දුම්මෙධානන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ලොකත්ථචරියං ආරබ්භ කථෙසි. සා ද්වාදසකනිපාතෙ මහාකණ්හජාතකෙ (ජා· 1.12.61 ආදයො) ආවි භවිස්සති.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො තස්ස රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ “බ්රහ්මදත්තකුමාරො”ති නාමං අකංසු. සො සොළසවස්සුද්දෙසිකො හුත්වා තක්කසිලායං සිප්පං උග්ගණ්හිත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරං ගන්ත්වා අට්ඨාරසන්නං විජ්ජට්ඨානානං නිප්ඵත්තිං පාපුණි, අථස්ස පිතා ඔපරජ්ජං අදාසි. තස්මිං සමයෙ බාරාණසිවාසිනො දෙවතාමඞ්ගලිකා හොන්ති, දෙවතා නමස්සන්ති, බහූ අජෙළකකුක්කුටභූකරාදයො වධිත්වා නානප්පකාරෙහි පුප්ඵගන්ධෙහි චෙව මංසලොහිතෙහි ච බලිකම්මං කරොන්ති. බොධිසත්තො චින්තෙසි “ඉදානි සත්තා දෙවතාමඞ්ගලිකා, බහුං පාණවධං කරොන්ති, මහාජනො යෙභුය්යෙන අධම්මස්මිංයෙව නිවිට්ඨො, අහං පිතු අච්චයෙන රජ්ජං ලභිත්වා එකම්පි අකිලමෙත්වා උපායෙනෙව පාණවධං කාතුං න දස්සාමී”ති. සො එකදිවසං රථං අභිරුය්හ නගරා නික්ඛන්තො අද්දස එකස්මිං මහන්තෙ වටරුක්ඛෙ මහාජනං සන්නිපතිතං, තස්මිං රුක්ඛෙ නිබ්බත්තදෙවතාය සන්තිකෙ පුත්තධීතුයසධනාදීසු යං යං ඉච්ඡති, තං තං පත්ථෙන්තං. සො තං දිස්වා රථා ඔරුය්හ තං රුක්ඛං උපසඞ්කමිත්වා ගන්ධපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා උදකෙන අභිසෙකං කත්වා රුක්ඛං පදක්ඛිණං කත්වා දෙවතාමඞ්ගලිකො විය හුත්වා දෙවතං නමස්සිත්වා රථං අභිරුය්හ නගරං පාවිසි. තතො පට්ඨාය ඉමිනාව නියාමෙන අන්තරන්තරෙ තත්ථ ගන්ත්වා දෙවතාමඞ්ගලිකො විය පූජං කරොති.

සො අපරෙන සමයෙන පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය චතස්සො අගතියො වජ්ජෙත්වා දස රාජධම්මෙ අකොපෙන්තො ධම්මෙන රජ්ජං කාරෙන්තො චින්තෙසි “මය්හං මනොරථො මත්ථකං පත්තො, රජ්ජෙ පතිට්ඨිතොම්හි. යං පනාහං පුබ්බෙ එකං අත්ථං චින්තයිං, ඉදානි තං මත්ථකං පාපෙස්සාමී”ති අමච්චෙ ච බ්රාහ්මණගහපතිකාදයො ච සන්නිපාතාපෙත්වා ආමන්තෙසි “ජානාථ භො මයා කෙන කාරණෙන රජ්ජං පත්ත”න්ති? “න ජානාම, දෙවා”ති. “අපි වොහං අසුකං නාම වටරුක්ඛං ගන්ධාදීහි පූජෙත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා නමස්සමානො දිට්ඨපුබ්බො”ති. “ආම, දෙවා”ති. තදාහං පත්ථනං අකාසිං “සචෙ රජ්ජං පාපුණිස්සාමි, බලිකම්මං තෙ කරිස්සාමී”ති. “තස්සා මෙ දෙවතාය ආනුභාවෙන ඉදං රජ්ජං ලද්ධං, ඉදානිස්සා බලිකම්මං කරිස්සාමි, තුම්හෙ පපඤ්චං අකත්වා ඛිප්පං දෙවතාය බලිකම්මං සජ්ජෙථා”ති. “කිං කිං ගණ්හාම, දෙවා”ති? භො අහං දෙවතාය ආයාචමානො “යෙ මය්හං රජ්ජෙ පාණාතිපාතාදීනි පඤ්ච දුස්සීලකම්මානි දස අකුසලකම්මපථෙ සමාදාය වත්තිස්සන්ති, තෙ ඝාතෙත්වා අන්තවට්ටිමංසලොහිතාදීහි බලිකම්මං කරිස්සාමී”ති ආයාචිං. තස්මා තුම්හෙ එවං භෙරිං චරාපෙථ “අම්හාකං රාජා උපරාජකාලෙයෙව එවං ආයාචි ‘සචාහං රජ්ජං පාපුණිස්සාමි, යෙ මෙ රජ්ජෙ දුස්සීලා භවිස්සන්ති, තෙ සබ්බෙ ඝාතෙත්වා බලිකම්මං කරිස්සාමී’ති, සො ඉදානි පඤ්චවිධං දුස්සීලකම්මං දසවිධං අකුසලකම්මපථං සමාදාය වත්තමානානං දුස්සීලානං සහස්සං ඝාතෙත්වා තෙසං හදයමංසාදීනි ගාහාපෙත්වා දෙවතාය බලිකම්මං කාතුකාමො, එවං නගරවාසිනො ජානන්තූ”ති. එවඤ්ච පන වත්වා “යෙදානි ඉතො පට්ඨාය දුස්සීලකම්මෙ වත්තිස්සන්ති, තෙසං සහස්සං ඝාතෙත්වා යඤ්ඤං යජිත්වා ආයාචනතො මුච්චිස්සාමී”ති එතමත්ථං පකාසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

තත්ථ දුම්මෙධානං සහස්සෙනාති “ඉදං කම්මං කාතුං වට්ටති, ඉදං න වට්ටතී”ති අජානනභාවෙන, දසසු වා පන අකුසලකම්මපථෙසු සමාදාය වත්තනභාවෙන දුට්ඨා මෙධා එතෙසන්ති දුම්මෙධා, තෙසං දුම්මෙධානං නිප්පඤ්ඤානං බාලපුග්ගලානං ගණිත්වා ගහිතෙන සහස්සෙන. යඤ්ඤො මෙ උපයාචිතොති මයා දෙවතං උපසඞ්කමිත්වා “එවං යජිස්සාමී”ති යඤ්ඤො යාචිතො. ඉදානි ඛොහං යජිස්සාමීති සො අහං ඉමිනා ආයාචනෙන රජ්ජස්ස පටිලද්ධත්තා ඉදානි යජිස්සාමි. කිංකාරණා? ඉදානි හි බහු අධම්මිකො ජනො, තස්මා ඉදානෙව නං ගහෙත්වා බලිකම්මං කරිස්සාමීති.