2. කපොතජාතකවණ්ණනා (42)
යො අත්ථකාමස්සාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං ලොලභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. තස්ස ලොලභාවො නවකනිපාතෙ කාකජාතකෙ ආවි භවිස්සති. තදා පන තං භික්ඛූ “අයං, භන්තෙ, භික්ඛු ලොලො”ති සත්ථු ආරොචෙසුං. අථ නං සත්ථා “සච්චං කිර ත්වං භික්ඛු ලොලොසී”ති පුච්ඡි. “ආම, භන්තෙ”ති. සත්ථා “පුබ්බෙපි ත්වං භික්ඛු ලොලො ලොලකාරණා ජීවිතක්ඛයං පත්තො, පණ්ඩිතාපි තං නිස්සාය අත්තනො වසනට්ඨානා පරිහීනා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො පාරාවතයොනියං නිබ්බත්ති. තදා බාරාණසිවාසිනො පුඤ්ඤකාමතාය තස්මිං තස්මිං ඨානෙ සකුණානං සුඛවසනත්ථාය ථුසපච්ඡියො ඔලම්බෙන්ති. බාරාණසිසෙට්ඨිනොපි භත්තකාරකො අත්තනො මහානසෙ එකං ථුසපච්ඡිං ඔලම්බෙත්වා ඨපෙසි, බොධිසත්තො තත්ථ වාසං කප්පෙසි. සො පාතොව නික්ඛමිත්වා ගොචරෙ චරිත්වා සායං ආගන්ත්වා තත්ථ වසන්තො කාලං ඛෙපෙසි. අථෙකදිවසං එකො කාකො මහානසමත්ථකෙන ගච්ඡන්තො අම්බිලානම්බිලමච්ඡමංසානං ධූපනවාසං ඝායිත්වා ලොභං උප්පාදෙත්වා “කං නු ඛො නිස්සාය ඉමං මච්ඡමංසං ලභිස්සාමී”ති අවිදූරෙ නිසීදිත්වා පරිග්ගණ්හන්තො සායං බොධිසත්තං ආගන්ත්වා මහානසං පවිසන්තං දිස්වා “ඉමං පාරාවතං නිස්සාය මච්ඡමංසං ලභිස්සාමී”ති පුනදිවසෙ පාතොව ආගන්ත්වා බොධිසත්තස්ස නික්ඛමිත්වා ගොචරත්ථාය ගමනකාලෙ පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අගමාසි. අථ නං බොධිසත්තො “කස්මා ත්වං, සම්ම, අම්හෙහි සද්ධිං චරසී”ති ආහ. “සාමි, තුම්හාහං කිරියා මය්හං රුච්චති, ඉතො පට්ඨාය තුම්හෙ උපට්ඨහිස්සාමී”ති. “සම්ම, තුම්හෙ අඤ්ඤගොචරා, මයං අඤ්ඤගොචරා, තුම්හෙහි අම්හාකං උපට්ඨානං දුක්කර”න්ති. “සාමි, තුම්හාකං ගොචරග්ගහණකාලෙ අහම්පි ගොචරං ගහෙත්වා තුම්හෙහි සද්ධිංයෙව ගමිස්සාමී”ති. “සාධු, කෙවලං තෙ අප්පමත්තෙන භවිතබ්බ”න්ති එවං බොධිසත්තො කාකං ඔවදිත්වා ගොචරං චරන්තො තිණබීජාදීනි ඛාදති. බොධිසත්තස්ස පන ගොචරග්ගහණකාලෙ කාකො ගන්ත්වා ගොමයපිණ්ඩං අපනෙත්වා පාණකෙ ඛාදිත්වා උදරං පූරෙත්වා බොධිසත්තස්ස සන්තිකං ආගන්ත්වා “සාමි, තුම්හෙ අතිවෙලං චරථ, අතිබහුභක්ඛෙන නාම භවිතුං න වට්ටතී”ති වත්වා බොධිසත්තෙන ගොචරං ගහෙත්වා සායං ආගච්ඡන්තෙන සද්ධිංයෙව මහානසං පාවිසි. භත්තකාරකො “අම්හාකං කපොතො අඤ්ඤම්පි ගහෙත්වා ආගතො”ති කාකස්සපි පච්ඡිං ඨපෙසි. තතො පට්ඨාය ද්වෙ ජනා වසන්ති.
අථෙකදිවසං සෙට්ඨිස්ස බහුං මච්ඡමංසං ආහරිංසු. තං ආදාය භත්තකාරකො මහානසෙ තත්ථ තත්ථ ඔලම්බෙසි. කාකො තං දිස්වා ලොභං උප්පාදෙත්වා “ස්වෙ ගොචරභූමිං අගන්ත්වා මයා ඉදමෙව ඛාදිතබ්බ”න්ති රත්තිං නිත්ථුනන්තො නිපජ්ජි. පුනදිවසෙ බොධිසත්තො ගොචරාය ගච්ඡන්තො “එහි, සම්ම, කාකා”ති ආහ. “සාමි, තුම්හෙ ගච්ඡථ, මය්හං කුච්ඡිරොගො අත්ථී”ති. “සම්ම, කාකානං කුච්ඡිරොගො නාම න කදාචි භූතපුබ්බො, රත්තිං තීසු යාමෙසු එකෙකස්මිං යාමෙ මුච්ඡිතා හොන්ති, දීපවට්ටිං ගිලිතකාලෙ පන නෙසං මුහුත්තං තිත්ති හොති, ත්වං ඉමං මච්ඡමංසං ඛාදිතුකාමො භවිස්සසි, එහි මනුස්සපරිභොගො නාම තුම්හාකං දුප්පරිභුඤ්ජියො, මා එවරූපං අකාසි, මයා සද්ධිංයෙව ගොචරාය ගච්ඡාහී”ති. “න සක්කොමි, සාමී”ති. “තෙන හි පඤ්ඤායිස්සසි සකෙන කම්මෙන, ලොභවසං අගන්ත්වා අප්පමත්තො හොහී”ති තං ඔවදිත්වා බොධිසත්තො ගොචරාය ගතො.