6. මහාකපිජාතකවණ්ණනා (516)
බාරාණස්යං අහූ රාජාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස සිලාපවිජ්ඣනං ආරබ්භ කථෙසි. තෙන හි ධනුග්ගහෙ පයොජෙත්වා අපරභාගෙ සිලාය පවිද්ධාය භික්ඛූහි දෙවදත්තස්ස අවණ්ණෙ කථිතෙ සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි දෙවදත්තො මය්හං සිලං පවිජ්ඣියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ කාසිකගාමකෙ එකො කස්සකබ්රාහ්මණො ඛෙත්තං කසිත්වා ගොණෙ විස්සජ්ජෙත්වා කුද්දාලකම්මං කාතුං ආරභි. ගොණා එකස්මිං ගච්ඡෙ පණ්ණානි ඛාදන්තා අනුක්කමෙන අටවිං පවිසිත්වා පලායිංසු. සො වෙලං සල්ලක්ඛෙත්වා කුද්දාලං ඨපෙත්වා ගොණෙ ඔලොකෙන්තො අදිස්වා දොමනස්සප්පත්තො තෙ පරියෙසන්තො අන්තොඅටවිං පවිසිත්වා ආහිණ්ඩන්තො හිමවන්තං පාවිසි. සො තත්ථ දිසාමූළ්හො හුත්වා සත්තාහං නිරාහාරො විචරන්තො එකං තින්දුකරුක්ඛං දිස්වා අභිරුය්හ ඵලානි ඛාදන්තො තින්දුකරුක්ඛතො පරිගළිත්වා සට්ඨිහත්ථෙ නරකපපාතෙ පති. තත්රස්ස දස දිවසා වීතිවත්තා. තදා බොධිසත්තො කපියොනියං නිබ්බත්තිත්වා ඵලාඵලානි ඛාදන්තො තං පුරිසං දිස්වා සිලාය යොග්ගං කත්වා තං පුරිසං උද්ධරිත්වා සිලාය මත්ථකෙ නිසීදාපෙත්වා එවමාහ – “භො බ්රාහ්මණ, අහං කිලමාමි, මුහුත්තං නිද්දායිස්සාමි, මං රක්ඛාහී”ති. සො තස්ස නිද්දායන්තස්ස සිලාය මත්ථකං පදාලෙසි. මහාසත්තො තස්ස තං කම්මං ඤත්වා උප්පතිත්වා සාඛාය නිසීදිත්වා “භො පුරිස, ත්වං භූමියා ගච්ඡ, අහං සාඛග්ගෙන තුය්හං මග්ගං ආචික්ඛන්තො ගමිස්සාමී”ති තං පුරිසං අරඤ්ඤතො නීහරිත්වා මග්ගෙ ඨපෙත්වා පබ්බතපාදමෙව පාවිසි. සො පුරිසො මහාසත්තෙ අපරජ්ඣිත්වා කුට්ඨී හුත්වා දිට්ඨධම්මෙයෙව මනුස්සපෙතො අහොසි.
සො සත්ත වස්සානි දුක්ඛපීළිතො විචරන්තො බාරාණසියං මිගාජිනං නාම උය්යානං පවිසිත්වා පාකාරන්තරෙ කදලිපණ්ණං අත්ථරිත්වා වෙදනාප්පත්තො නිපජ්ජි. තදා බාරාණසිරාජා උය්යානං ගන්ත්වා තත්ථ විචරන්තො තං දිස්වා “කොසි ත්වං, කිං වා කත්වා ඉමං දුක්ඛං පත්තො”ති පුච්ඡි. සොපිස්ස සබ්බං විත්ථාරතො ආචික්ඛි. තමත්ථං පකාසෙන්තො සත්ථා ආහ –
“බාරාණස්යං අහූ රාජා, කාසීනං රට්ඨවඩ්ඪනො;
මිත්තාමච්චපරිබ්යූළ්හො, අගමාසි මිගාජිනං.
“තත්ථ බ්රාහ්මණමද්දක්ඛි, සෙතං චිත්රං කිලාසිනං;
විද්ධස්තං කොවිළාරංව, කිසං ධමනිසන්ථතං.
“පරමකාරුඤ්ඤතං පත්තං, දිස්වා කිච්ඡගතං නරං;
අවච බ්යම්හිතො රාජා, යක්ඛානං කතමො නුසි.
“හත්ථපාදා ච තෙ සෙතා, තතො සෙතතරං සිරො;
ගත්තං කම්මාසවණ්ණං තෙ, කිලාසබහුලො චසි.
“වට්ටනාවළිසඞ්කාසා , පිට්ඨි තෙ නින්නතුන්නතා;
කාළපබ්බාව තෙ අඞ්ගා, නාඤ්ඤං පස්සාමි එදිසං.
“උග්ඝට්ටපාදො තසිතො, කිසො ධමනිසන්ථතො;
ඡාතො ආතත්තරූපොසි, කුතොසි කත්ථ ගච්ඡති.
“දුද්දසී අප්පකාරොසි, දුබ්බණ්ණො භීමදස්සනො;
ජනෙත්ති යාපි තෙ මාතා, න තං ඉච්ඡෙය්ය පස්සිතුං.
“කිං කම්මමකරං පුබ්බෙ, කං අවජ්ඣං අඝාතයි;
කිබ්බිසං යං කරිත්වාන, ඉදං දුක්ඛං උපාගමී”ති.
තත්ථ බාරාණස්යන්ති බාරාණසියං. මිත්තාමච්චපරිබ්යූළ්හොති මිත්තෙහි ච දළ්හභත්තීහි අමච්චෙහි ච පරිවුතො. මිගාජිනන්ති එවංනාමකං උය්යානං. සෙතන්ති සෙතකුට්ඨෙන සෙතං කබරකුට්ඨෙන විචිත්රං පරිභින්නෙන කණ්ඩූයනකිලාසකුට්ඨෙන කිලාසිනං වෙදනාප්පත්තං කදලිපණ්ණෙ නිපන්නං අද්දස. විද්ධස්තං කොවිළාරංවාති වණමුඛෙහි පග්ඝරන්තෙන මංසෙන විද්ධස්තං පුප්ඵිතකොවිළාරසදිසං. කිසන්ති එකච්චෙසු පදෙසෙසු අට්ඨිචම්මමත්තසරීරං සිරාජාලසන්ථතං. බ්යම්හිතොති භීතො විම්හයමාපන්නො වා. යක්ඛානන්ති යක්ඛානං අන්තරෙ ත්වං කතරයක්ඛො නාමාසි. වට්ටනාවළිසඞ්කාසාති පිට්ඨිකණ්ටකට්ඨානෙ ආවුනිත්වා ඨපිතාවට්ටනාවළිසදිසා. අඞ්ගාති කාළපබ්බවල්ලිසදිසානි තෙ අඞ්ගානි. නාඤ්ඤන්ති අඤ්ඤං පුරිසං එදිසං න පස්සාමි. උග්ඝට්ටපාදොති රජොකිණ්ණපාදො. ආතත්තරූපොති සුක්ඛසරීරො. දුද්දසීති දුක්ඛෙන පස්සිතබ්බො. අප්පකාරොසීති සරීරප්පකාරරහිතොසි, දුස්සණ්ඨානොසීති අත්ථො. කිං කම්මමකරන්ති ඉතො පුබ්බෙ කිං කම්මං අකරං, අකාසීති අත්ථො. කිබ්බිසන්ති දාරුණකම්මං.