යස්සෙතෙ චතුරො ධම්මාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනං ආරබ්භ කථෙසි. තස්මිඤ්හි සමයෙ සත්ථා “දෙවදත්තො වධාය පරිසක්කතී”ති සුත්වා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව දෙවදත්තො මය්හං වධාය පරිසක්කති, පුබ්බෙපි පරිසක්කියෙව, තාසමත්තම්පි පන කාතුං නාසක්ඛී”ති වත්වා අතීතං ආහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො කපියොනියං නිබ්බත්තිත්වා වුඩ්ඪිමන්වාය අස්සපොතකප්පමාණො ථාමසම්පන්නො එකචරො හුත්වා නදීතීරෙ විහරති. තස්සා පන නදියා වෙමජ්ඣෙ එකො දීපකො නානප්පකාරෙහි අම්බපනසාදීහි ඵලරුක්ඛෙහි සම්පන්නො. බොධිසත්තො නාගබලො ථාමසම්පන්නො නදියා ඔරිමතීරතො උප්පතිත්වා දීපකස්ස ඔරතො නදීමජ්ඣෙ එකො පිට්ඨිපාසාණො අත්ථි, තස්මිං නිපතති, තතො උප්පතිත්වා තස්මිං දීපකෙ පතති. තත්ථ නානප්පකාරානි ඵලානි ඛාදිත්වා සායං තෙනෙව උපායෙන පච්චාගන්ත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ වසිත්වා පුනදිවසෙපි තථෙව කරොති. ඉමිනා නියාමෙන තත්ථ වාසං කප්පෙති.

තස්මිං පන කාලෙ එකො කුම්භීලො සපජාපතිකො තස්සා නදියා වසති. තස්ස භරියා බොධිසත්තං අපරාපරං ගච්ඡන්තං දිස්වා බොධිසත්තස්ස හදයමංසෙ දොහළං උප්පාදෙත්වා කුම්භීලං ආහ – “මය්හං ඛො, අය්ය, ඉමස්ස වානරින්දස්ස හදයමංසෙ දොහළො උප්පන්නො”ති. කුම්භීලො “සාධු, භද්දෙ, ලච්ඡසී”ති වත්වා “අජ්ජ තං සායං දීපකතො ආගච්ඡන්තමෙව ගණ්හිස්සාමී”ති ගන්ත්වා පිට්ඨිපාසාණෙ නිපජ්ජි.

බොධිසත්තො දිවසං චරිත්වා සායන්හසමයෙ දීපකෙ ඨිතොව පාසාණං ඔලොකෙත්වා – “අයං පාසාණො ඉදානි උච්චතරො ඛායති, කිං නු ඛො කාරණ”න්ති චින්තෙසි. තස්ස කිර උදකප්පමාණඤ්ච පාසාණප්පමාණඤ්ච සුවවත්ථාපිතමෙව හොති. තෙනස්ස එතදහොසි “අජ්ජ ඉමිස්සා නදියා උදකං නෙව හායති, න ච වඩ්ඪති, අථ ච පනායං පාසාණො මහා හුත්වා පඤ්ඤායති, කච්චි නු ඛො එත්ථ මය්හං ගහණත්ථාය කුම්භීලො නිපන්නො”ති. සො “වීමංසාමි තාව න”න්ති තත්ථෙව ඨත්වා පාසාණෙන සද්ධිං කථෙන්තො විය “භො පාසාණා”ති වත්වා පටිවචනං අලභන්තො යාවතතියං “භො පාසාණා”ති ආහ. පාසාණො කිං පටිවචනං දස්සති. පුනපි වානරො “කිං භො පාසාණ, අජ්ජ මය්හං පටිවචනං න දෙසී”ති ආහ. කුම්භීලො “අද්ධා අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු අයං පාසාණො වානරින්දස්ස පටිවචනං අදාසි, දස්සාමි දානිස්ස පටිවචන”න්ති චින්තෙත්වා “කිං, භො වානරින්දා”ති ආහ. “කොසි ත්ව”න්ති? “අහං කුම්භීලො”ති. “කිමත්ථං එත්ථ නිපන්නොසී”ති? “තව හදයමංසං පත්ථයමානො”ති. බොධිසත්තො චින්තෙසි “අඤ්ඤො මෙ ගමනමග්ගො නත්ථි, අජ්ජ මයා එස කුම්භීලො වඤ්චෙතබ්බො”ති. අථ නං එවමාහ “සම්ම කුම්භීල, අහං අත්තානං තුය්හං පරිච්චජිස්සාමි, ත්වං මුඛං විවරිත්වා මං තව සන්තිකං ආගතකාලෙ ගණ්හාහී”ති. කුම්භීලානඤ්හි මුඛෙ විවටෙ අක්ඛීනි නිම්මීලන්ති. සො තං කාරණං අසල්ලක්ඛෙත්වා මුඛං විවරි, අථස්ස අක්ඛීනි පිථීයිංසු. සො මුඛං විවරිත්වා අක්ඛීනි නිම්මීලෙත්වා නිපජ්ජි. බොධිසත්තො තථාභාවං ඤත්වා දීපකා උප්පතිතො ගන්ත්වා කුම්භීලස්ස මත්ථකෙ අක්කමිත්වා තතො උප්පතිතො විජ්ජුලතා විය විජ්ජොතමානො පරතීරෙ අට්ඨාසි.

කුම්භීලො තං අච්ඡරියං දිස්වා “ඉමිනා වානරින්දෙන අතිඅච්ඡෙරකං කත”න්ති චින්තෙත්වා “භො වානරින්ද, ඉමස්මිං ලොකෙ චතූහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො පුග්ගලො පච්චාමිත්තෙ අධිභවති. තෙ සබ්බෙපි තුය්හං අබ්භන්තරෙ අත්ථි මඤ්ඤෙ”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ යස්සාති යස්ස කස්සචි පුග්ගලස්ස. එතෙති ඉදානි වත්තබ්බෙ පච්චක්ඛතො නිද්දිසති. චතුරො ධම්මාති චත්තාරො ගුණා. සච්චන්ති වචීසච්චං, “මම සන්තිකං ආගමිස්සාමී”ති වත්වා මුසාවාදං අකත්වා ආගතොයෙවාති එතං තෙ වචීසච්චං. ධම්මොති විචාරණපඤ්ඤා, “එවං කතෙ ඉදං නාම භවිස්සතී”ති එසා තෙ විචාරණපඤ්ඤා අත්ථි. ධිතීති අබ්බොච්ඡින්නං වීරියං වුච්චති, එතම්පි තෙ අත්ථි. චාගොති අත්තපරිච්චාගො, ත්වං අත්තානං පරිච්චජිත්වා මම සන්තිකං ආගතො. යං පනාහං ගණ්හිතුං නාසක්ඛිං, මය්හමෙවෙස දොසො. දිට්ඨන්ති පච්චාමිත්තං. සො අතිවත්තතීති යස්ස පුග්ගලස්ස යථා තව, එවං එතෙ චත්තාරො ධම්මා අත්ථි, සො යථා මං අජ්ජ ත්වං අතික්කන්තො, තථෙව අත්තනො පච්චාමිත්තං අතික්කමති අභිභවතීති. එවං කුම්භීලො බොධිසත්තං පසංසිත්වා අත්තනො වසට්ඨානං ගතො.

සත්ථාපි “න, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො ඉදානෙව මය්හං වධාය පරිසක්කති, පුබ්බෙපි පරිසක්කියෙවා”ති ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා කුම්භීලො දෙවදත්තො අහොසි, භරියාස්ස චිඤ්චමාණවිකා, වානරින්දො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.

යස්ස එතෙ තයො ධම්මාති ඉදං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තස්ස වධාය පරිසක්කනමෙවාරබ්භ කථෙසි.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ දෙවදත්තො වානරයොනියං නිබ්බත්තිත්වා හිමවන්තප්පදෙසෙ යූථං පරිහරන්තො අත්තානං පටිච්ච ජාතානං වානරපොතකානං “වුඩ්ඪිප්පත්තා ඉමෙ යූථං පරිහරෙය්යු”න්ති භයෙන දන්තෙහි ඩංසිත්වා තෙසං බීජානි උප්පාටෙති. තදා බොධිසත්තොපි තඤ්ඤෙව පටිච්ච එකිස්සා වානරියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගණ්හි. අථ සා වානරී ගබ්භස්ස පතිට්ඨිතභාවං ඤත්වා අත්තනො ගබ්භං අනුරක්ඛමානා අඤ්ඤං පබ්බතපාදං අගමාසි. සා පරිපක්කගබ්භා බොධිසත්තං විජායි. සො වුඩ්ඪිමන්වාය විඤ්ඤුතං පත්තො ථාමසම්පන්නො අහොසි. සො එකදිවසං මාතරං පුච්ඡි “අම්ම, මය්හං පිතා කහ”න්ති? “තාත, අසුකස්මිං නාම පබ්බතපාදෙ යූථං පරිහරන්තො වසතී”ති. “අම්ම, තස්ස මං සන්තිකං නෙහී”ති. “තාත, න සක්කා තයා පිතු සන්තිකං ගන්තුං. පිතා හි තෙ අත්තානං පටිච්ච ජාතානං වානරපොතකානං යූථපරිහරණභයෙන දන්තෙහි ඩංසිත්වා බීජානි උප්පාටෙතී”ති. “අම්ම, නෙහි මං තත්ථ, අහං ජානිස්සාමී”ති. සා පුත්තං ආදාය තස්ස සන්තිකං අගමාසි.