13. චක්කවාකජාතකවණ්ණනා (451)
වණ්ණවා අභිරූපොසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං ලොලභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර චීවරාදීහි අතිත්තො “කහං සඞ්ඝභත්තං, කහං නිමන්තන”න්ති පරියෙසන්තො විචරති, ආමිසකථායමෙව අභිරමති. අථඤ්ඤෙ පෙසලා භික්ඛූ තස්සානුග්ගහෙන සත්ථු ආරොචෙසුං. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු ලොලො”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛු කස්මා එවරූපෙ නිය්යානිකසාසනෙ පබ්බජිත්වා ලොලො අහොසි, ලොලභාවො ච නාම පාපකො, පුබ්බෙපි ත්වං ලොලභාවං නිස්සාය බාරාණසියං හත්ථිකුණපාදීහි අතිත්තො මහාඅරඤ්ඤං පවිට්ඨො”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ එකො ලොලකාකො බාරාණසියං හත්ථිකුණපාදීහි අතිත්තො “අරඤ්ඤං නු ඛො කීදිස”න්ති අරඤ්ඤං ගන්ත්වා තත්ථපි ඵලාඵලෙහි අසන්තුට්ඨො ගඞ්ගාය තීරං ගන්ත්වා විචරන්තො ජයම්පතිකෙ චක්කවාකෙ දිස්වා “ඉමෙ සකුණා අතිවිය සොභන්ති, ඉමෙ ඉමස්මිං ගඞ්ගාතීරෙ බහුං මච්ඡමංසං ඛාදන්ති මඤ්ඤෙ, ඉමෙ පටිපුච්ඡිත්වා මයාපි ඉමෙසං භොජනං ගොචරං ඛාදිත්වා වණ්ණවන්තෙන භවිතුං වට්ටතී”ති තෙසං අවිදූරෙ නිසීදිත්වා චක්කවාකං පුච්ඡන්තො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“වණ්ණවා අභිරූපොසි, ඝනො සඤ්ජාතරොහිතො;
චක්කවාක සුරූපොසි, විප්පසන්නමුඛින්ද්රියො.
“පාඨීනං පාවුසං මච්ඡං, බලජං මුඤ්ජරොහිතං;
ගඞ්ගාය තීරෙ නිසින්නො, එවං භුඤ්ජසි භොජන”න්ති.
තත්ථ ඝනොති ඝනසරීරො. සඤ්ජාතරොහිතොති උත්තත්තසුවණ්ණං විය සුට්ඨුජාතරොහිතවණ්ණො. පාඨීනන්ති පාඨීනනාමකං පාසාණමච්ඡං. පාවුසන්ති මහාමුඛමච්ඡං, “පාහුස”න්තිපි පාඨො. බලජන්ති බලජමච්ඡං. මුඤ්ජරොහිතන්ති මුඤ්ජමච්ඡඤ්ච රොහිතමච්ඡඤ්ච. එවං භුඤ්ජසීති එවරූපං භොජනං මඤ්ඤෙ භුඤ්ජසීති පුච්ඡති.
චක්කවාකො තස්ස වචනං පටික්ඛිපන්තො තතියං ගාථමාහ –
“න වාහමෙතං භුඤ්ජාමි, ජඞ්ගලානොදකානි වා;
අඤ්ඤත්ර සෙවාලපණකා, එතං මෙ සම්ම භොජන”න්ති.
තස්සත්ථො – අහං සම්ම, අඤ්ඤත්ර සෙවාලා ච පණකා ච සෙසානි ජඞ්ගලානි වා ඔදකානි වා මංසානි ආදාය එතං භොජනං න භුඤ්ජාමි, යං පනෙතං සෙවාලපණකං, එතං මෙ සම්ම, භොජනන්ති.
තතො කාකො ද්වෙ ගාථා අභාසි –
“න වාහමෙතං සද්දහාමි, චක්කවාකස්ස භොජනං;
අහම්පි සම්ම භුඤ්ජාමි, ගාමෙ ලොණියතෙලියං.
“මනුස්සෙසු කතං භත්තං, සුචිං මංසූපසෙචනං;
න ච මෙ තාදිසො වණ්ණො, චක්කවාක යථා තුව”න්ති.
තත්ථ යථා තුවන්ති යථා තුවං සොභග්ගප්පත්තො සරීරවණ්ණො, තාදිසො මය්හං වණ්ණො නත්ථි, එතෙන කාරණෙන අහං තව “සෙවාලපණකං මම භොජන”න්ති වදන්තස්ස වචනං න සද්දහාමීති.
අථස්ස චක්කවාකො දුබ්බණ්ණකාරණං කථෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො සෙසගාථා අභාසි –
“සම්පස්සං අත්තනි වෙරං, හිංසයං මානුසිං පජං;
උත්රස්තො ඝසසී භීතො, තෙන වණ්ණො තවෙදිසො.
“සබ්බලොකවිරුද්ධොසි, ධඞ්ක පාපෙන කම්මුනා;
ලද්ධො පිණ්ඩො න පීණෙති, තෙන වණ්ණො තවෙදිසො.
“අහම්පි සම්ම භුඤ්ජාමි, අහිංසං සබ්බපාණිනං;
අප්පොස්සුක්කො නිරාසඞ්කී, අසොකො අකුතොභයො.
“සො කරස්සු ආනුභාවං, වීතිවත්තස්සු සීලියං;
අහිංසාය චර ලොකෙ, පියො හොහිසි මංමිව.
“යො න හන්ති න ඝාතෙති, න ජිනාති න ජාපයෙ;
මෙත්තංසො සබ්බභූතෙසු, වෙරං තස්ස න කෙනචී”ති.
තත්ථ සම්පස්සන්ති සම්ම කාක ත්වං පරෙසු උප්පන්නං අත්තනි වෙරචිත්තං සම්පස්සමානො මානුසිං පජං හිංසන්තො විහෙඨෙන්තො. උත්රස්තොති භීතො. ඝසසීති භුඤ්ජසි. තෙන තෙ එදිසො බීභච්ඡවණ්ණො ජාතො. ධඞ්කාති කාකං ආලපති. පිණ්ඩොති භොජනං. අහිංසං සබ්බපාණිනන්ති අහං පන සබ්බසත්තෙ අහිංසන්තො භුඤ්ජාමීති වදති. සො කරස්සු ආනුභාවන්ති සො ත්වම්පි වීරියං කරොහි, අත්තනො සීලියසඞ්ඛාතං දුස්සීලභාවං වීතිවත්තස්සු. අහිංසායාති අහිංසාය සමන්නාගතො හුත්වා ලොකෙ චර. පියො හොහිසි මංමිවාති එවං සන්තෙ මයා සදිසොව ලොකස්ස පියො හොහිසි. න ජිනාතීති ධනජානිං න කරොති. න ජාපයෙති අඤ්ඤෙපි න කාරෙති. මෙත්තංසොති මෙත්තකොට්ඨාසො මෙත්තචිත්තො. න කෙනචීති කෙනචි එකසත්තෙනපි සද්ධිං තස්ස වෙරං නාම නත්ථීති.