2. සොණනන්දජාතකවණ්ණනා (532)
දෙවතා නුසි ගන්ධබ්බොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො මාතුපොසකභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු සාමජාතකෙ (ජා· 2.22.296 ආදයො) වත්ථුසදිසං. තදා පන සත්ථා “මා, භික්ඛවෙ, ඉමං භික්ඛුං උජ්ඣායිත්ථ, පොරාණකපණ්ඩිතා සකලජම්බුදීපෙ රජ්ජං ලභමානාපි තං අග්ගහෙත්වා මාතාපිතරො පොසිංසුයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසී බ්රහ්මවඩ්ඪනං නාම නගරං අහොසි. තත්ථ මනොජො නාම රාජා රජ්ජං කාරෙසි. තත්ථ අඤ්ඤතරො අසීතිකොටිවිභවො බ්රාහ්මණමහාසාලො අපුත්තකො අහොසි. තස්ස බ්රාහ්මණී තෙනෙව “භොති පුත්තං පත්ථෙහී”ති වුත්තා පත්ථෙසි. අථ බොධිසත්තො බ්රහ්මලොකා චවිත්වා තස්සා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි, ජාතස්ස චස්ස “සොණකුමාරො”ති නාමං කරිංසු. තස්ස පදසා ගමනකාලෙ අඤ්ඤොපි සත්තො බ්රහ්මලොකා චවිත්වා තස්සායෙව කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි, තස්ස ජාතස්ස “නන්දකුමාරො”ති නාමං කරිංසු. තෙසං උග්ගහිතවෙදානං සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තානං වයප්පත්තානං රූපසම්පදං දිස්වා බ්රාහ්මණො බ්රාහ්මණිං ආමන්තෙත්වා “භොති පුත්තං සොණකුමාරං ඝරබන්ධනෙන බන්ධිස්සාමා”ති ආහ. සා “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා පුත්තස්ස තමත්ථං ආචික්ඛි . සො “අලං, අම්ම, මය්හං ඝරාවාසෙන, අහං යාවජීවං තුම්හෙ පටිජග්ගිත්වා තුම්හාකං අච්චයෙන හිමවන්තං පවිසිත්වා පබ්බජිස්සාමී”ති ආහ. සා බ්රාහ්මණස්ස එතමත්ථං ආරොචෙසි.
තෙ පුනප්පුනං කථෙන්තාපි තස්ස චිත්තං අලභිත්වා නන්දකුමාරං ආමන්තෙත්වා “තාත, තෙන හි ත්වං කුටුම්බං පටිපජ්ජාහී”ති වත්වා “නාහං භාතරා ඡඩ්ඩිතඛෙළං සීසෙන උක්ඛිපාමි, අහම්පි තුම්හාකං අච්චයෙන භාතරාව සද්ධිං පබ්බජිස්සාමී”ති වුත්තෙ තෙසං වචනං සුත්වා “ඉමෙ ද්වෙ එවං තරුණාව කාමෙ පජහන්ති, කිමඞ්ගං පන මයං, සබ්බෙයෙව පබ්බජිස්සාමා”ති චින්තෙත්වා, “තාතා , කිං වො අම්හාකං අච්චයෙන පබ්බජ්ජාය, ඉදානෙව සබ්බෙ මයං පබ්බජිස්සාමා”ති රඤ්ඤො ආරොචෙත්වා සබ්බං ධනං දානමුඛෙ විස්සජ්ජෙත්වා දාසජනං භුජිස්සං කත්වා ඤාතීනං දාතබ්බයුත්තකං දත්වා චත්තාරොපි ජනා බ්රහ්මවඩ්ඪනනගරා නික්ඛමිත්වා හිමවන්තපදෙසෙ පඤ්චපදුමසඤ්ඡන්නං සරං නිස්සාය රමණීයෙ වනසණ්ඩෙ අස්සමං මාපෙත්වා පබ්බජිත්වා තත්ථ වසිංසු. උභොපි භාතරො මාතාපිතරො පටිජග්ගිංසු, තෙසං පාතොව දන්තකට්ඨඤ්ච මුඛධොවනඤ්ච දත්වා පණ්ණසාලඤ්ච පරිවෙණඤ්ච සම්මජ්ජිත්වා පානීයං පරිභොජනීයං උපට්ඨපෙත්වා අරඤ්ඤතො මධුරඵලාඵලානි ආහරිත්වා මාතාපිතරො ඛාදාපෙන්ති, උණ්හෙන වා සීතෙන වා වාරිනා න්හාපෙන්ති, ජටා සොධෙන්ති, පාදපරිකම්මාදීනි තෙසං කරොන්ති.
එවං අද්ධානෙ ගතෙ නන්දපණ්ඩිතො “මයා ආභතඵලාඵලානෙව පඨමං මාතාපිතරො ඛාදාපෙස්සාමී”ති පුරතො ගන්ත්වා හිය්යො ච පරහිය්යො ච ගහිතට්ඨානතො යානි වා තානි වා පාතොව ආහරිත්වා මාතාපිතරො ඛාදාපෙසි. තෙ තානි ඛාදිත්වා මුඛං වික්ඛාලෙත්වා උපොසථිකා භවන්ති. සොණපණ්ඩිතො පන දූරං ගන්ත්වා මධුරමධුරානි සුපක්කසුපක්කානි ආහරිත්වා උපනාමෙසි. අථ නං, “තාත, කනිට්ඨෙන තෙ ආභතානි මයං පාතොව ඛාදිත්වා උපොසථිකා ජාතා, න ඉදානි නො අත්ථො”ති වදන්ති. ඉති තස්ස ඵලාඵලානි පරිභොගං න ලභන්ති විනස්සන්ති, පුනදිවසෙසුපි තථෙවාති . එවං සො පඤ්චාභිඤ්ඤතාය දූරං ගන්ත්වාපි ආහරති, තෙ පන න ඛාදන්ති.
අථ මහාසත්තො චින්තෙසි – “මාතාපිතරො මෙ සුඛුමාලා, නන්දො ච යානි වා තානි වා අපක්කදුප්පක්කානි ඵලාඵලානි ආහරිත්වා ඛාදාපෙති, එවං සන්තෙ ඉමෙ න චීරං පවත්තිස්සන්ති, වාරෙස්සාමි න”න්ති. අථ නං සො ආමන්තෙත්වා “නන්ද, ඉතො පට්ඨාය ඵලාඵලං ආහරිත්වා මමාගමනං පටිමානෙහි, උභොපි එකතොව ඛාදාපෙස්සාමා”ති ආහ. සො එවං වුත්තෙපි අත්තනො පුඤ්ඤං පච්චාසීසන්තො න තස්ස වචනමකාසි. මහාසත්තො “නන්දො මම වචනං අකරොන්තො අයුත්තං කරොති, පලාපෙස්සාමි නං, තතො එකකොව මාතාපිතරො පටිජග්ගිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා “නන්ද, ත්වං අනොවාදකො පණ්ඩිතානං වචනං න කරොසි, අහං ජෙට්ඨො, මාතාපිතරො මමෙව භාරො, අහමෙව නෙසං පටිජග්ගිස්සාමි, ත්වං ඉධ වසිතුං න ලච්ඡසි, අඤ්ඤත්ථ යාහී”ති තස්ස අච්ඡරං පහරි.