නිච්චං උබ්බිග්ගහදයාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ඤාතත්ථචරියං ආරබ්භ කථෙසි. පච්චුප්පන්නවත්ථු ද්වාදසකනිපාතෙ භද්දසාලජාතකෙ (ජා· 1.12.13 ආදයො) ආවි භවිස්සති.

අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො කාකයොනියං නිබ්බත්ති. අථෙකදිවසං රඤ්ඤො පුරොහිතො බහිනගරෙ නදියං න්හායිත්වා ගන්ධෙ විලිම්පිත්වා මාලං පිළන්ධිත්වා වරවත්ථනිවත්ථො නගරං පාවිසි. නගරද්වාරතොරණෙ ද්වෙ කාකා නිසින්නා හොන්ති. තෙසු එකො එකං ආහ – “සම්ම, අහං ඉමස්ස බ්රාහ්මණස්ස මත්ථකෙ සරීරවළඤ්ජං පාතෙස්සාමී”ති. ඉතරො “මා තෙ එතං රුච්චි, අයං බ්රාහ්මණො ඉස්සරො, ඉස්සරජනෙන ච සද්ධිං වෙරං නාම පාපකං. අයඤ්හි කුද්ධො සබ්බෙපි කාකෙ විනාසෙය්යා”ති. “න සක්කා මයා න කාතු”න්ති. “තෙන හි පඤ්ඤායිස්සසී”ති වත්වා ඉතරො කාකො පලායි. සො තොරණස්ස හෙට්ඨාභාගං සම්පත්තෙ බ්රාහ්මණෙ ඔලම්බකං චාලෙන්තො විය තස්ස මත්ථකෙ වච්චං පාතෙසි. බ්රාහ්මණො කුජ්ඣිත්වා කාකෙසු වෙරං බන්ධි.

තස්මිං කාලෙ එකා භතියා වීහිකොට්ටිකදාසී වීහිං ගෙහද්වාරෙ ආතපෙ පත්ථරිත්වා රක්ඛන්තී නිසින්නාව නිද්දං ඔක්කමි. තස්සා පමාදං ඤත්වා එකො දීඝලොමකො එළකො ආගන්ත්වා වීහිං ඛාදි, සා පබුජ්ඣිත්වා තං දිස්වා පලාපෙසි. එළකො දුතියම්පි, තතියම්පි තස්සා තථෙව නිද්දායනකාලෙ ආගන්ත්වා වීහිං ඛාදි. සාපි තං තික්ඛත්තුං පලාපෙත්වා චින්තෙසි “අයං පුනප්පුනං ඛාදන්තො උපඩ්ඪවීහිං ඛාදිස්සති, බහු මෙ ඡෙදො භවිස්සති, ඉදානිස්ස පුන අනාගමනකාරණං කරිස්සාමී”ති. සා අලාතං ගහෙත්වා නිද්දායමානා විය නිසීදිත්වා වීහිඛාදනත්ථාය එළකෙ සම්පත්තෙ උට්ඨාය අලාතෙන එළකං පහරි, ලොමානි අග්ගිං ගණ්හිංසු. සො සරීරෙ ඣායන්තෙ “අග්ගිං නිබ්බාපෙස්සාමී”ති වෙගෙන ගන්ත්වා හත්ථිසාලාය සමීපෙ එකිස්සා තිණකුටියා සරීරං ඝංසි, සා පජ්ජලි. තතො උට්ඨිතා ජාලා හත්ථිසාලං ගණ්හි. හත්ථිසාලාසු ඣායන්තීසු හත්ථිපිට්ඨානි ඣායිංසු, බහූ හත්ථී වණිතසරීරා අහෙසුං. වෙජ්ජා හත්ථී අරොගෙ කාතුං අසක්කොන්තා රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. රාජා පුරොහිතං ආහ “ආචරිය, හත්ථිවෙජ්ජා හත්ථී තිකිච්ඡිතුං න සක්කොන්ති, අපි කිඤ්චි භෙසජ්ජං ජානාසී”ති. “ජානාමි, මහාරාජා”ති. “කිං ලද්ධුං වට්ටතී”ති? “කාකවසා, මහාරාජා”ති. රාජා “තෙන හි කාකෙ මාරෙත්වා වසං ආහරථා”ති ආහ. තතො පට්ඨාය කාකෙ මාරෙත්වා වසං අලභිත්වා තත්ථ තත්ථෙව රාසිං කරොන්ති, කාකානං මහාභයං උප්පජ්ජි.

තදා බොධිසත්තො අසීතිකාකසහස්සපරිවාරො මහාසුසානෙ වසති. අථෙකො කාකො ගන්ත්වා කාකානං උප්පන්නභයං බොධිසත්තස්ස ආරොචෙසි. සො චින්තෙසි “ඨපෙත්වා මං අඤ්ඤො මය්හං ඤාතකානං උප්පන්නභයං හරිතුං සමත්ථො නාම නත්ථි, හරිස්සාමි න”න්ති දස පාරමියො ආවජ්ජෙත්වා මෙත්තාපාරමිං පුරෙචාරිකං කත්වා එකවෙගෙන පක්ඛන්දිත්වා විවටමහාවාතපානෙන පවිසිත්වා රඤ්ඤො ආසනස්ස හෙට්ඨා පාවිසි. අථ නං එකො මනුස්සො ගහිතුකාමො අහොසි. රාජා “සරණං පවිට්ඨො, මා ගණ්හී”ති වාරෙසි. මහාසත්තො ථොකං විස්සමිත්වා මෙත්තාපාරමිං ආවජ්ජෙත්වා හෙට්ඨාසනා නික්ඛමිත්වා රාජානං ආහ – “මහාරාජ, රඤ්ඤා නාම ඡන්දාදිවසෙන අගන්ත්වා රජ්ජං කාරෙතුං වට්ටති. යං යං කම්මං කත්තබ්බං හොති, සබ්බං නිසම්ම උපධාරෙත්වා කාතුං වට්ටති. යඤ්ච කයිරමානං නිප්ඵජ්ජති, තදෙව කාතුං වට්ටති, න ඉතරං. සචෙ හි රාජානො යං කයිරමානං න නිප්ඵජ්ජති, තං කරොන්ති, මහාජනස්ස මරණභයපරියොසානං මහාභයං උප්පජ්ජති . පුරොහිතො වෙරවසිකො හුත්වා මුසාවාදං අභාසි, කාකානං වසා නාම නත්ථී”ති. තං සුත්වා රාජා පසන්නචිත්තො බොධිසත්තස්ස කඤ්චනභද්දපීඨං දාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නස්ස පක්ඛන්තරානි සතපාකසහස්සපාකතෙලෙහි මක්ඛාපෙත්වා කඤ්චනතට්ටකෙ රාජාරහං සුභොජනං භොජාපෙත්වා පානීයං පායෙත්වා සුහිතං විගතදරථං මහාසත්තං එතදවොච “පණ්ඩිත, ත්වං ‘කාකානං වසා නාම නත්ථී’ති වදෙසි, කෙන කාරණෙන නෙසං වසා න හොතී”ති බොධිසත්තො “ඉමිනා ච ඉමිනා ච කාරණෙනා”ති සකලනිවෙසනං එකරවං කත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

තත්රායං සඞ්ඛෙපත්ථො – මහාරාජ, කාකා නාම නිච්චං උබ්බිග්ගමානසා භයප්පත්තාව විහරන්ති, සබ්බලොකස්ස ච විහෙසකා, ඛත්තියාදයො මනුස්සෙපි ඉත්ථිපුරිසෙපි කුමාරකුමාරිකාදයොපි විහෙඨෙන්තා කිලමෙන්තාව විචරන්ති, තස්මා ඉමෙහි ද්වීහි කාරණෙහි නෙසං අම්හාකං ඤාතීනං කාකානං වසා නාම නත්ථි. අතීතෙපි න භූතපුබ්බා, අනාගතෙපි න භවිස්සතීති.

එවං මහාසත්තො ඉමං කාරණං උත්තානං කත්වා “මහාරාජ, රඤ්ඤා නාම අනිසම්ම අනුපධාරෙත්වා කම්මං න කත්තබ්බ”න්ති රාජානං බොධෙසි. රාජා තුස්සිත්වා බොධිසත්තං රජ්ජෙන පූජෙසි. බොධිසත්තො රජ්ජං රඤ්ඤොයෙව පටිදත්වා රාජානං පඤ්චසු සීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා සබ්බසත්තානං අභයං යාචි. රාජා තස්ස ධම්මදෙසනං සුත්වා සබ්බසත්තානං අභයං දත්වා කාකානං නිබද්ධදානං පට්ඨපෙසි. දිවසෙ දිවසෙ තණ්ඩුලම්බණස්ස භත්තං පචිත්වා නානග්ගරසෙහි ඔමද්දිත්වා කාකානං දීයති, මහාසත්තස්ස පන රාජභොජනමෙව දීයිත්ථ.