8. තයොධම්මජාතකවණ්ණනා (58)
යස්ස එතෙ තයො ධම්මාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනමෙවාරබ්භ කථෙසි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ දෙවදත්තො වානරයොනියං නිබ්බත්තිත්වා හිමවන්තප්පදෙසෙ යූථං පරිහරන්තො අත්තානං පටිච්ච ජාතානං වානරපොතකානං “වුඩ්ඪිප්පත්තා ඉමෙ යූථං පරිහරෙය්යු”න්ති භයෙන දන්තෙහි ඩංසිත්වා තෙසං බීජානි උප්පාටෙති. තදා බොධිසත්තොපි තඤ්ඤෙව පටිච්ච එකිස්සා වානරියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. අථ සා වානරී ගබ්භස්ස පතිට්ඨිතභාවං ඤත්වා අත්තනො ගබ්භං අනුරක්ඛමානා අඤ්ඤං පබ්බතපාදං අගමාසි. සා පරිපක්කගබ්භා බොධිසත්තං විජායි. සො වුඩ්ඪිමන්වාය විඤ්ඤුතං පත්තො ථාමසම්පන්නො අහොසි. සො එකදිවසං මාතරං පුච්ඡි “අම්ම, මය්හං පිතා කහ”න්ති? “තාත, අසුකස්මිං නාම පබ්බතපාදෙ යූථං පරිහරන්තො වසතී”ති. “අම්ම, තස්ස මං සන්තිකං නෙහී”ති. “තාත, න සක්කා තයා පිතු සන්තිකං ගන්තුං. පිතා හි තෙ අත්තානං පටිච්ච ජාතානං වානරපොතකානං යූථපරිහරණභයෙන දන්තෙහි ඩංසිත්වා බීජානි උප්පාටෙතී”ති. “අම්ම, නෙහි මං තත්ථ, අහං ජානිස්සාමී”ති. සා පුත්තං ආදාය තස්ස සන්තිකං අගමාසි.
සො වානරො අත්තනො පුත්තං දිස්වාව “අයං වඩ්ඪන්තො මය්හං යූථං පරිහරිතුං න දස්සති, ඉදානෙව මාරෙතබ්බො”ති “එතං ආලිඞ්ගන්තො විය ගාළ්හං පීළෙත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙස්සාමී”ති චින්තෙත්වා “එහි, තාත, එත්තකං කාලං කහං ගතොසී”ති බොධිසත්තං ආලිඞ්ගන්තො විය නිප්පීළෙසි. බොධිසත්තො පන නාගබලො ථාමසම්පන්නො, සොපි නං නිප්පීළෙසි, අථස්ස අට්ඨීනි භිජ්ජනාකාරප්පත්තානි අහෙසුං. අථස්ස එතදහොසි “අයං වඩ්ඪන්තො මං මාරෙස්සති, කෙන නු ඛො උපායෙන පුරෙතරඤ්ඤෙව මාරෙය්ය”න්ති. තතො චින්තෙසි “අයං අවිදූරෙ රක්ඛසපරිග්ගහිතො සරො අත්ථි, තත්ථ නං රක්ඛසෙන ඛාදාපෙස්සාමී”ති. අථ නං එවමාහ “තාත, අහං මහල්ලකො, ඉමං යූථං තුය්හං නිය්යාදෙමි, අජ්ජෙව තං රාජානං කරොමි, අසුකස්මිං නාම ඨානෙ සරො අත්ථි, තත්ථ ද්වෙ කුමුදිනියො, තිස්සො උප්පලිනියො, පඤ්ච පදුමිනියො ච පුප්ඵන්ති, ගච්ඡ, තතො පුප්ඵානි ආහරා”ති. සො “සාධු, තාත, ආහරිස්සාමී”ති ගන්ත්වා සහසා අනොතරිත්වා සමන්තා පදං පරිච්ඡින්දන්තො ඔතිණ්ණපදඤ්ඤෙව අද්දස, න උත්තිණ්ණපදං. සො “ඉමිනා සරෙන රක්ඛසපරිග්ගහිතෙන භවිතබ්බං, මය්හං පිතා අත්තනා මාරෙතුං අසක්කොන්තො රක්ඛසෙන මං ඛාදාපෙතුකාමො භවිස්සති , අහං ඉමඤ්ච සරං න ඔතරිස්සාමි, පුප්ඵානි ච ගහෙස්සාමී”ති නිරුදකට්ඨානං ගන්ත්වා වෙගං ගහෙත්වා උප්පතිත්වා පරතො ගච්ඡන්තො නිරුදකෙ ඔකාසෙ ඨිතානෙව ද්වෙ පුප්ඵානි ගහෙත්වා පරතීරෙ පති. පරතීරතොපි ඔරිමතීරං ආගච්ඡන්තො තෙනෙවුපායෙන ද්වෙ ගණ්හි. එවං උභොසු පස්සෙසු රාසිං කරොන්තො පුප්ඵානි ච ගණ්හි, රක්ඛසස්ස ච ආණට්ඨානං න ඔතරි.
අථස්ස “ඉතො උත්තරි උක්ඛිපිතුං න සක්ඛිස්සාමී”ති තානි පුප්ඵානි ගහෙත්වා එකස්මිං ඨානෙ රාසිං කරොන්තස්ස සො රක්ඛසො “මයා එත්තකං කාලං එවරූපො පඤ්ඤවා අච්ඡරියපුරිසො න දිට්ඨපුබ්බො, පුප්ඵානි ච නාම යාවදිච්ඡකං ගහිතානි, මය්හඤ්ච ආණට්ඨානං න ඔතරී”ති උදකං ද්විධා භින්දන්තො උදකතො උට්ඨාය බොධිසත්තං උපසඞ්කමිත්වා “වානරින්ද, ඉමස්මිං ලොකෙ යස්ස තයො ධම්මා අත්ථි, සො පච්චාමිත්තං අභිභවති, තෙ සබ්බෙපි තව අබ්භන්තරෙ අත්ථි මඤ්ඤෙ”ති වත්වා බොධිසත්තස්ස ථුතිං කරොන්තො ඉමං ගාථමාහ –
“යස්ස එතෙ තයො ධම්මා, වානරින්ද යථා තව;
දක්ඛියං සූරියං පඤ්ඤා, දිට්ඨං සො අතිවත්තතී”ති.
දක්ඛියං සූරියං පඤ්ඤා, දිට්ඨං සො අතිවත්තතී”ති.