුණ්ණගබ්භා, න සක්කා මයා යොග්ගං අභිරුහිතුං, පච්ඡතො පච්ඡතො ගමිස්සාමි, ඉමිස්සා පන මෙ පච්ඡියා ඔකාසං දෙහී”ති. “අම්ම, කිං වදෙසි, යොග්ගං පාජෙතුං ජානනසමත්ථො නාම මයා සදිසො නත්ථි. අම්ම, මා භායි, ආරුය්හ නිසීදා”ති. සා “තාත, සාධූ”ති වදති. සො තස්සා ආරොහනකාලෙ අත්තනො ආනුභාවෙන වාතපුණ්ණභස්තචම්මං විය පථවිං උන්නාමෙත්වා යොග්ගස්ස පච්ඡිමන්තෙ පහරාපෙසි. සා අභිරුය්හ සයනෙ නිපජ්ජිත්වාව “අයං දෙවතා භවිස්සතී”ති අඤ්ඤාසි. සා දිබ්බසයනෙ නිපන්නමත්තාව නිද්දං ඔක්කමි.

අථ නං සක්කො තිංසයොජනමත්ථකෙ එකං නදිං පත්වා පබොධෙත්වා “අම්ම, ඔතරිත්වා නදියං න්හායිත්වා උස්සීසකෙ සාටකයුගං අත්ථි, තං නිවාසෙහි, අන්තොයොග්ගෙ පුටභත්තං අත්ථි, තං භුඤ්ජාහී”ති ආහ. සා තථා කත්වා පුන නිපජ්ජිත්වා සායන්හසමයෙ කාලචම්පානගරං පත්වා ද්වාරට්ටාලකපාකාරෙ දිස්වා “තාත, කිං නාම නගරමෙත”න්ති පුච්ඡි. “කාලචම්පානගරං, අම්මා”ති. “කිං වදෙසි, තාත, නනු අම්හාකං නගරතො කාලචම්පානගරං සට්ඨියොජනමත්ථකෙ හොතී”ති? “එවං, අම්ම, අහං පන උජුමග්ගං ජානාමී”ති. අථ නං දක්ඛිණද්වාරසමීපෙ ඔතාරෙත්වා “අම්ම, අම්හාකං ගාමො පුරතො අත්ථි, ත්වං ගන්ත්වා නගරං පවිසාහී”ති වත්වා පුරතො ගන්ත්වා විය සක්කො අන්තරධායිත්වා සකට්ඨානමෙව ගතො.