2. අණ්ඩභූතජාතකවණ්ණනා (62)
යං බ්රාහ්මණො අවාදෙසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උක්කණ්ඨිතමෙවාරබ්භ කථෙසි. තඤ්හි සත්ථා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු උක්කණ්ඨිතොසී”ති පුච්ඡිත්වා “සච්ච”න්ති වුත්තෙ “භික්ඛු ඉත්ථියො නාම අරක්ඛියා, පුබ්බෙ පණ්ඩිතා ඉත්ථිං ගබ්භතො පට්ඨාය රක්ඛන්තාපි රක්ඛිතුං නාසක්ඛිංසූ”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙසි. සො පුරොහිතෙන සද්ධිං ජූතං කීළති. කීළන්තො පන –
“සබ්බා නදී වඞ්කගතී, සබ්බෙ කට්ඨමයා වනා;
සබ්බිත්ථියො කරෙ පාපං, ලභමානෙ නිවාතකෙ”ති. (ජා· 2.21.308) –
ඉමං ජූතගීතං ගායන්තො රජතඵලකෙ සුවණ්ණපාසකෙ ඛිපති. එවං කීළන්තො පන රාජා නිච්චං ජිනාති, පුරොහිතො පරාජීයති.
සො අනුක්කමෙන ඝරෙ විභවෙ පරික්ඛයං ගච්ඡන්තෙ චින්තෙසි “එවං සන්තෙ සබ්බං ඉමස්මිං ඝරෙ ධනං ඛීයිස්සති, පරියෙසිත්වා පුරිසන්තරං අගතං එකං මාතුගාමං ඝරෙ කරිස්සාමී”ති. අථස්ස එතදහොසි “අඤ්ඤං පුරිසං දිට්ඨපුබ්බං ඉත්ථිං රක්ඛිතුං න සක්ඛිස්සාමි, ගබ්භතො පට්ඨායෙකං මාතුගාමං රක්ඛිත්වා තං වයප්පත්තං වසෙ ඨපෙත්වා එකපුරිසිකං කත්වා ගාළ්හං ආරක්ඛං සංවිදහිත්වා රාජකුලතො ධනං ආහරිස්සාමී”ති. සො ච අඞ්ගවිජ්ජාය ඡෙකො හොති, අථෙකං දුග්ගතිත්ථිං ගබ්භිනිං දිස්වා “ධීතරං විජායිස්සතී”ති ඤත්වා තං පක්කොසාපෙත්වා පරිබ්බයං දත්වා ඝරෙයෙව වසාපෙත්වා විජාතකාලෙ ධනං දත්වා උය්යොජෙත්වා තං කුමාරිකං අඤ්ඤෙසං පුරිසානං දට්ඨුං අදත්වා ඉත්ථීනංයෙව හත්ථෙ දත්වා පොසාපෙත්වා වයප්පත්තකාලෙ තං අත්තනො වසෙ ඨපෙසි. යාව චෙසා වඩ්ඪති, තාව රඤ්ඤා සද්ධිං ජූතං න කීළි. තං පන වසෙ ඨපෙත්වා බ්රාහ්මණො “මහාරාජ, ජූතං කීළාමා”ති ආහ. රාජා “සාධූ”ති පුරිමනියාමෙනෙව කීළි. පුරොහිතො රඤ්ඤො ගායිත්වා පාසකං ඛිපනකාලෙ “ඨපෙත්වා මම මාණවික”න්ති ආහ. තතො පට්ඨාය පුරොහිතො ජිනාති, රාජා පරාජීයති.
බොධිසත්තො “ඉමස්ස ඝරෙ එකපුරිසිකාය එකාය ඉත්ථියා භවිතබ්බ”න්ති පරිග්ගණ්හාපෙන්තො අත්ථිභාවං ඤත්වා “සීලමස්සා භින්දාපෙස්සාමී”ති එකං ධුත්තං පක්කොසාපෙත්වා “සක්ඛිස්සසි පුරොහිතස්ස ඉත්ථියා සීලං භින්දිතු”න්ති ආහ. “සක්කොමි, දෙවා”ති. අථස්ස රාජා ධනං දත්වා “තෙන හි ඛිප්පං නිට්ඨාපෙහී”ති තං පහිණි. සො රඤ්ඤො සන්තිකා ධනං ආදාය ගන්ධධූමචුණ්ණකප්පූරාදීනි ගහෙත්වා තස්ස ඝරතො අවිදූරෙ සබ්බගන්ධාපණං පසාරෙසි. පුරොහිතස්සපි ගෙහං සත්තභූමකං සත්තද්වාරකොට්ඨකං හොති, සබ්බෙසු ද්වාරකොට්ඨකෙසු ඉත්ථීනංයෙව ආරක්ඛා. ඨපෙත්වා පන බ්රාහ්මණං අඤ්ඤො පුරිසො ගෙහං පවිසිතුං ලභන්තො නාම නත්ථි, කචවරඡඩ්ඩනපච්ඡිම්පි සොධෙත්වායෙව පවෙසෙන්ති. තං මාණවිකං පුරොහිතොයෙව දට්ඨුං ලභති. තස්සා ච එකා පරිචාරිකා ඉත්ථී අත්ථි. අථස්සා සා පරිචාරිකා ගන්ධපුප්ඵමූලං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තී තස්ස ධුත්තස්ස ආපණසමීපෙන ගච්ඡති. සො “අයං තස්සා පරිචාරිකා”ති සුට්ඨු ඤත්වා එකදිවසං තං ආගච්ඡන්තිං දිස්වා ආපණා උට්ඨාය ගන්ත්වා තස්සා පාදමූලෙ පතිත්වා උභොහි හත්ථෙහි පාදෙ ගාළ්හං ගහෙත්වා “අම්ම, එත්තකං කාලං කහං ගතාසී”ති පරිදෙවි, අවසෙසාපි පයුත්තකධුත්තා එකමන්තං ඨත්වා “හත්ථපාදමුඛසණ්ඨානෙහි ච ආකප්පෙන ච මාතාපුත්තා එකසදිසායෙවා”ති ආහංසු. සා ඉත්ථී තෙසු තෙසු කථෙන්තෙසු අත්තනො අසද්දහිත්වා “අයං මෙ පුත්තො භවිස්සතී”ති සයම්පි රොදිතුං ආරභි. තෙ උභොපි කන්දිත්වා රොදිත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලිඞ්ගෙත්වා අට්ඨංසු.
අථ සො ධුත්තො ආහ “අම්ම, කහං වසසී”ති? “කින්නරිලීලාය වසමානාය රූපසොභග්ගප්පත්තාය පුරොහිතස්ස දහරිත්ථියා උපට්ඨානං කුරුමානා වසාමි, තාතා”ති. “ඉදානි කහං යාසි, අම්මා”ති? “තස්සා ගන්ධමාලාදීනං අත්ථායා”ති. “අම්ම, කිං තෙ අඤ්ඤත්ථ ගතාය, ඉතො පට්ඨාය මමෙව සන්තිකා හරා”ති මූලං අග්ගහෙත්වාව බහූනි තම්බූලතක්කොලකාදීනි චෙව නානාපුප්ඵානි ච අදාසි. මාණවිකා බහූනි ගන්ධපුප්ඵාදීනි දිස්වා “කිං, අම්ම, අජ්ජ අම්හාකං බ්රාහ්මණො පසන්නො”ති ආහ. “කස්මා එවං වදසී”ති? “ඉමෙසං බහුභාවං දිස්වා”ති. න බ්රාහ්මණො බහුමූලං අදාසි, මයා පනෙතං මය්හං පුත්තස්ස සන්තිකා ආභතන්ති. තතො පට්ඨාය සා බ්රාහ්මණෙන දින්නමූලං අත්තනා ගහෙත්වා තස්සෙව සන්තිකා ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආහරති. ධුත්තො කතිපාහච්චයෙන ගිලානාලයං කත්වා නිපජ්ජි. සා තස්ස ආපණද්වාරං ගන්ත්වා තං අදිස්වා “කහං මෙ පුත්තො”ති පුච්ඡි. “පුත්තස්ස තෙ අඵාසුකං ජාත”න්ති? සා තස්ස නිපන්නට්ඨානං ගන්ත්වා නිසීදිත්වා පිට්ඨිං පරිමජ්ජන්තී “කිං තෙ, තාත, අඵාසුක”න්ති පුච්ඡි. සො තුණ්හී අහොසි. “කිං න කථෙසි පුත්තා”ති? “අම්ම, මරන්තෙනාපි තුය්හං කථෙතුං න සක්කා”ති. “තාත, මය්හං අකථෙත්වා කස්ස කථෙය්යාසි, කථෙහි, තාතා”ති. “අම්ම, මය්හං අඤ්ඤං අඵාසුකං නත්ථි, තස්සා පන මාණවිකාය වණ්ණං සුත්වා පටිබද්ධචිත්තොස්මි , තං ලභන්තො ජීවිස්සාමි, අලභන්තො ඉධෙව මරිස්සාමී”ති. “තාත, මය්හං එස භාරො, මා ත්වං එතං නිස්සාය චින්තයී”ති තං අස්සාසෙත්වා බහූනි ගන්ධපුප්ඵාදීනි ආදාය මාණවිකාය සන්තිකං ගන්ත්වා “පුත්තො මෙ, අම්ම, මම සන්තිකා තව වණ්ණං සුත්වා පටිබද්ධචිත්තො ජාතො, කිං කාතබ්බ”න්ති? “සචෙ ආනෙතුං සක්කොථ, මයා කතොකාසොයෙවා”ති.