උභො ඛඤ්ජාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො මච්ඡරියකොසියසෙට්ඨිං ආරබ්භ කථෙසි. රාජගහනගරස්ස කිර අවිදූරෙ සක්කාරං නාම නිගමො අහොසි, තත්ථෙකො මච්ඡරියකොසියො නාම සෙට්ඨි අසීතිකොටිවිභවො පටිවසති. සො තිණග්ගෙන තෙලබින්දුමත්තම්පි නෙව පරෙසං දෙති, න අත්තනා පරිභුඤ්ජති. ඉති තස්ස තං විභවජාතං නෙව පුත්තදාරාදීනං, න සමණබ්රාහ්මණානං අත්ථං අනුභොති, රක්ඛසපරිග්ගහිතපොක්ඛරණී විය අපරිභොගං තිට්ඨති.

සත්ථා එකදිවසං පච්චූසසමයෙ මහාකරුණාසමාපත්තිතො වුට්ඨාය සකලලොකධාතුයං බොධනෙය්යබන්ධවෙ ඔලොකෙන්තො පඤ්චචත්තාලීසයොජනමත්ථකෙ වසන්තස්ස තස්ස සෙට්ඨිනො සපජාපතිකස්ස සොතාපත්තිඵලස්ස උපනිස්සයං අද්දස. තතො පුරිමදිවසෙ පන රාජානං උපට්ඨාතුං රාජගෙහං ගන්ත්වා රාජූපට්ඨානං කත්වා ආගච්ඡන්තො එකං ඡාතජ්ඣත්තං ජනපදමනුස්සං කුම්මාසපූරං කපල්ලපූවං ඛාදන්තං දිස්වා තත්ථ පිපාසං උප්පාදෙත්වා අත්තනො ඝරං ගන්ත්වා චින්තෙසි “සචාහං ‘කපල්ලපූවං ඛාදිතුකාමොම්හී’ති වක්ඛාමි, බහූ මයා සද්ධිං ඛාදිතුකාමා භවිස්සන්ති, එවං මෙ බහූනි තණ්ඩුලසප්පිමධුඵාණිතාදීනි පරික්ඛයං ගමිස්සන්ති, න කස්සචි කථෙස්සාමී”ති තණ්හං අධිවාසෙන්තො විචරති. සො ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ උප්පණ්ඩුපණ්ඩුකජාතො ධමනිසන්ථතගත්තො ජාතො . තතො තණ්හං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ගබ්භං පවිසිත්වා මඤ්චකං උපගූහිත්වා නිපජ්ජි. එවංගතොපි ධනහානිභයෙන කස්සචි කිඤ්චි න කථෙසි.

අථ නං භරියා උපසඞ්කමිත්වා පිට්ඨිං පරිමජ්ජිත්වා “කිං තෙ සාමි, අඵාසුක”න්ති පුච්ඡි. “න මෙ කිඤ්චි අඵාසුකං අත්ථී”ති. “කිං නු ඛො තෙ රාජා කුපිතො”ති? “රාජාපි මෙ න කුප්පතී”ති. “අථ කිං තෙ පුත්තධීතාහි වා දාසකම්මකරාදීහි වා කිඤ්චි අමනාපං කතං අත්ථී”ති? “එවරූපම්පි නත්ථී”ති. “කිස්මිඤ්චි පන තෙ තණ්හා අත්ථී”ති? එවං වුත්තෙපි ධනහානිභයෙන කිඤ්චි අවත්වා නිස්සද්දොව නිපජ්ජි. අථ නං භරියා “කථෙහි, සාමි, කිස්මිං තෙ තණ්හා”ති ආහ. සො වචනං පරිගිලන්තො විය “අත්ථි මෙ එකා තණ්හා”ති ආහ. “කිං තණ්හා, සාමී”ති? “කපල්ලපූවං ඛාදිතුකාමොම්හී”ති. “අථ කිමත්ථං න කථෙසි, කිං ත්වං දලිද්දො, ඉදානි සකලසක්කාරනිගමවාසීනං පහොනකෙ කපල්ලපූවෙ පචිස්සාමී”ති? “කිං තෙ එතෙහි, තෙ අත්තනො කම්මං කත්වා ඛාදිස්සන්තී”ති? “තෙන හි එකරච්ඡවාසීනං පහොනකෙ පචාමී”ති. ජානාමහං තව මහද්ධනභාවන්ති. “තෙන හි ඉමස්මිං ගෙහමත්තෙ සබ්බෙසං පහොනකං කත්වා පචාමී”ති. “ජානාමහං තව මහජ්ඣාසයභාව”න්ති. “තෙන හි තෙ පුත්තදාරමත්තස්සෙව පහොනකං කත්වා පචාමී”ති. “කිං පන තෙ එතෙහී”ති? “තෙන හි තුය්හඤ්ච මය්හඤ්ච පහොනකං කත්වා පචාමී”ති. “ත්වං කිං කරිස්සසී”ති? “තෙන හි එකස්සෙව තෙ පහොනකං කත්වා පචාමී”ති. “ඉමස්මිං ඨානෙ පච්චමානං බහූ පච්චාසීසන්ති, සකලතණ්ඩුලෙ ඨපෙත්වා භින්නතණ්ඩුලෙ ච උද්ධනකපල්ලාදීනි ච ආදාය ථොකං ඛීරසප්පිමධුඵාණිතඤ්ච ගහෙත්වා සත්තභූමිකස්ස පාසාදස්ස උපරිමතලං ආරුය්හ පච, තත්ථාහං එකකොව නිසීදිත්වා ඛාදිස්සාමී”ති. සා “සාධූ”ති පටිස්සුණිත්වා ගහෙතබ්බං ගාහාපෙත්වා පාසාදං ආරුය්හ දාසියො විස්සජ්ජෙත්වා සෙට්ඨිං පක්කොසාපෙසි. සො ආදිතො පට්ඨාය ද්වාරානි පිදහන්තො සබ්බද්වාරෙසු සූචිඝටිකානි දත්වා සත්තමතලං අභිරුහිත්වා තත්ථපි ද්වාරං පිදහිත්වා නිසීදි. භරියාපිස්ස උද්ධනෙ අග්ගිං ජාලෙත්වා කපල්ලකං ආරොපෙත්වා පූවෙ පචිතුං ආරභි.

අථ සත්ථා පාතොව මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරං ආමන්තෙසි, “එසො, මොග්ගල්ලාන, රාජගහනගරස්ස අවිදූරෙ සක්කාරනිගමෙ මච්ඡරියකොසියසෙට්ඨි ‘කපල්ලපූවෙ ඛාදිස්සාමී’ති අඤ්ඤෙසං දස්සනභයෙන සත්තභූමිකෙ පාසාදෙ කපල්ලපූවෙ පචාපෙති. ත්වං තත්ථ ගන්ත්වා තං සෙට්ඨිං දමෙත්වා නිබ්බිසෙවනං කත්වා උභොපි ජයම්පතිකෙ පූවෙ ච ඛීරසප්පිමධුඵාණිතාදීනි ච ගාහාපෙත්වා අත්තනො බලෙන ජෙතවනං ආනෙහි. අජ්ජාහං පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං විහාරෙයෙව නිසීදිස්සාමි, පූවෙහෙව භත්තකිච්චං කරිස්සාමී”ති. ථෙරො “සාධු, භන්තෙ”ති සත්ථු වචනං සම්පටිච්ඡිත්වා තාවදෙව ඉද්ධිබලෙන තං නිගමං ගන්ත්වා තස්ස පාසාදස්ස සීහපඤ්ජරද්වාරෙ සුනිවත්ථො සුපාරුතො ආකාසෙයෙව මණිරූපකං විය අට්ඨාසි.

මහාසෙට්ඨිනො ථෙරං දිස්වාව හදයමංසං කම්පි. සො “අහං එවරූපානඤ්ඤෙව භයෙන ඉමං ඨානං ආගතො, අයඤ්ච ආගන්ත්වා වාතපානද්වාරෙ ඨිතො”ති ගහෙතබ්බගහණං අපස්සන්තො අග්ගිම්හි පක්ඛිත්තලොණසක්ඛරා විය දොසෙන තටතටායන්තො එවමාහ “සමණ, ආකාසෙ ඨත්වා ත්වං කිං ලභිස්සසි, ආකාසෙ අපදෙ පදං දස්සෙත්වා චඞ්කමන්තොපි නෙව ලභිස්සසී”ති. ථෙරො තස්මිංයෙව ඨානෙ අපරාපරං චඞ්කමි. සෙට්ඨි “චඞ්කමන්තො කිං ලභිස්සසි, ආකාසෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදමානොපි න ලභිස්සසියෙවා”ති ආහ. ථෙරො පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසීදි. අථ නං “නිසින්නො කිං ලභිස්සසි, ආගන්ත්වා වාතපානඋම්මාරෙ ඨිතොපි න ලභිස්සසී”ති ආහ. අථ ථෙරො උම්මාරෙ අට්ඨාසි. අථ නං “උම්මාරෙ ඨිතො කිං ලභිස්සසි, ධූමායන්තොපි න ලභිස්සසියෙවා”ති ආහ. ථෙරො ධූමායි, සකලපාසාදො එකධූමො අහොසි, සෙට්ඨිනො අක්ඛීනං සූචියා විජ්ඣනකාලො විය ජාතො. ගෙහජ්ඣායනභයෙන පන නං “පජ්ජලන්තොපි න ලභිස්සසී”ති අවත්වා චින්තෙසි “අයං සමණො සුට්ඨු ලග්ගො, අලද්ධා න ගමිස්සති, එකමස්ස පූවං දාපෙස්සාමී”ති භරියං ආහ – “භද්දෙ, එකං ඛුද්දකපූවං පචිත්වා සමණස්ස දත්වා උය්යොජෙහි න”න්ති. සා ථොකඤ්ඤෙව පිට්ඨං කපල්ලපාතියං පක්ඛිපි, මහාපූවො හුත්වා සකලපාතිං පූරෙත්වා උද්ධුමාතො අට්ඨාසි.

සෙට්ඨි තං දිස්වා “බහු තයා පිට්ඨං ගහිතං භවිස්සතී”ති සයමෙව දබ්බිකණ්ණෙන ථොකතරං පිට්ඨං ගහෙත්වා පක්ඛිපි, පූවො පුරිමපූවතො මහන්තතරො ජාතො. එවං යං යං පචති, සො සො මහන්තමහන්තොව හොති. සො නිබ්බින්නො භරියං ආහ “භද්දෙ, ඉමස්ස එකං පූවං දෙහී”ති. තස්සා පච්ඡිතො එකං පූවං ගණ්හන්තියා සබ්බෙ එකාබද්ධා අල්ලීයිංසු. සා සෙට්ඨිං ආහ “සාමි, සබ්බෙ පූවා එකතො ලග්ගා, විසුං කාතුං න සක්කොමී”ති. “අහං කරිස්සාමී”ති සොපි කාතුං නාසක්ඛි. උභො ජනා කොටියං ගහෙත්වා කඩ්ඪන්තාපි වියොජෙතුං නාසක්ඛිංසුයෙව. අථස්ස පූවෙහි සද්ධිං වායමන්තස්සෙව සරීරතො සෙදා මුච්චිංසු, පිපාසා ච පච්ඡිජ්ජි. තතො භරියං ආහ “භද්දෙ, න මෙ පූවෙහි අත්ථො , පච්ඡියා සද්ධිංයෙව ඉමස්ස භික්ඛුස්ස දෙහී”ති. සා පච්ඡිං ආදාය ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා සබ්බෙ පූවෙ ථෙරස්ස අදාසි. ථෙරො උභින්නම්පි ධම්මං දෙසෙසි, තිණ්ණං රතනානං ගුණෙ කථෙසි, “අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨ”න්ති දානාදීනං ඵලං ගගනතලෙ පුණ්ණචන්දං විය දස්සෙසි.