එතෙ හංසා පක්කමන්තීති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො ආනන්දථෙරස්ස ජීවිතපරිච්චාගමෙව ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු හෙට්ඨා වුත්තසදිසමෙව, ඉධ පන සත්ථා අතීතං ආහරන්තො ඉදමාහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං සංයමස්ස නාම බාරාණසිරඤ්ඤො ඛෙමා නාම අග්ගමහෙසී අහොසි. තදා බොධිසත්තො නවුතිහංසසහස්සපරිවුතො චිත්තකූටෙ විහාසි. අථෙකදිවසං ඛෙමා දෙවී පච්චූසසමයෙ සුපිනං අද්දස. සුවණ්ණවණ්ණා හංසා ආගන්ත්වා රාජපල්ලඞ්කෙ නිසීදිත්වා මධුරස්සරෙන ධම්මකථං කථෙසුං. දෙවියා සාධුකාරං දත්වා ධම්මං සුණන්තියා ධම්මස්සවනෙන අතිත්තාය එව රත්ති විභායි. හංසා ධම්මං කථෙත්වා සීහපඤ්ජරෙන නික්ඛමිත්වා අගමංසු. සා වෙගෙනුට්ඨාය “පලායමානෙ හංසෙ ගණ්හථ ගණ්හථා”ති වත්වා හත්ථං පසාරෙන්තීයෙව පබුජ්ඣි. තස්සා කථං සුත්වා පරිචාරිකායො “කුහිං හංසා”ති ථොකං අවහසිංසු. සා තස්මිං ඛණෙ සුපිනභාවං ඤත්වා චින්තෙසි – “අහං අභූතං න පස්සාමි, අද්ධා ඉමස්මිං ලොකෙ සුවණ්ණවණ්ණා හංසා භවිස්සන්ති, සචෙ ඛො පන ‘සුවණ්ණහංසානං ධම්මං සොතුකාමාම්හී’ති රාජානං වක්ඛාමි, ‘අම්හෙහි සුවණ්ණහංසා නාම න දිට්ඨපුබ්බා, හංසානඤ්ච කථා නාම අභූතායෙවා’ති වත්වා නිරුස්සුක්කො භවිස්සති, ‘දොහළො’ති වුත්තෙ පන යෙන කෙනචි උපායෙන පරියෙසිස්සති, එවං මෙ මනොරථො සමිජ්ඣිස්සතී”ති. සා ගිලානාලයං දස්සෙත්වා පරිචාරිකානං සඤ්ඤං දත්වා නිපජ්ජි.

රාජා රාජාසනෙ නිසින්නො තස්සා දස්සනවෙලාය තං අදිස්වා “කහං, ඛෙමා දෙවී”ති පුච්ඡිත්වා “ගිලානා”ති සුත්වා තස්සා සන්තිකං ගන්ත්වා සයනෙකදෙසෙ නිසීදිත්වා පිට්ඨිං පරිමජ්ජන්තො “කිං තෙ අඵාසුක”න්ති පුච්ඡි. “දෙව අඤ්ඤං අඵාසුකං නත්ථි, දොහළො පන මෙ උප්පන්නො”ති. තෙන හි “භණ, දෙවි, යං ඉච්ඡසි, තං සීඝං තෙ උපනාමෙස්සාමී”ති. “මහාරාජ, අහමෙකස්ස සුවණ්ණහංසස්ස සමුස්සිතසෙතච්ඡත්තෙ රාජපල්ලඞ්කෙ නිසින්නස්ස ගන්ධමාලාදීහි පූජං කත්වා සාධුකාරං දදමානා ධම්මකථං සොතුමිච්ඡාමි, සචෙ ලභාමි, ඉච්චෙතං කුසලං, නො චෙ, ජීවිතං මෙ නත්ථී”ති. අථ නං රාජා “සචෙ මනුස්සලොකෙ අත්ථි, ලභිස්සසි , මා චින්තයී”ති අස්සාසෙත්වා සිරිගබ්භතො නික්ඛම්ම අමච්චෙහි සද්ධිං මන්තෙසි – “අම්භො, ඛෙමා දෙවී, ‘සුවණ්ණහංසස්ස ධම්මකථං සොතුං ලභන්තී ජීවිස්සාමි, අලභන්තියා මෙ ජීවිතං නත්ථී’ති වදති, අත්ථි නු ඛො සුවණ්ණවණ්ණා හංසා”ති. “දෙව අම්හෙහි නෙව දිට්ඨපුබ්බා න සුතපුබ්බා”ති. “කෙ පන ජානෙය්යු”න්ති? “බ්රාහ්මණා, දෙවා”ති. රාජා බ්රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා සක්කාරං කත්වා පුච්ඡි – “හොන්ති නු ඛො ආචරියා සුවණ්ණවණ්ණා හංසා”ති? “ආම, මහාරාජ අම්හාකං මන්තෙසුමච්ඡා, කක්කටකා, කච්ඡපා, මිගා, මොරා, හංසාති ඡ එතෙ තිරච්ඡානගතා සුවණ්ණවණ්ණා හොන්තීති ආගතා, තත්ථ ධතරට්ඨකුලහංසා නාම පණ්ඩිතා ඤාණසම්පන්නා, ඉති මනුස්සෙහි සද්ධිං සත්ත සුවණ්ණවණ්ණා හොන්තී”ති.

තං සුත්වා රාජා අත්තමනො හුත්වා “කහං නු ඛො ආචරියා ධතරට්ඨහංසා වසන්තී”ති පුච්ඡිත්වා “න ජානාම, මහාරාජා”ති වුත්තෙ “අථ කෙ පන ජානිස්සන්තී”ති වත්වා “ලුද්දපුත්තා”ති වුත්තෙ සබ්බෙ අත්තනො විජිතෙ ලුද්දකෙ සන්නිපාතාපෙත්වා පුච්ඡි – “තාතා, සුවණ්ණවණ්ණා ධතරට්ඨකුලහංසා නාම කහං වසන්තී”ති? අථෙකො ලුද්දො “හිමවන්තෙ කිර, දෙව, චිත්තකූටපබ්බතෙති නො කුලපරම්පරාය කථෙන්තී”ති ආහ. “ජානාසි පන නෙසං ගහණූපාය”න්ති? “න ජානාමි, දෙවා”ති. “කෙ පන ජානිස්සන්තී”ති? බ්රාහ්මණාති. සො බ්රාහ්මණපණ්ඩිතෙ පක්කොසාපෙත්වා චිත්තකූටපබ්බතෙ සුවණ්ණවණ්ණානං හංසානං අත්ථිභාවං ආරොචෙත්වා “ජානාථ නු ඛො තෙසං ගහණූපාය”න්ති පුච්ඡි. “මහාරාජ, කිං තෙහි ගන්ත්වා ගහිතෙහි, උපායෙන තෙ නගරසමීපං ආනෙත්වා ගහෙස්සාමා”ති. “කො පන උපායො”ති? “මහාරාජ, නගරතො අවිදූරෙ උත්තරෙන තිගාවුතමත්තෙ තිගාවුතප්පමාණං ඛෙමං නාම සරං කාරාපෙත්වා උදකස්ස පූරෙත්වා නානාධඤ්ඤානි රොපෙත්වා පඤ්චවණ්ණපදුමසඤ්ඡන්නං කාරාපෙත්වා එකං පණ්ඩිතං නෙසාදං පටිච්ඡාපෙත්වා මනුස්සානං උපගන්තුං අදත්වා චතූසු කණ්ණෙසු ඨිතෙහි අභයං ඝොසාපෙථ, තං සුත්වා නානාසකුණා දස දිසා ඔතරිස්සන්ති, තෙපි හංසා පරම්පරාය තස්ස සරස්ස ඛෙමභාවං සුත්වා ආගච්ඡිස්සන්ති, අථ නෙ වාලපාසෙහි බන්ධාපෙත්වා ගණ්හාපෙය්යාථා”ති.