කාමං පතාමි නිරයන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකං ආරබ්භ කථෙසි. අනාථපිණ්ඩිකො හි විහාරමෙව ආරබ්භ චතුපඤ්ඤාසකොටිධනං බුද්ධසාසනෙ පරිච්චජිත්වා විකිරිත්වා ඨපෙත්වා තීණි රතනානි අඤ්ඤත්ථ රතනසඤ්ඤමෙව අනුප්පාදෙත්වා සත්ථරි ජෙතවනෙ විහරන්තෙ දෙවසිකං තීණි මහාඋපට්ඨානානි ගච්ඡති. පාතොව එකවාරං ගච්ඡති, කතපාතරාසො එකවාරං, සායන්හෙ එකවාරං. අඤ්ඤානිපි අන්තරන්තරුපට්ඨානානි හොන්තියෙව. ගච්ඡන්තො ච “කිං නු ඛො ආදාය ආගතොති සාමණෙරා වා දහරා වා හත්ථම්පි මෙ ඔලොකෙය්යු”න්ති තුච්ඡහත්ථො නාම න ගතපුබ්බො. පාතොව ගච්ඡන්තො යාගුං ගාහාපෙත්වා ගච්ඡති, කතපාතරාසො සප්පිනවනීතමධුඵාණිතාදීනිපි, සායන්හසමයෙ ගන්ධමාලාවත්ථාදිහත්ථොති. එවං දිවසෙ දිවසෙ පරිච්චජන්තස්ස පනස්ස පරිච්චාගෙ පමාණං නත්ථි.

බහූ වොහාරූපජීවිනොපිස්ස හත්ථතො පණ්ණෙ ආරොපෙත්වා අට්ඨාරසකොටිසඞ්ඛ්යං ධනං ඉණං ගණ්හිංසු, තෙ මහාසෙට්ඨි න ආහරාපෙති. අඤ්ඤා පනස්ස කුලසන්තකා අට්ඨාරස කොටියො නදීතීරෙ නිදහිත්වා ඨපිතා අචිරවතොදකෙන නදීකූලෙ භින්නෙ මහාසමුද්දං පවිට්ඨා, තා යථාපිහිතලඤ්ඡි තාව ලොහචාටියො අණ්ඩවකුච්ඡියං පවට්ටන්තා විචරන්ති. ගෙහෙ පනස්ස පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං නිච්චභත්තං නිබද්ධමෙව හොති. සෙට්ඨිනො හි ගෙහං භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චතුමහාපථෙ ඛතපොක්ඛරණිසදිසං, සබ්බභික්ඛූනං මාතාපිතුට්ඨානෙ ඨිතං. තෙනස්ස ඝරං සම්මාසම්බුද්ධොපි ගච්ඡති, අසීතිමහාථෙරාපි ගච්ඡන්තියෙව. සෙසභික්ඛූනං පන ගච්ඡන්තානඤ්ච ආගච්ඡන්තානඤ්ච පමාණං නත්ථි. තං පන ඝරං සත්තභූමකං සත්තද්වාරකොට්ඨකපටිමණ්ඩිතං, තස්ස චතුත්ථෙ ද්වාරකොට්ඨකෙ එකා මිච්ඡාදිට්ඨිකා දෙවතා වසති, සා සම්මාසම්බුද්ධෙ ගෙහං පවිසන්තෙ අත්තනො විමානෙ ඨාතුං න සක්කොති, දාරකෙ ගහෙත්වා ඔතරිත්වා භූමියං තිට්ඨති. අසීතිමහාථෙරෙසුපි අවසෙසත්ථෙරෙසුපි පවිසන්තෙසු ච නික්ඛමන්තෙසු ච තථෙව කරොති. සා චින්තෙසි “සමණෙ ගොතමෙ ච සාවකෙසු චස්ස ඉමං ගෙහං පවිසන්තෙසු මය්හං සුඛං නාම නත්ථි, නිච්චකාලං ඔතරිත්වා ඔතරිත්වා භූමියං ඨාතුං න සක්ඛිස්සාමි. යථා ඉමෙ එතං ඝරං න පවිසන්ති, තථා මයා කාතුං වට්ටතී”ති. අථෙකදිවසං සයනූපගතස්සෙව මහාකම්මන්තිකස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ඔභාසං ඵරිත්වා අට්ඨාසි. “කො එත්ථා”ති ච වුත්තෙ “අහං චතුත්ථද්වාරකොට්ඨකෙ නිබ්බත්තදෙවතා”ති ආහ. “කස්මා ආගතාසී”ති? “කිං තුම්හෙ සෙට්ඨිස්ස කිරියං න පස්සථ, අත්තනො පච්ඡිමකාලං අනොලොකෙත්වා ධනං නීහරිත්වා සමණං ගොතමංයෙව පූජෙති, නෙව වණිජ්ජං පයොජෙති, න කම්මන්තෙ පට්ඨපෙති, තුම්හෙ සෙට්ඨිං තථා ඔවදථ, යථා අත්තනො කම්මන්තං කරොති. යථා ච සමණො ගොතමො සසාවකො ඉමං ඝරං න පවිසති, තථා කරොථා”ති. අථ නං සො ආහ “බාලදෙවතෙ, සෙට්ඨි ධනං විස්සජ්ජෙන්තො නිය්යානිකෙ බුද්ධසාසනෙ විස්සජ්ජෙති, සො සචෙ මං චූළායං ගහෙත්වා වික්කිණිස්සති, නෙවාහං කිඤ්චි කථෙස්සාමි, ගච්ඡ ත්වං”න්ති. සා පුනෙකදිවසං සෙට්ඨිනො ජෙට්ඨපුත්තං උපසඞ්කමිත්වා තථෙව ඔවදි, සොපි තං පුරිමනයෙනෙව තජ්ජෙසි. සෙට්ඨිනා පන සද්ධිං කථෙතුංයෙව න සක්කොති.

සෙට්ඨිනොපි නිරන්තරං දානං දෙන්තස්ස වොහාරෙ අකරොන්තස්ස ආයෙ මන්දීභූතෙ ධනං පරික්ඛයං අගමාසි. අථස්ස අනුක්කමෙන දාලිද්දියප්පත්තස්ස පරිභොගසාටකසයනභොජනානිපි පුරාණසදිසානි න භවිංසු. එවංභූතොපි භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දානං දෙති, පණීතං පන කත්වා දාතුං න සක්කොති . අථ නං එකදිවසං වන්දිත්වා නිසින්නං සත්ථා “දීයති පන තෙ, ගහපති, කුලෙ දාන”න්ති පුච්ඡි. සො “දීයති, භන්තෙ, තඤ්ච ඛො කණාජකං බිලඞ්ගදුතිය”න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා “ගහපති, ‘ලූඛං දානං දෙමී’ති මා චිත්තං සඞ්කොචයිත්ථ . චිත්තස්මිඤ්හි පණීතෙ බුද්ධපච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානං දින්නදානං ලූඛං නාම න හොති. කස්මා? විපාකමහන්තත්තා”ති ආහ. චිත්තඤ්හි පණීතං කාතුං සක්කොන්තස්ස දානං ලූඛං නාම නත්ථීති චෙතං එවං වෙදිතබ්බං –

අපරම්පි නං ආහ “ගහපති, ත්වං තාව ලූඛං දානං දදමානො අට්ඨන්නං අරියපුග්ගලානං දෙසි, අහං වෙලාමකාලෙ සකලජම්බුදීපං උන්නඞ්ගලං කත්වා සත්ත රතනානි දදමානො පඤ්ච මහානදියො එකොඝපුණ්ණං කත්වා විය ච මහාදානං පවත්තයමානො තිසරණගතං වා පඤ්චසීලරක්ඛනකං වා කඤ්චි නාලත්ථං, දක්ඛිණෙය්යපුග්ගලා නාම එවං දුල්ලභා. තස්මා ‘ලූඛං මෙ දාන’න්ති මා චිත්තං සඞ්කොචයිත්ථා”ති එවඤ්ච පන වත්වා වෙලාමසුත්තං (අ· නි· 9.20) කථෙසි.

අථ ඛො සා දෙවතා ඉස්සරකාලෙ සෙට්ඨිනා සද්ධිං කථෙතුම්පි අසක්කොන්තී “ඉදානායං දුග්ගතත්තා මම වචනං ගණ්හිස්සතී”ති මඤ්ඤමානා අඩ්ඪරත්තසමයෙ සිරිගබ්භං පවිසිත්වා ඔභාසං ඵරිත්වා ආකාසෙ අට්ඨාසි. සෙට්ඨි තං දිස්වා “කො එසො”ති ආහ. “අහං මහාසෙට්ඨි චතුත්ථද්වාරකොට්ඨකෙ අධිවත්ථා, දෙවතා”ති. “කිමත්ථමාගතාසී”ති? “තුය්හං ඔවාදං කථෙතුකාමා හුත්වා ආගච්ඡාමී”ති. “තෙන හි කථෙහී”ති. මහාසෙට්ඨි ත්වං පච්ඡිමකාලං න චින්තෙසි, පුත්තධීතරො න ඔලොකෙසි, සමණස්ස තෙ ගොතමස්ස සාසනෙ බහුං ධනං විප්පකිණ්ණං, සො ත්වං අතිවෙලං ධනවිස්සජ්ජනෙන වා වණිජ්ජාදිකම්මානං අකරණෙන වා සමණං ගොතමං නිස්සාය දුග්ගතො ජාතො, එවංභූතොපි සමණං ගොතමං න මුඤ්චසි, අජ්ජපි තෙ සමණා ඝරං පවිසන්තියෙව. යං තාව තෙහි නීතං, තං න සක්කා පච්චාහරාපෙතුං, ගහිතං ගහිතමෙව හොතු, ඉතො පට්ඨාය පන සයඤ්ච සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකං මා ගමිත්ථ, සාවකානඤ්චස්ස ඉමං ඝරං පවිසිතුං මා අදාසි, සමණං ගොතමං නිවත්තිත්වාපි අනොලොකෙන්තො අත්තනො වොහාරෙ ච වණිජ්ජඤ්ච කත්වා කුටුම්බං සණ්ඨපෙහී”ති. අථ නං සො එවමාහ “අයං තයා මය්හං දාතබ්බඔවාදො”ති. “ආම, අය්යා”ති. තාදිසානං දෙවතානං සතෙනපි සහස්සෙනපි සතසහස්සෙනපි අකම්පනීයො අහං දසබලෙන කතො. මම හි සද්ධා සිනෙරු විය අචලා සුප්පතිට්ඨිතා, මයා නිය්යානිකෙ රතනසාසනෙ ධනං විස්සජ්ජිතං, අයුත්තං තෙ කථිතං, බුද්ධසාසනෙ පහාරො දින්නො, එවරූපාය අනාචාරාය දුස්සීලාය කාළකණ්ණියා සද්ධිං තයා මම එකගෙහෙ වසනකිච්චං නත්ථි, සීඝං මම ගෙහා නික්ඛමිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡාති.