9. රුරුමිගරාජජාතකවණ්ණනා (482)
තස්ස ගාමවරං දම්මීති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර භික්ඛූහි “බහූපකාරො තෙ ආවුසො, දෙවදත්තසත්ථා, ත්වං තථාගතං නිස්සාය පබ්බජ්ජං ලභි, තීණි පිටකානි උග්ගණ්හි, ලාභසක්කාරං පාපුණී”ති වුත්තො “ආවුසො, සත්ථාරා මම තිණග්ගමත්තොපි උපකාරො න කතො, අහං සයමෙව පබ්බජිං, සයං තීණි පිටකානි උග්ගණ්හිං, සයං ලාභසක්කාරං පාපුණි”න්ති කථෙසි. භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “අකතඤ්ඤූ ආවුසො, දෙවදත්තො අකතවෙදී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො ඉදානෙව අකතඤ්ඤූ, පුබ්බෙපි අකතඤ්ඤූයෙව, පුබ්බෙපෙස මයා ජීවිතෙ දින්නෙපි මම ගුණමත්තං න ජානාතී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ එකො අසීතිකොටිවිභවො සෙට්ඨි පුත්තං ලභිත්වා “මහාධනකො”තිස්ස, නාමං කත්වා “සිප්පං උග්ගණ්හන්තො මම පුත්තො කිලමිස්සතී”ති න කිඤ්චි සිප්පං උග්ගණ්හාපෙසි. සො ගීතනච්චවාදිතඛාදනභොජනතො උද්ධං න කිඤ්චි අඤ්ඤාසි. තං වයප්පත්තං පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජෙත්වා මාතාපිතරො කාලමකංසු. සො තෙසං අච්චයෙන ඉත්ථිධුත්තසුරාධුත්තාදීහි පරිවුතො නානාබ්යසනමුඛෙහි ඉණං ආදාය තං දාතුං අසක්කොන්තො ඉණායිකෙහි චොදියමානො චින්තෙසි “කිං මය්හං ජීවිතෙන, එකෙනම්හි අත්තභාවෙන අඤ්ඤො විය ජාතො, මතං මෙ සෙය්යො”ති. සො ඉණායිකෙ ආහ – “තුම්හාකං ඉණපණ්ණානි ගහෙත්වා ආගච්ඡථ, ගඞ්ගාතීරෙ මෙ නිදහිතං කුලසන්තකං ධනං අත්ථි, තං වො දස්සාමී”ති. තෙ තෙන සද්ධිං අගමංසු. සො “ඉධ ධන”න්ති නිධිට්ඨානං ආචික්ඛන්තො විය “ගඞ්ගායං පතිත්වා මරිස්සාමී”ති පලායිත්වා ගඞ්ගායං පති. සො චණ්ඩසොතෙන වුය්හන්තො කාරුඤ්ඤරවං විරවි.
තදා මහාසත්තො රුරුමිගයොනියං නිබ්බත්තිත්වා පරිවාරං ඡඩ්ඩෙත්වා එකකොව ගඞ්ගානිවත්තනෙ රමණීයෙ සාලමිස්සකෙ සුපුප්ඵිතඅම්බවනෙ වසති උපොසථං උපවුත්ථාය. තස්ස සරීරච්ඡවි සුමජ්ජිතකඤ්චනපට්ටවණ්ණා අහොසි, හත්ථපාදා ලාඛාරසපරිකම්මකතා විය, නඞ්ගුට්ඨං චාමරීනඞ්ගුට්ඨං විය, සිඞ්ගානි රජතදාමසදිසානි, අක්ඛීනි සුමජ්ජිතමණිගුළිකා විය, මුඛං ඔදහිත්වා ඨපිතරත්තකම්බලගෙණ්ඩුකං විය. එවරූපං තස්ස රූපං අහොසි. සො අඩ්ඪරත්තසමයෙ තස්ස කාරුඤ්ඤසද්දං සුත්වා “මනුස්සසද්දො සූයති, මා මයි ධරන්තෙ මරතු, ජීවිතමස්ස දස්සාමී”ති චින්තෙත්වා සයනගුම්බා උට්ඨාය නදීතීරං ගන්ත්වා “අම්භො පුරිස, මා භායි, ජීවිතං තෙ දස්සාමී”ති අස්සාසෙත්වා සොතං ඡින්දන්තො ගන්ත්වා තං පිට්ඨියං ආරොපෙත්වා තීරං පාපෙත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං නෙත්වා ඵලාඵලානි දත්වා ද්වීහතීහච්චයෙන “භො පුරිස, අහං තං ඉතො අරඤ්ඤතො නීහරිත්වා බාරාණසිමග්ගෙ ඨපෙස්සාමි, ත්වං සොත්ථිනා ගමිස්සසි, අපිච ඛො පන ත්වං ‘අසුකට්ඨානෙ නාම කඤ්චනමිගො වසතී’ති ධනකාරණා මං රඤ්ඤො චෙව රාජමහාමත්තස්ස ච මා ආචික්ඛාහී”ති ආහ. සො “සාධු සාමී”ති සම්පටිච්ඡි.
මහාසත්තො තස්ස පටිඤ්ඤං ගහෙත්වා තං අත්තනො පිට්ඨියං ආරොපෙත්වා බාරාණසිමග්ගෙ ඔතාරෙත්වා නිවත්ති. තස්ස බාරාණසිපවිසනදිවසෙයෙව ඛෙමා නාම රඤ්ඤො අග්ගමහෙසී පච්චූසකාලෙ සුපිනන්තෙ සුවණ්ණවණ්ණං මිගං අත්තනො ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා චින්තෙසි “සචෙ එවරූපො මිගො න භවෙය්ය, නාහං සුපිනෙ පස්සෙය්යං, අද්ධා භවිස්සති, රඤ්ඤො ආරොචෙස්සාමී”ති. සා රාජානං උපසඞ්කමිත්වා “මහාරාජ, අහං සුවණ්ණවණ්ණං මිගං පස්සිතුං ඉච්ඡාමි, සුවණ්ණවණ්ණමිගස්ස ධම්මං සොතුකාමාම්හි, ලභිස්සාමි චෙ, ජීවෙය්යං, නො චෙ, නත්ථි මෙ ජීවිත”න්ති ආහ. රාජා තං අස්සාසෙත්වා “සචෙ මනුස්සලොකෙ අත්ථි, ලභිස්සසී”ති වත්වා බ්රාහ්මණෙ පක්කොසාපෙත්වා “සුවණ්ණවණ්ණා මිගා නාම හොන්තී”ති පුච්ඡිත්වා “ආම, දෙව, හොන්තී”ති සුත්වා අලඞ්කතහත්ථික්ඛන්ධෙ සුවණ්ණචඞ්කොටකෙ සහස්සථවිකං ඨපෙත්වා යො සුවණ්ණවණ්ණං මිගං ආචික්ඛිස්සති, තස්ස සද්ධිං සහස්සථවිකසුවණ්ණචඞ්කොටකෙන තඤ්ච හත්ථිං තතො ච උත්තරි දාතුකාමො හුත්වා සුවණ්ණපට්ටෙ ගාථං ලිඛාපෙත්වා එකං අමච්චං පක්කොසාපෙත්වා “එහි තාත, මම වචනෙන ඉමං ගාථං නගරවාසීනං කථෙහී”ති ඉමස්මිං ජාතකෙ පඨමං ගාථමාහ –