10. මහාවාණිජජාතකවණ්ණනා (493)
වාණිජා සමිතිං කත්වාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සාවත්ථිවාසිනො වාණිජෙ ආරබ්භ කථෙසි. තෙ කිර වොහාරත්ථාය ගච්ඡන්තා සත්ථු මහාදානං දත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාය “භන්තෙ, සචෙ අරොගා ආගමිස්සාම, පුන තුම්හාකං පාදෙ වන්දිස්සාමා”ති වත්වා පඤ්චමත්තෙහි සකටසතෙහි නික්ඛමිත්වා කන්තාරං පත්වා මග්ගං අසල්ලක්ඛෙත්වා මග්ගමූළ්හා නිරුදකෙ නිරාහාරෙ අරඤ්ඤෙ විචරන්තා එකං නාගපරිග්ගහිතං නිග්රොධරුක්ඛං දිස්වා සකටානි මොචෙත්වා රුක්ඛමූලෙ නිසීදිංසු. තෙ තස්ස උදකතින්තානි විය නීලානි සිනිද්ධානි පත්තානි උදකපුණ්ණා විය ච සාඛා දිස්වා චින්තයිංසු “ඉමස්මිං රුක්ඛෙ උදකං සඤ්චරන්තං විය පඤ්ඤායති, ඉමස්ස පුරිමසාඛං ඡින්දාම, පානීයං නො දස්සතී”ති. අථෙකො රුක්ඛං අභිරුහිත්වා සාඛං ඡින්දි, තතො තාලක්ඛන්ධප්පමාණා උදකධාරා පවත්ති. තෙ තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච දක්ඛිණසාඛං ඡින්දිංසු, තතො නානග්ගරසභොජනං නික්ඛමි. තං භුඤ්ජිත්වා පච්ඡිමසාඛං ඡින්දිංසු, තතො අලඞ්කතඉත්ථියො නික්ඛමිංසු. තාහි සද්ධිං අභිරමිත්වා උත්තරසාඛං ඡින්දිංසු, තතො සත්ත රතනානි නික්ඛමිංසු. තානි ගහෙත්වා පඤ්ච සකටසතානි පූරෙත්වා සාවත්ථිං පච්චාගන්ත්වා ධනං ගොපෙත්වා ගන්ධමාලාදිහත්ථා ජෙතවනං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පූජෙත්වා එකමන්තං නිසින්නා ධම්මකථං සුත්වා නිමන්තෙත්වා පුනදිවසෙ මහාදානං දත්වා “භන්තෙ, ඉමස්මිං දානෙ අම්හාකං ධනදායිකාය රුක්ඛදෙවතාය පත්තිං දෙමා”ති පත්තිං අදංසු. සත්ථා නිට්ඨිතභත්තකිච්චො “කතරරුක්ඛදෙවතාය පත්තිං දෙථා”ති පුච්ඡි. වාණිජා නිග්රොධරුක්ඛෙ ධනස්ස ලද්ධාකාරං තථාගතස්සාරොචෙසුං. සත්ථා “තුම්හෙ තාව මත්තඤ්ඤුතාය තණ්හාවසිකා අහුත්වා ධනං ලභිත්ථ, පුබ්බෙ පන අමත්තඤ්ඤුතාය තණ්හාවසිකා ධනඤ්ච ජීවිතඤ්ච විජහිංසූ”ති වත්වා තෙහි යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසිනගරෙ තදෙව පන කන්තාරං ස්වෙව නිග්රොධො. වාණිජා මග්ගමූළ්හා හුත්වා තමෙව නිග්රොධං පස්සිංසු. තමත්ථං සත්ථා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා කථෙන්තො ඉමා ගාථා ආහ –
“වාණිජා සමිතිං කත්වා, නානාරට්ඨතො ආගතා;
ධනාහරා පක්කමිංසු, එකං කත්වාන ගාමණිං.
ධනාහරා පක්කමිංසු, එකං කත්වාන ගාමණිං.
“තෙ තං කන්තාරමාගම්ම, අප්පභක්ඛං අනොදකං;
මහානිග්රොධමද්දක්ඛුං, සීතච්ඡායං මනොරමං.
මහානිග්රොධමද්දක්ඛුං, සීතච්ඡායං මනොරමං.
“තෙ ච තත්ථ නිසීදිත්වා, තස්ස රුක්ඛස්ස ඡායයා;
වාණිජා සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා.
වාණිජා සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා.
“අල්ලායතෙ අයං රුක්ඛො, අපි වාරීව සන්දති;
ඉඞ්ඝස්ස පුරිමං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
ඉඞ්ඝස්ස පුරිමං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
“සා ච ඡින්නාව පග්ඝරි, අච්ඡං වාරිං අනාවිලං;
තෙ තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා.
තෙ තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා.
“දුතියං සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා;
ඉඞ්ඝස්ස දක්ඛිණං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
ඉඞ්ඝස්ස දක්ඛිණං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
“සා ච ඡින්නාව පග්ඝරි, සාලිමංසොදනං බහුං;
අප්පොදවණ්ණෙ කුම්මාසෙ, සිඞ්ගිං විදලසූපියො.
අප්පොදවණ්ණෙ කුම්මාසෙ, සිඞ්ගිං විදලසූපියො.
“තෙ තත්ථ භුත්වා ඛාදිත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා;
තතියං සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා;
ඉඞ්ඝස්ස පච්ඡිමං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
තතියං සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා;
ඉඞ්ඝස්ස පච්ඡිමං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
“සා ච ඡින්නාව පග්ඝරි, නාරියො සමලඞ්කතා;
විචිත්රවත්ථාභරණා, ආමුත්තමණිකුණ්ඩලා.
විචිත්රවත්ථාභරණා, ආමුත්තමණිකුණ්ඩලා.
“අපි සු වාණිජා එකා, නාරියො පණ්ණවීසති;
සමන්තා පරිවාරිංසු, තස්ස රුක්ඛස්ස ඡායයා;
තෙ තාහි පරිචාරෙත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා.
සමන්තා පරිවාරිංසු, තස්ස රුක්ඛස්ස ඡායයා;
තෙ තාහි පරිචාරෙත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා.
“චතුත්ථං සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා;
ඉඞ්ඝස්ස උත්තරං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
ඉඞ්ඝස්ස උත්තරං සාඛං, මයං ඡින්දාම වාණිජා.
“සා ච ඡින්නාව පග්ඝරි, මුත්තා වෙළුරියා බහූ;
රජතං ජාතරූපඤ්ච, කුත්තියො පටියානි ච.
රජතං ජාතරූපඤ්ච, කුත්තියො පටියානි ච.
“කාසිකානි ච වත්ථානි, උද්දියානි ච කම්බලා;
තෙ තත්ථ භාරෙ බන්ධිත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා.
තෙ තත්ථ භාරෙ බන්ධිත්වා, යාවතිච්ඡිංසු වාණිජා.
“පඤ්චමං සමචින්තෙසුං, බාලා මොහෙන පාරුතා;
ඉඞ්ඝස්ස මූලං ඡින්දාම, අපි භිය්යො ලභාමසෙ.
ඉඞ්ඝස්ස මූලං ඡින්දාම, අපි භිය්යො ලභාමසෙ.
“අථුට්ඨහි සත්ථවාහො, යාචමානො කතඤ්ජලී;
නිග්රොධො කිං පරජ්ඣති, වාණිජා භද්දමත්ථු තෙ.
නිග්රොධො කිං පරජ්ඣති, වාණිජා භද්දමත්ථු තෙ.