7. උච්ඡඞ්ගජාතකවණ්ණනා (67)
උච්ඡඞ්ගෙ දෙව මෙ පුත්තොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං ජානපදිත්ථිං ආරබ්භ කථෙසි. එකස්මිඤ්හි සමයෙ කොසලරට්ඨෙ තයො ජනා අඤ්ඤතරස්මිං අටවිමුඛෙ කසන්ති. තස්මිං සමයෙ අන්තොඅටවියං චොරා මනුස්සෙ විලුම්පිත්වා පලායිංසු. මනුස්සා තෙ චොරෙ පරියෙසිත්වා අපස්සන්තා තං ඨානං ආගම්ම “තුම්හෙ අටවියං විලුම්පිත්වා ඉදානි කස්සකා විය හොථා”ති “තෙ චොරා ඉමෙ”ති බන්ධිත්වා ආනෙත්වා කොසලරඤ්ඤො අදංසු. අථෙකා ඉත්ථී ආගන්ත්වා “අච්ඡාදනං මෙ දෙථ, අච්ඡාදනං මෙ දෙථා”ති පරිදෙවන්තී පුනප්පුනං රාජනිවෙසනං පරියාති. රාජා තස්සා සද්දං සුත්වා “ගච්ඡථ, දෙථ ඉමිස්සා අච්ඡාදන”න්ති ආහ. මනුස්සා සාටකං ගහෙත්වා අදංසු. සා තං දිස්වා “නාහං එතං අච්ඡාදනං යාචාමි , සාමිකච්ඡාදනං යාචාමී”ති ආහ. මනුස්සා ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචයිංසු “න කිරෙසා ඉදං අච්ඡාදනං කථෙති, සාමිකච්ඡාදනං කථෙතී”ති. අථ නං රාජා පක්කොසාපෙත්වා “ත්වං කිර සාමිකච්ඡාදනං යාචසී”ති පුච්ඡි. ආම, දෙව, ඉත්ථියා හි සාමිකො අච්ඡාදනං නාම, සාමිකෙ හි අසති සහස්සමූලම්පි සාටකං නිවත්ථා ඉත්ථී නග්ගායෙව නාම. ඉමස්ස පනත්ථස්ස සාධනත්ථං –
“නග්ගා නදී අනූදකා, නග්ගං රට්ඨං අරාජකං;
ඉත්ථීපි විධවා නග්ගා, යස්සාපි දස භාතරො”ති. (ජා· 2.22.1840) –
ඉදං සුත්තං ආහරිතබ්බං.
රාජා තස්සා පසන්නො “ඉමෙ තෙ තයො ජනා කෙ හොන්තී”ති පුච්ඡි. “එකො මෙ, දෙව, සාමිකො, එකො භාතා, එකො පුත්තො”ති. රාජා “අහං තෙ තුට්ඨො, ඉමෙසු තීසු එකං දෙමි, කතරං ඉච්ඡසී”ති පුච්ඡි. සා ආහ “අහං, දෙව, ජීවමානා එකං සාමිකං ලභිස්සාමි, පුත්තම්පි ලභිස්සාමියෙව, මාතාපිතූනං පන මෙ මතත්තා භාතාව දුල්ලභො, භාතරං මෙ දෙහි, දෙවා”ති. රාජා තුස්සිත්වා තයොපි විස්සජ්ජෙසි. එවං තං එකිකං නිස්සාය තෙ තයො ජනා දුක්ඛතො මුත්තා. තං කාරණං භික්ඛුසඞ්ඝෙ පාකටං ජාතං. අථෙකදිවසං භික්ඛූ ධම්මසභායං සන්නිපතිතා “ආවුසො, එකං ඉත්ථිං නිස්සාය තයො ජනා දුක්ඛතො මුත්තා”ති තස්සා ගුණකථාය නිසීදිංසු. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, එසා ඉත්ථී ඉදානෙව තෙ තයො ජනෙ දුක්ඛා මොචෙති, පුබ්බෙපි මොචෙසියෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ තයො ජනා අටවිමුඛෙ කසන්තීති සබ්බං පුරිමසදිසමෙව. තදා පන රඤ්ඤා “තීසු ජනෙසු කං ඉච්ඡසී”ති වුත්තෙ සා ආහ – “තයොපි දාතුං න සක්කොථ, දෙවා”ති? “ආම, න සක්කොමී”ති. “සචෙ තයො දාතුං න සක්කොථ, භාතරං මෙ දෙථා”ති. “පුත්තං වා සාමිකං වා ගණ්හ, කිං තෙ භාතරා”ති ච වුත්තා “එතෙ නාම දෙව සුලභා, භාතා පන දුල්ලභො”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“උච්ඡඞ්ගෙ දෙව මෙ පුත්තො, පථෙ ධාවන්තියා පති;
තඤ්ච දෙසං න පස්සාමි, යතො සොදරියමානයෙ”ති.
තත්ථ උච්ඡඞ්ගෙ, දෙව, මෙ පුත්තොති දෙව, මය්හං පුත්තො උච්ඡඞ්ගෙයෙව. යථා හි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා උච්ඡඞ්ගෙ කත්වා ඩාකං උච්චිනිත්වා තත්ථ පක්ඛිපන්තියා උච්ඡඞ්ගෙ ඩාකං නාම සුලභං හොති, එවං ඉත්ථියා පුත්තොපි සුලභො උච්ඡඞ්ගෙ ඩාකසදිසොව. තෙන වුත්තං “උච්ඡඞ්ගෙ, දෙව, මෙ පුත්තො”ති. පථෙ ධාවන්තියා පතීති මග්ගං ආරුය්හ එකිකාය ගච්ඡමානායපි හි ඉත්ථියා පති නාම සුලභො, දිට්ඨදිට්ඨොයෙව හොති. තෙන වුත්තං “පථෙ ධාවන්තියා පතී”ති. තඤ්ච දෙසං න පස්සාමි, යතො සොදරියමානයෙති යස්මා පන මෙ මාතාපිතරො නත්ථි, තස්මා ඉදානි තං මාතුකුච්ඡිසඞ්ඛාතං අඤ්ඤං දෙසං න පස්සාමි. යතො අහං සමානෙ උදරෙ ජාතත්තා සඋදරියසඞ්ඛාතං භාතරං ආනෙය්යං, තස්මා භාතරංයෙව මෙ දෙථාති.