9. නන්දජාතකවණ්ණනා (39)
මඤ්ඤෙ සොවණ්ණයො රාසීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සද්ධිවිහාරිකං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර භික්ඛු සුබ්බචො අහොසි වචනක්ඛමො, ථෙරස්ස මහන්තෙනුස්සාහෙන උපකාරං කරොති. අථෙකං සමයං ථෙරො සත්ථාරං ආපුච්ඡිත්වා චාරිකං චරන්තො දක්ඛිණාගිරිජනපදං අගමාසි. සො භික්ඛු තත්ථ ගතකාලෙ මානත්ථද්ධො හුත්වා ථෙරස්ස වචනං න කරොති “ආවුසො, ඉදං නාම කරොහී”ති වුත්තෙ පන ථෙරස්ස පටිපක්ඛො හොති. ථෙරො තස්ස ආසයං න ජානාති. සො තත්ථ චාරිකං චරිත්වා පුන ජෙතවනං ආගතො. සො භික්ඛු ථෙරස්ස ජෙතවනවිහාරං ආගතකාලතො පට්ඨාය පුන තාදිසොව ජාතො. ථෙරො තථාගතස්ස ආරොචෙසි “භන්තෙ, මය්හං එකො සද්ධිවිහාරිකො එකස්මිං ඨානෙ සතෙන කීතදාසො විය හොති, එකස්මිං ඨානෙ මානත්ථද්ධො හුත්වා ‘ඉදං නාම කරොහී’ති වුත්තෙ පටිපක්ඛො හොතී”ති. සත්ථා “නායං, සාරිපුත්ත, භික්ඛු ඉදානෙව එවංසීලො, පුබ්බෙපෙස එකං ඨානං ගතො සතෙන කීතදාසො විය හොති. එකං ඨානං ගතො පටිපක්ඛො පටිසත්තු හොතී”ති වත්වා ථෙරෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො එකස්මිං කුටුම්බියකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්සෙකො සහායකො කුටුම්බිකො සයං මහල්ලකො, භරියා පනස්ස තරුණී. සා තං නිස්සාය පුත්තං පටිලභි. සො චින්තෙසි “අයං ඉත්ථී තරුණත්තා මමච්චයෙන කඤ්චිදෙව පුරිසං ගහෙත්වා ඉමං ධනං විනාසෙය්ය, පුත්තස්ස මෙ න දදෙය්ය, යංනූනාහං ඉමං ධනං පථවිගතං කරෙය්ය”න්ති ඝරෙ නන්දං නාම දාසං ගහෙත්වා අරඤ්ඤං ගන්ත්වා එකස්මිං ඨානෙ තං ධනං නිදහිත්වා තස්ස ආචික්ඛිත්වා “තාත, නන්ද, ඉමං ධනං මමච්චයෙන මය්හං පුත්තස්ස ආචික්ඛෙය්යාසි, මා ච නං පරිච්චජසී”ති ඔවදිත්වා කාලමකාසි.
පුත්තොපිස්ස අනුක්කමෙන වයප්පත්තො ජාතො. අථ නං මාතා ආහ – “තාත, තව පිතා නන්දං දාසං ගහෙත්වා ධනං නිධෙසි, තං ආහරාපෙත්වා කුටුම්බං සණ්ඨපෙහී”ති. සො එකදිවසං නන්දං ආහ – “මාතුල, අත්ථි කිඤ්චි මය්හං පිතරා ධනං නිදහිත”න්ති. “ආම, සාමී”ති. “කුහිං තං නිදහිත”න්ති. “අරඤ්ඤෙ, සාමී”ති. “තෙන හි ගච්ඡාමා”ති කුද්දාලපිටකං ආදාය නිධිට්ඨානං ගන්ත්වා “කහං මාතුල, ධන”න්ති ආහ. නන්දො ආරුය්හ ධනමත්ථකෙ ඨත්වා ධනං නිස්සාය මානං උප්පාදෙත්වා “අරෙ දාසිපුත්ත චෙටක, කුතො තෙ ඉමස්මිං ඨානෙ ධන”න්ති කුමාරං අක්කොසති. කුමාරො තස්ස ඵරුසවචනං සුත්වා අසුණන්තො විය “තෙන හි ගච්ඡාමා”ති තං ගහෙත්වා පටිනිවත්තිත්වා පුන ද්වෙ තයො දිවසෙ අතික්කමිත්වා අගමාසි, නන්දො තථෙව අක්කොසති. කුමාරො තෙන සද්ධිං ඵරුසවචනං අවත්වාව නිවත්තිත්වා “අයං දාසො ඉතො පට්ඨාය ‘ධනං ආචික්ඛිස්සාමී’ති ගච්ඡති, ගන්ත්වා පන මං අක්කොසති, තත්ථ කාරණං න ජානාමි, අත්ථි ඛො පන මෙ පිතු සහායො කුටුම්බිකො, තං පටිපුච්ඡිත්වා ජානිස්සාමී”ති බොධිසත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙත්වා “කිං නු ඛො, තාත, කාරණ”න්ති පුච්ඡි.
බොධිසත්තො “යස්මිං තෙ, තාත, ඨානෙ ඨිතො නන්දො අක්කොසති, තත්ථෙව තෙ පිතු සන්තකං ධනං, තස්මා යදා තෙ නන්දො අක්කොසති, තදා නං ‘එහි රෙ දාස, කිං අක්කොසසී’ති ආකඩ්ඪිත්වා තං ඨානං භින්දිත්වා කුලසන්තකං ධනං නීහරිත්වා දාසං උක්ඛිපාපෙත්වා ධනං ආහරා”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“මඤ්ඤෙ සොවණ්ණයො රාසි, සොවණ්ණමාලා ච නන්දකො;
යත්ථ දාසො ආමජාතො, ඨිතො ථුල්ලානි ගජ්ජතී”ති.