4. ඣානසොධනජාතකවණ්ණනා (134)
යෙ සඤ්ඤිනොති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ අත්තනා සංඛිත්තෙන පුච්ඡිතපඤ්හස්ස ධම්මසෙනාපතිනො විත්ථාරබ්යාකරණං ආරබ්භ කථෙසි. තත්රිදං අතීතවත්ථු – අතීතෙ කිර බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අරඤ්ඤායතනෙ කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො “නෙවසඤ්ඤීනාසඤ්ඤී”ති ආහ…පෙ… තාපසා ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස කථං න ගණ්හිංසු. බොධිසත්තො ආභස්සරතො ආගන්ත්වා ආකාසෙ ඨත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“යෙ සඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා, යෙපි අසඤ්ඤිනො තෙපි දුග්ගතා;
එතං උභයං විවජ්ජය, තං සමාපත්තිසුඛං අනඞ්ගණ”න්ති.
එතං උභයං විවජ්ජය, තං සමාපත්තිසුඛං අනඞ්ගණ”න්ති.
තත්ථ යෙ සඤ්ඤිනොති ඨපෙත්වා නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනලාභිනො අවසෙසෙ සචිත්තකසත්තෙ දස්සෙති. තෙපි දුග්ගතාති තස්සා සමාපත්තියා අලාභතො තෙපි දුග්ගතා නාම. යෙපි අසඤ්ඤිනොති අසඤ්ඤභවෙ නිබ්බත්තෙ අචිත්තකසත්තෙ දස්සෙති. තෙපි දුග්ගතාති තෙපි ඉමිස්සායෙව සමාපත්තියා අලාභතො දුග්ගතායෙව නාම. එතං උභයං විවජ්ජයාති එතං උභයම්පි සඤ්ඤිභවඤ්ච අසඤ්ඤිභවඤ්ච විවජ්ජය පජහාති අන්තෙවාසිකං ඔවදති. තං සමාපත්තිසුඛං අනඞ්ගණන්ති තං නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්තිලාභිනො සන්තට්ඨෙන “සුඛ”න්ති සඞ්ඛං ගතං ඣානසුඛං අනඞ්ගණං නිද්දොසං බලවචිත්තෙකග්ගතාසභාවෙනපි තං අනඞ්ගණං නාම ජාතං.
එවං බොධිසත්තො ධම්මං දෙසෙත්වා අන්තෙවාසිකස්ස ගුණං කථෙත්වා බ්රහ්මලොකමෙව අගමාසි. තදා සෙසතාපසා ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස සද්දහිංසු.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො සාරිපුත්තො, මහාබ්රහ්මා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
ඣානසොධනජාතකවණ්ණනා චතුත්ථා.
5. චන්දාභජාතකවණ්ණනා (135)
චන්දාභන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො සඞ්කස්සනගරද්වාරෙ ථෙරස්සෙව පඤ්හබ්යාකරණං ආරබ්භ කථෙසි. අතීතෙ කිර බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අරඤ්ඤායතනෙ කාලං කරොන්තො අන්තෙවාසිකෙහි පුච්ඡිතො “චන්දාභං සූරියාභ”න්ති වත්වා ආභස්සරෙ නිබ්බත්තො. තාපසා ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස න සද්දහිංසු. බොධිසත්තො ආභස්සරතො ආගන්ත්වා ආකාසෙ ඨිතො ඉමං ගාථමාහ –
“චන්දාභං සූරියාභඤ්ච, යොධ පඤ්ඤාය ගාධති;
අවිතක්කෙන ඣානෙන, හොති ආභස්සරූපගො”ති.
අවිතක්කෙන ඣානෙන, හොති ආභස්සරූපගො”ති.
තත්ථ චන්දාභන්ති ඔදාතකසිණං දස්සෙති. සූරියාභන්ති පීතකසිණං. යොධ පඤ්ඤාය ගාධතීති යො පුග්ගලො ඉධ සත්තලොකෙ ඉදං කසිණද්වයං පඤ්ඤාය ගාධති, ආරම්මණං කත්වා අනුපවිසති, තත්ථෙව පතිට්ඨහති . අථ වා චන්දාභං සූරියාභඤ්ච, යොධ පඤ්ඤාය ගාධතීති යත්තකං ඨානං චන්දාභා ච සූරියාභා ච පත්ථටා, තත්ථකෙ ඨානෙ පටිභාගකසිණං වඩ්ඪෙත්වා තං ආරම්මණං කත්වා ඣානං නිබ්බත්තෙන්තො උභයම්පෙතං ආභං පඤ්ඤාය ගාධති නාම. තස්මා අයම්පෙත්ථ අත්ථොයෙව. අවිතක්කෙන ඣානෙන, හොති ආභස්සරූපගොති සො පුග්ගලො තථා කත්වා පටිලද්ධෙන දුතියෙන ඣානෙන ආභස්සරබ්රහ්මලොකූපගො හොතීති.
එවං බොධිසත්තො තාපසෙ බොධෙත්වා ජෙට්ඨන්තෙවාසිකස්ස ගුණං කථෙත්වා බ්රහ්මලොකමෙව ගතො.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා ජෙට්ඨන්තෙවාසිකො සාරිපුත්තො, මහාබ්රහ්මා පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
චන්දාභජාතකවණ්ණනා පඤ්චමා.
6. සුවණ්ණහංසජාතකවණ්ණනා (136)
යං ලද්ධං තෙන තුට්ඨබ්බන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ථුල්ලනන්දං භික්ඛුනිං ආරබ්භ කථෙසි. සාවත්ථියඤ්හි අඤ්ඤතරො උපාසකො භික්ඛුනිසඞ්ඝං ලසුණෙන පවාරෙත්වා ඛෙත්තපාලං ආණාපෙසි “සචෙ භික්ඛුනියො ආගච්ඡන්ති, එකෙකාය භික්ඛුනියා ද්වෙ තයො භණ්ඩිකෙ දෙහී”ති. තතො පට්ඨාය භික්ඛුනියො තස්ස ගෙහම්පි ඛෙත්තම්පි ලසුණත්ථාය ගච්ඡන්ති. අථෙකස්මිං උස්සවදිවසෙ තස්ස ගෙහෙ ලසුණං පරික්ඛයං අගමාසි. ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී සපරිවාරා ගෙහං ගන්ත්වා “ලසුණෙනාවුසො අත්ථො”ති වත්වා “නත්ථය්යෙ, යථාභතං ලසුණං පරික්ඛීණං, ඛෙත්තං ගච්ඡථා”ති වුත්තා ඛෙත්තං ගන්ත්වා න මත්තං ජානිත්වා ලසුණං ආහරාපෙසි. ඛෙත්තපාලො උජ්ඣායි “කථඤ්හි නාම භික්ඛුනියො න මත්තං ජානිත්වා ලසුණං හරාපෙස්සන්තී”ති? තස්ස කථං සුත්වා යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා, තාපි, තාසං සුත්වා භික්ඛූපි, උජ්ඣායිංසු. උජ්ඣායිත්වා ච පන භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. භගවා ථුල්ලනන්දං භික්ඛනිං ගරහිත්වා “භික්ඛවෙ, මහිච්ඡො පුග්ගලො නාම විජාතමාතුයාපි අප්පියො හොති අමනාපො, අප්පසන්නෙ පසාදෙතුං, පසන්නානං වා භිය්යොසොමත්තාය පසාදං ජනෙතුං, අනුප්පන්නං වා ලාභං උප්පාදෙතුං, උප්පන්නං වා පන ලාභං ථිරං කාතුං න සක්කොති. අප්පිච්ඡො පන පුග්ගලො අප්පසන්නෙ පසාදෙතුං, පසන්නානං වා භිය්යොසොමත්තාය පසාදං ජනෙතුං, අනුප්පන්නං වා ලාභං උප්පාදෙතුං, උප්පන්නං වා පන ලාභං ථිරං කාතුං සක්කොතී”තිආදිනා නයෙන භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං ධම්මං කථෙත්වා “න, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා ඉදානෙව මහිච්ඡා, පුබ්බෙපි මහිච්ඡායෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.