6. කාලිඞ්ගබොධිජාතකවණ්ණනා (479)
රාජා කාලිඞ්ගො චක්කවත්තීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ආනන්දත්ථෙරෙන කතං මහාබොධිපූජං ආරබ්භ කථෙසි. වෙනෙය්යසඞ්ගහත්ථාය හි තථාගතෙ ජනපදචාරිකං පක්කන්තෙ සාවත්ථිවාසිනො ගන්ධමාලාදිහත්ථා ජෙතවනං ගන්ත්වා අඤ්ඤං පූජනීයට්ඨානං අලභිත්වා ගන්ධකුටිද්වාරෙ පාතෙත්වා ගච්ඡන්ති, තෙ උළාරපාමොජ්ජා න හොන්ති. තං කාරණං ඤත්වා අනාථපිණ්ඩිකො තථාගතස්ස ජෙතවනං ආගතකාලෙ ආනන්දත්ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා “භන්තෙ, අයං විහාරො තථාගතෙ චාරිකං පක්කන්තෙ නිපච්චයො හොති, මනුස්සානං ගන්ධමාලාදීහි පූජනීයට්ඨානං න හොති, සාධු, භන්තෙ, තථාගතස්ස ඉමමත්ථං ආරොචෙත්වා එකස්ස පූජනීයට්ඨානස්ස සක්කුණෙය්යභාවං ජානාථා”ති ආහ. සො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා තථාගතං පුච්ඡි “කති නු ඛො, භන්තෙ, චෙතියානී”ති? “තීණි ආනන්දා”ති. “කතමානි, භන්තෙ, තීණී”ති? “සාරීරිකං පාරිභොගිකං උද්දිස්සක”න්ති. “සක්කා පන, භන්තෙ, තුම්හෙසු ධරන්තෙසුයෙව චෙතියං කාතු”න්ති. “ආනන්ද, සාරීරිකං න සක්කා කාතුං. තඤ්හි බුද්ධානං පරිනිබ්බානකාලෙ හොති, උද්දිස්සකං අවත්ථුකං මමායනමත්තමෙව හොති, බුද්ධෙහි පරිභුත්තො මහාබොධිරුක්ඛො බුද්ධෙසු ධරන්තෙසුපි චෙතියමෙවා”ති. “භන්තෙ, තුම්හෙසු පක්කන්තෙසු ජෙතවනවිහාරො අප්පටිසරණො හොති, මහාජනො පූජනීයට්ඨානං න ලභති, මහාබොධිතො බීජං ආහරිත්වා ජෙතවනද්වාරෙ රොපෙස්සාමි, භන්තෙ”ති. “සාධු, ආනන්ද, රොපෙහි, එවං සන්තෙ ජෙතවනෙ මම නිබද්ධවාසො විය භවිස්සතී”ති.
ථෙරො කොසලනරින්දස්ස අනාථපිණ්ඩිකස්ස විසාඛාදීනඤ්ච ආරොචෙත්වා ජෙතවනද්වාරෙ බොධිරොපනට්ඨානෙ ආවාටං ඛණාපෙත්වා මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං ආහ – “භන්තෙ, අහං ජෙතවනද්වාරෙ බොධිං රොපෙස්සාමි, මහාබොධිතො මෙ බොධිපක්කං ආහරථා”ති. ථෙරො “සාධූ”ති සම්පටිච්ඡිත්වා ආකාසෙන බොධිමණ්ඩං ගන්ත්වා වණ්ටා පරිගලන්තං පක්කං භූමිං අසම්පත්තමෙව චීවරෙන සම්පටිච්ඡිත්වා ගහෙත්වා ආනන්දත්ථෙරස්ස අදාසි. ආනන්දත්ථෙරො “අජ්ජ බොධිං රොපෙස්සාමී”ති කොසලරාජාදීනං ආරොචෙසි. රාජා සායන්හසමයෙ මහන්තෙන පරිවාරෙන සබ්බූපකරණානි ගාහාපෙත්වා ආගමි, තථා අනාථපිණ්ඩිකො විසාඛා ච අඤ්ඤො ච සද්ධො ජනො. ථෙරො මහාබොධිරොපනට්ඨානෙ මහන්තං සුවණ්ණකටාහං ඨපෙත්වා හෙට්ඨා ඡිද්දං කාරෙත්වා ගන්ධකලලස්ස පූරෙත්වා “ඉදං බොධිපක්කං රොපෙහි, මහාරාජා”ති රඤ්ඤො අදාසි. සො චින්තෙසි “රජ්ජං නාම න සබ්බකාලං අම්හාකං හත්ථෙ තිට්ඨති, ඉදං මයා අනාථපිණ්ඩිකෙන රොපාපෙතුං වට්ටතී”ති . සො තං බොධිපක්කං මහාසෙට්ඨිස්ස හත්ථෙ ඨපෙසි. අනාථපිණ්ඩිකො ගන්ධකලලං වියූහිත්වා තත්ථ පාතෙසි. තස්මිං තස්ස හත්ථතො මුත්තමත්තෙයෙව සබ්බෙසං පස්සන්තානඤ්ඤෙව නඞ්ගලසීසප්පමාණො බොධිඛන්ධො පණ්ණාසහත්ථුබ්බෙධො උට්ඨහි, චතූසු දිසාසු උද්ධඤ්චාති පඤ්ච මහාසාඛා පණ්ණාසහත්ථාව නික්ඛමිංසු. ඉති සො තඞ්ඛණඤ්ඤෙව වනප්පතිජෙට්ඨකො හුත්වා අට්ඨාසි. රාජා අට්ඨාරසමත්තෙ සුවණ්ණරජතඝටෙ ගන්ධොදකෙන පූරෙත්වා නීලුප්පලහත්ථකාදිපටිමණ්ඩිතෙ මහාබොධිං පරික්ඛිපිත්වා පුණ්ණඝටෙ පටිපාටියා ඨපෙසි, සත්තරතනමයං වෙදිකං කාරෙසි, සුවණ්ණමිස්සකං වාලුකං ඔකිරි, පාකාරපරික්ඛෙපං කාරෙසි, සත්තරතනමයං ද්වාරකොට්ඨකං කාරෙසි, සක්කාරො මහා අහොසි.
ථෙරො තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා “භන්තෙ, තුම්හෙහි මහාබොධිමූලෙ සමාපන්නසමාපත්තිං මයා රොපිතබොධිමූලෙ නිසීදිත්වා මහාජනස්ස හිතත්ථාය සමාපජ්ජථා”ති ආහ. “ආනන්ද, කිං කථෙසි, මයි මහාබොධිමූලෙ සමාපන්නසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නෙ අඤ්ඤො පදෙසො ධාරෙතුං න සක්කොතී”ති. “භන්තෙ, මහාජනස්ස හිතත්ථාය ඉමස්ස භූමිප්පදෙසස්ස ධුවනියාමෙන සමාපත්තිසුඛෙන තං බොධිමූලං පරිභුඤ්ජථා”ති. සත්ථා එකරත්තිං සමාපත්තිසුඛෙන පරිභුඤ්ජි. ථෙරො කොසලරාජාදීනං කථෙත්වා බොධිමහං නාම කාරෙසි. සොපි ඛො බොධිරුක්ඛො ආනන්දත්ථෙරෙන රොපිතත්තා ආනන්දබොධියෙවාති පඤ්ඤායිත්ථ. තදා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො ආයස්මා ආනන්දො ධරන්තෙයෙව තථාගතෙ බොධිං රොපෙත්වා මහාපූජං කාරෙසි , අහො මහාගුණො ථෙරො”ති . සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව, පුබ්බෙපි ආනන්දො සපරිවාරෙසු චතූසු මහාදීපෙසු මනුස්සෙ ගහෙත්වා බහුගන්ධමාලාදීනි ආහරිත්වා මහාබොධිමණ්ඩෙ බොධිමහං කාරෙසියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.