කල්යාණිමෙව මුඤ්චෙය්යාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ඔමසවාදසික්ඛාපදං (පාචි· 15) ආරබ්භ කථෙසි. ද්වෙපි වත්ථූනි හෙට්ඨා නන්දිවිසාලජාතකෙ වුත්තසදිසානෙව. ඉමස්මිං පන ජාතකෙ බොධිසත්තො ගන්ධාරරට්ඨෙ තක්කසිලායං අඤ්ඤතරස්ස බ්රාහ්මණස්ස සාරම්භො නාම බලිබද්දො අහොසි. සත්ථා ඉදං අතීතවත්ථුං කථෙත්වා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ කල්යාණිමෙව මුඤ්චෙය්යාති චතුදොසවිනිමුත්තං කල්යාණිං සුන්දරං අනවජ්ජං වාචමෙව මුඤ්චෙය්ය විස්සජ්ජෙය්ය කථෙය්ය. න හි මුඤ්චෙය්ය පාපිකන්ති පාපිකං ලාමිකං පරෙසං අප්පියං අමනාපං න මුඤ්චෙය්ය න කථෙය්ය. මොක්ඛො කල්යාණියා සාධූති කල්යාණවාචාය විස්සජ්ජනමෙව ඉමස්මිං ලොකෙ සාධු සුන්දරං භද්දකං. මුත්වා තප්පති පාපිකන්ති පාපිකං ඵරුසවාචං මුඤ්චිත්වා විස්සජ්ජෙත්වා කථෙත්වා සො පුග්ගලො තප්පති සොචති කිලමතීති.

එවං සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා බ්රාහ්මණො ආනන්දො අහොසි, බ්රාහ්මණී උප්පලවණ්ණා, සාරම්භො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

වාචාව කිර තෙ ආසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං කුහකභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. කුහකවත්ථු උද්දාලකජාතකෙ ආවි භවිස්සති.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ එකං ගාමකං උපනිස්සාය එකො කූටජටිලො කුහකතාපසො වසති. එකො කුටුම්බිකො තස්ස අරඤ්ඤෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා තත්ථ නං වාසෙන්තො අත්තනො ගෙහෙ පණීතාහාරෙන පටිජග්ගති. සො තං කූටජටිලං “සීලවා එසො”ති සද්දහිත්වා චොරභයෙන සුවණ්ණනික්ඛසතං තස්ස පණ්ණසාලං නෙත්වා භූමිගතං කත්වා “ඉදං ඔලොකෙය්යාසි, භන්තෙ”ති ආහ. අථ නං තාපසො “පබ්බජිතානං නාම, ආවුසො, එවරූපං කථෙතුං, න වට්ටති, අම්හාකං පන පරසන්තකෙ ලොභො නාම නත්ථී”ති ආහ. සො “සාධු, භන්තෙ”ති තස්ස වචනං සද්දහිත්වා පක්කාමි. දුට්ඨතාපසො “සක්කා එත්තකෙන ජීවිතු”න්ති කතිපාහං අතික්කමිත්වා තං සුවණ්ණං ගහෙත්වා අන්තරාමග්ගෙ එකස්මිං ඨානෙ ඨපෙත්වා ආගන්ත්වා පණ්ණසාලායමෙව වසිත්වා පුනදිවසෙ තස්ස ගෙහෙ භත්තකිච්චං කත්වා එවමාහ “ආවුසො, මයං තුම්හෙ නිස්සාය චිරං වසිම්හ, අතිචිරං එකස්මිං ඨානෙ වසන්තානං මනුස්සෙහි සද්ධිං සංසග්ගො හොති, සංසග්ගො ච නාම පබ්බජිතානං මලං, තස්මා ගච්ඡාමහ”න්ති වත්වා තෙන පුනප්පුනං යාචියමානොපි නිවත්තිතුං න ඉච්ඡි. අථ නං සො “එවං සන්තෙ ගච්ඡථ, භන්තෙ”ති යාව ගාමද්වාරං අනුගන්ත්වා නිවත්ති. තාපසොපි ථොකං ගන්ත්වාව “ඉමං කුටුම්බිකං මයා වඤ්චෙතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා ජටානං අන්තරෙ තිණං ඨපෙත්වා පටිනිවත්ති. කුටුම්බිකො “කිං, භන්තෙ, නිවත්තිත්ථා”ති පුච්ඡි. ආවුසො තුම්හාකං ගෙහච්ඡදනතො මෙ ජටාසු එකතිණං ලග්ගං, අදින්නාදානඤ්ච නාම පබ්බජිතානං න වට්ටති, තං ආදාය ආගතොම්හීති. කුටුම්බිකො “ඡඩ්ඩෙත්වා ගච්ඡථ, භන්තෙ”ති වත්වා “තිණසලාකම්පි නාම පරසන්තකං න ගණ්හාති, අහො කුක්කුච්චකො මෙ අය්යො”ති පසීදිත්වා වන්දිත්වා උය්යොජෙසි.

තදා පන බොධිසත්තෙන භණ්ඩත්ථාය පච්චන්තං ගච්ඡන්තෙන තස්මිං නිවෙසනෙ නිවාසො ගහිතො හොති. සො තාපසස්ස වචනං සුත්වාව “අද්ධා ඉමිනා දුට්ඨතාපසෙන ඉමස්ස කිඤ්චි ගහිතං භවිස්සතී”ති කුටුම්බිකං පුච්ඡි “අත්ථි පන තෙ, සම්ම, කිඤ්චි එතස්ස තාපසස්ස සන්තිකෙ නික්ඛිත්ත”න්ති? “අත්ථි, සම්ම, සුවණ්ණනික්ඛසත”න්ති. “තෙන හි ගච්ඡ, තං උපධාරෙහී”ති . සො පණ්ණසාලං ගන්ත්වා තං අදිස්වා වෙගෙනාගන්ත්වා “නත්ථි, සම්මා”ති ආහ. “න තෙ සුවණ්ණං අඤ්ඤෙන ගහිතං, තෙනෙව කුහකතාපසෙන ගහිතං, එහි, තං අනුබන්ධිත්වා ගණ්හාමා”ති වෙගෙන ගන්ත්වා කූටතාපසං ගණ්හිත්වා හත්ථෙහි ච පාදෙහි ච පොථෙත්වා සුවණ්ණං ආහරාපෙත්වා ගණ්හිංසු. බොධිසත්තො සුවණ්ණං දිස්වා “නික්ඛසතං හරමානො අසජ්ජිත්වා තිණමත්තෙ සත්තොසී”ති වත්වා තං ගරහන්තො ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ වාචාව කිර තෙ ආසි, සණ්හා සඛිලභාණිනොති “පබ්බජිතානං තිණමත්තම්පි අදින්නං ආදාතුං න වට්ටතී”ති එවං සඛිලං මුදුවචනං වදන්තස්ස වාචා එව කිර තෙ සණ්හා ආසි, වචනමත්තමෙව මට්ඨං අහොසීති අත්ථො. තිණමත්තෙ අසජ්ජිත්ථොති කූටජටිල එකිස්සා තිණසලාකාය කුක්කුච්චං කුරුමානො ත්වං සත්තො ආසත්තො ලග්ගො අහොසි. නො ච නික්ඛසතං හරන්ති ඉමං පන නික්ඛසතං හරන්තො අසත්තො නිල්ලග්ගොව ජාතොසීති.

එවං බොධිසත්තො තං ගරහිත්වා “මා පුන, කූටජටිල, එවරූපමකාසී”ති ඔවාදං දත්වා යථාකම්මං ගතො.

සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙස භික්ඛු කුහකො, පුබ්බෙපි කුහකොයෙවා”ති වත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කූටතාපසො කුහකභික්ඛු අහොසි, පණ්ඩිතපුරිසො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

යො පුබ්බෙ කතකල්යාණොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකං ආරබ්භ කථෙසි. තස්ස කිරෙකො පච්චන්තවාසිකො සෙට්ඨි අදිට්ඨසහායො අහොසි. සො එකදා පච්චන්තෙ උට්ඨානකභණ්ඩස්ස පඤ්ච සකටසතානි පූරෙත්වා කම්මන්තිකමනුස්සෙ ආහ – “ගච්ඡථ, භො, ඉමං භණ්ඩං සාවත්ථිං නෙත්වා අම්හාකං සහායකස්ස අනාථපිණ්ඩිකමහාසෙට්ඨිස්ස පච්චග්ඝෙන වික්කිණිත්වා පටිභණ්ඩං ආහරථා”ති. තෙ “සාධූ”ති තස්ස වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා සාවත්ථිං ගන්ත්වා මහාසෙට්ඨිං දිස්වා පණ්ණාකාරං දත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. මහාසෙට්ඨි “ස්වාගතං වො”ති තෙසං ආවාසඤ්ච පරිබ්බයඤ්ච දාපෙත්වා සහායකස්ස සුඛං පුච්ඡිත්වා භණ්ඩං වික්කිණිත්වා පටිභණ්ඩං දාපෙසි. තෙ පච්චන්තං ගන්ත්වා තමත්ථං අත්තනො සෙට්ඨිස්ස ආරොචෙසුං.