13. හත්ථිපාලජාතකවණ්ණනා (509)
චිරස්සං වත පස්සාමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො මහාභිනික්ඛමනං ආරබ්භ කථෙසි. තදා හි සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි තථාගතො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛන්තොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං එසුකාරී නාම රාජා අහොසි. තස්ස පුරොහිතො දහරකාලතො පට්ඨාය පියසහායො. තෙ උභොපි අපුත්තකා අහෙසුං. තෙ එකදිවසං සුඛසයනෙ නිසින්නා මන්තයිංසු “අම්හාකං ඉස්සරියං මහන්තං, පුත්තො වා ධීතා වා නත්ථි, කිං නු ඛො කත්තබ්බ”න්ති. තතො රාජා පුරොහිතං ආහ – “සම්ම, සචෙ තව ගෙහෙ පුත්තො ජායිස්සති, මම රජ්ජස්ස සාමිකො භවිස්සති, සචෙ මම පුත්තො ජායිස්සති, තව ගෙහෙ භොගානං සාමිකො භවිස්සතී”ති. එවං උභොපි අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්කරිංසු.
අථෙකදිවසං පුරොහිතො භොගගාමං ගන්ත්වා ආගමනකාලෙ දක්ඛිණද්වාරෙන නගරං පවිසන්තො බහිනගරෙ එකං බහුපුත්තිකං නාම දුග්ගතිත්ථිං පස්සි. තස්සා සත්ත පුත්තා සබ්බෙව අරොගා, එකො පචනභාජනකපල්ලං ගණ්හි, එකො සයනකටසාරකං, එකො පුරතො ගච්ඡති, එකො පච්ඡතො, එකො අඞ්ගුලිං ගණ්හි, එකො අඞ්කෙ නිසින්නො, එකො ඛන්ධෙ. අථ නං පුරොහිතො පුච්ඡි “භද්දෙ, ඉමෙසං දාරකානං පිතා කුහි”න්ති? “සාමි, ඉමෙසං පිතා නාම නිබද්ධො නත්ථී”ති. “එවරූපෙ සත්ත පුත්තෙ කින්ති කත්වා අලත්ථා”ති? සා අඤ්ඤං ගහණං අපස්සන්තී නගරද්වාරෙ ඨිතං නිග්රොධරුක්ඛං දස්සෙත්වා “සාමි එතස්මිං නිග්රොධෙ අධිවත්ථාය දෙවතාය සන්තිකෙ පත්ථෙත්වා ලභිං, එතාය මෙ පුත්තා දින්නා”ති ආහ. පුරොහිතො “තෙන හි ගච්ඡ ත්ව”න්ති රථා ඔරුය්හ නිග්රොධමූලං ගන්ත්වා සාඛාය ගහෙත්වා චාලෙත්වා “අම්භො දෙවතෙ, ත්වං රඤ්ඤො සන්තිකා කිං නාම න ලභසි, රාජා තෙ අනුසංවච්ඡරං සහස්සං විස්සජ්ජෙත්වා බලිකම්මං කරොති, තස්ස පුත්තං න දෙසි, එතාය දුග්ගතිත්ථියා තව කො උපකාරො කතො, යෙනස්සා සත්ත පුත්තෙ අදාසි. සචෙ අම්හාකං රඤ්ඤො පුත්තං න දෙසි, ඉතො තං සත්තමෙ දිවසෙ සමූලං ඡින්දාපෙත්වා ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං කාරෙස්සාමී”ති රුක්ඛදෙවතං තජ්ජෙත්වා පක්කාමි. සො එතෙන නියාමෙනෙව පුනදිවසෙපීති පටිපාටියා ඡ දිවසෙ කථෙසි. ඡට්ඨෙ පන දිවසෙ සාඛාය ගහෙත්වා “රුක්ඛදෙවතෙ අජ්ජෙකරත්තිමත්තකමෙව සෙසං, සචෙ මෙ රඤ්ඤො පුත්තං න දෙසි, ස්වෙ තං නිට්ඨාපෙස්සාමී”ති ආහ.
රුක්ඛදෙවතා ආවජ්ජෙත්වා තං කාරණං තථතො ඤත්වා “අයං බ්රාහ්මණො පුත්තං අලභන්තො මම විමානං නාසෙස්සති, කෙන නු ඛො උපායෙන තස්ස පුත්තං දාතුං වට්ටතී”ති චතුන්නං මහාරාජානං සන්තිකං ගන්ත්වා තමත්ථං ආරොචෙසි. තෙ “මයං තස්ස පුත්තං දාතුං න සක්ඛිස්සාමා”ති වදිංසු. අට්ඨවීසතියක්ඛසෙනාපතීනං සන්තිකං අගමාසි, තෙපි තථෙවාහංසු. සක්කස්ස දෙවරඤ්ඤො සන්තිකං ගන්ත්වා කථෙසි. සොපි “ලභිස්සති නු ඛො රාජා අනුච්ඡවිකෙ පුත්තෙ, උදාහු නො”ති උපධාරෙන්තො පුඤ්ඤවන්තෙ චත්තාරො දෙවපුත්තෙ පස්සි. තෙ කිර පුරිමභවෙ බාරාණසියං පෙසකාරා හුත්වා තෙන කම්මෙන ලද්ධකං පඤ්චකොට්ඨාසං කත්වා චත්තාරො කොට්ඨාසෙ පරිභුඤ්ජිංසු. පඤ්චමං ගහෙත්වා එකතොව දානං අදංසු. තෙ තතො චුතා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තිංසු, තතො යාමභවනෙති එවං අනුලොමපටිලොමං ඡසු දෙවලොකෙසු සම්පත්තිං අනුභවන්තා විචරන්ති. තදා පන නෙසං තාවතිංසභවනතො චවිත්වා යාමභවනං ගමනවාරො හොති. සක්කො තෙසං සන්තිකං ගන්ත්වා පක්කොසිත්වා “මාරිසා, තුම්හෙහි මනුස්සලොකං ගන්තුං වට්ටති, එසුකාරීරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තථා”ති ආහ. තෙ තස්ස වචනං සුත්වා “සාධු දෙව, ගමිස්සාම, න පනම්හාකං රාජකුලෙනත්ථො, පුරොහිතස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා දහරකාලෙයෙව කාමෙ පහාය පබ්බජිස්සාමා”ති වදිංසු. සක්කො “සාධූ”ති තෙසං පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා ආගන්ත්වා රුක්ඛදෙවතාය තමත්ථං ආරොචෙසි. සා තුට්ඨමානසා සක්කං වන්දිත්වා අත්තනො විමානමෙව ගතා.
පුරොහිතොපි පුනදිවසෙ බලවපුරිසෙ සන්නිපාතාපෙත්වා වාසිඵරසුආදීනි ගාහාපෙත්වා රුක්ඛමූලං ගන්ත්වා රුක්ඛසාඛාය ගහෙත්වා “අම්භො දෙවතෙ, අජ්ජ මය්හං තං යාචන්තස්ස සත්තමො දිවසො, ඉදානි තෙ නිට්ඨානකාලො”ති ආහ. තතො රුක්ඛදෙවතා මහන්තෙනානුභාවෙන ඛන්ධවිවරතො නික්ඛමිත්වා මධුරසරෙන තං ආමන්තෙත්වා ‘බ්රාහ්මණ, තිට්ඨතු එකො පුත්තො, චත්තාරො තෙ පුත්තෙ දස්සාමී”ති ආහ. “මම පුත්තෙනත්ථො නත්ථි, අම්හාකං රඤ්ඤො පුත්තං දෙහී”ති. “තුය්හංයෙව දෙමී”ති. “තෙන හි මම ද්වෙ, රඤ්ඤො ද්වෙ දෙහී”ති. “රඤ්ඤො න දෙමි, චත්තාරොපි තුය්හමෙව දම්මි, තයා ච ලද්ධමත්තාව භවිස්සන්ති, අගාරෙ පන අට්ඨත්වා දහරකාලෙයෙව පබ්බජිස්සන්තී”ති. “ත්වං මෙ කෙවලං පුත්තෙ දෙහි, අපබ්බජනකාරණං පන අම්හාකං භාරො”ති. සා තස්ස පුත්තවරං දත්වා අත්තනො භවනං පාවිසි. තතො පට්ඨාය දෙවතාය සක්කාරො මහා අහොසි.