12. බිලාරකොසියජාතකවණ්ණනා (450)
අපචන්තාපීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දානවිත්තං භික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය දානවිත්තො අහොසි දානජ්ඣාසයො, පත්තපරියාපන්නම්පි පිණ්ඩපාතං අඤ්ඤස්ස අදත්වා න භුඤ්ජි, අන්තමසො පානීයම්පි ලභිත්වා අඤ්ඤස්ස අදත්වා න පිවි, එවං දානාභිරතො අහොසි. අථස්ස ධම්මසභායං භික්ඛූ ගුණකථං කථෙසුං. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ තං භික්ඛුං පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු දානවිත්තො දානජ්ඣාසයො”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛවෙ අයං පුබ්බෙ අස්සද්ධො අහොසි අප්පසන්නො, තිණග්ගෙන තෙලබින්දුම්පි උද්ධරිත්වා කස්සචි න අදාසි, අථ නං අහං දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා දානඵලං ඤාපෙසිං, තමෙව දානනින්නං චිත්තං භවන්තරෙපි න පජහතී”ති වත්වා භික්ඛූහි යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො කුටුම්බං සණ්ඨපෙත්වා පිතු අච්චයෙන සෙට්ඨිට්ඨානං පත්වා එකදිවසං ධනවිලොකනං කත්වා “ධනං පඤ්ඤායති, එතස්ස උප්පාදකා න පඤ්ඤායන්ති, ඉමං ධනං විස්සජ්ජෙත්වා මහාදානං දාතුං වට්ටතී”ති දානසාලං කාරෙත්වා යාවජීවං මහාදානං පවත්තෙත්වා ආයුපරියොසානෙ “ඉදං දානවත්තං මා උපච්ඡින්දී”ති පුත්තස්ස ඔවාදං දත්වා තාවතිංසභවනෙ සක්කො හුත්වා නිබ්බත්ති. පුත්තොපිස්ස තථෙව දානං දත්වා පුත්තං ඔවදිත්වා ආයුපරියොසානෙ චන්දො දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස පුත්තො සූරියො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්සපි පුත්තො මාතලිසඞ්ගාහකො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස පුත්තො පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. ඡට්ඨො පන අස්සද්ධො අහොසි ථද්ධචිත්තො නිස්නෙහො මච්ඡරී, දානසාලං විද්ධංසෙත්වා ඣාපෙත්වා යාචකෙ පොථෙත්වා නීහරාපෙසි, කස්සචි තිණග්ගෙන උද්ධරිත්වා තෙලබින්දුම්පි න දෙති. තදා සක්කො දෙවරාජා අත්තනො පුබ්බකම්මං ඔලොකෙත්වා “පවත්තති නු ඛො මෙ දානවංසො, උදාහු නො”ති උපධාරෙන්තො “පුත්තො මෙ දානං පවත්තෙත්වා චන්දො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස පුත්තො සූරියො, තස්ස පුත්තො මාතලි, තස්ස පුත්තො පඤ්චසිඛො ගන්ධබ්බදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ඡට්ඨො පන තං වංසං උපච්ඡින්දී”ති පස්සි.
අථස්ස එතදහොසි “ඉමං පාපධම්මං දමෙත්වා දානඵලං ජානාපෙත්වා ආගමිස්සාමී”ති. සො චන්දසූරියමාතලිපඤ්චසිඛෙ පක්කොසාපෙත්වා “සම්මා, අම්හාකං වංසෙ ඡට්ඨො කුලවංසං සමුච්ඡින්දිත්වා දානසාලං ඣාපෙත්වා යාචකෙ නීහරාපෙසි, න කස්සචි කිඤ්චි දෙති, එථ නං දමෙස්සාමා”ති තෙහි සද්ධිං බාරාණසිං අගමාසි. තස්මිං ඛණෙ සෙට්ඨි රාජුපට්ඨානං කත්වා ආගන්ත්වා සත්තමෙ ද්වාරකොට්ඨකෙ අන්තරවීථිං ඔලොකෙන්තො චඞ්කමති. සක්කො “තුම්හෙ මම පවිට්ඨකාලෙ පච්ඡතො පටිපාටියා ආගච්ඡථා”ති වත්වා ගන්ත්වා සෙට්ඨිස්ස සන්තිකෙ ඨත්වා “භො මහාසෙට්ඨි, භොජනං මෙ දෙහී”ති ආහ. “බ්රාහ්මණ නත්ථි තව ඉධ භත්තං, අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡා”ති. “භො මහාසෙට්ඨි, බ්රාහ්මණෙහි භත්තෙ යාචිතෙ න දාතුං න ලබ්භතී”ති. “බ්රාහ්මණ, මම ගෙහෙ පක්කම්පි පචිතබ්බම්පි භත්තං නත්ථි, අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡා”ති. “මහාසෙට්ඨි, එකං තෙ සිලොකං කථෙස්සාමි, තං සුණාහී”ති. “නත්ථි මය්හං තව සිලොකෙනත්ථො, මා ඉධ තිට්ඨා”ති. සක්කො තස්ස කථං අසුණන්තො විය ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“අපචන්තාපි දිච්ඡන්ති, සන්තො ලද්ධාන භොජනං;
කිමෙව ත්වං පචමානො, යං න දජ්ජා න තං සමං.
“මච්ඡෙරා ච පමාදා ච, එවං දානං න දීයති;
පුඤ්ඤං ආකඞ්ඛමානෙන, දෙය්යං හොති විජානතා”ති.
තාසං අත්ථො – මහාසෙට්ඨි අපචන්තාපි සන්තො සප්පුරිසා භික්ඛාචරියාය ලද්ධම්පි භොජනං දාතුං ඉච්ඡන්ති, න එකකා පරිභුඤ්ජන්ති. කිමෙව ත්වං පචමානො යං න දදෙය්යාසි, න තං සමං, තං තව අනුරූපං අනුච්ඡවිකං න හොති. දානඤ්හි මච්ඡෙරෙන ච පමාදෙන චාති ද්වීහි දොසෙහි න දීයති, පුඤ්ඤං ආකඞ්ඛමානෙන විජානතා පණ්ඩිතමනුස්සෙන දාතබ්බමෙව හොතීති.
සො තස්ස වචනං සුත්වා “තෙන හි ගෙහං පවිසිත්වා නිසීද, ථොකං ලච්ඡසී”ති ආහ. සක්කො පවිසිත්වා තෙ සිලොකෙ සජ්ඣායන්තො නිසීදි. අථ නං චන්දො ආගන්ත්වා භත්තං යාචි. “නත්ථි තෙ භත්තං, ගච්ඡා”ති ච වුත්තො “මහාසෙට්ඨි අන්තො එකො බ්රාහ්මණො නිසින්නො, බ්රාහ්මණවාචනකං මඤ්ඤෙ භවිස්සති, අහම්පි භවිස්සාමී”ති වත්වා “නත්ථි බ්රාහ්මණවාචනකං, නික්ඛමා”ති වුච්චමානොපි “මහාසෙට්ඨි ඉඞ්ඝ තාව සිලොකං සුණාහී”ති ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“යස්සෙව භීතො න දදාති මච්ඡරී, තදෙවාදදතො භයං;
ජිඝච්ඡා ච පිපාසා ච, යස්ස භායති මච්ඡරී;
තමෙව බාලං ඵුසති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.