3. වෙරිජාතකවණ්ණනා (103)
යත්ථ වෙරී නිවිසතීති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අනාථපිණ්ඩිකං ආරබ්භ කථෙසි. අනාථපිණ්ඩිකො කිර භොගගාමං ගන්ත්වා ආගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ චොරෙ දිස්වා “අන්තරාමග්ගෙ වසිතුං න යුත්තං, සාවත්ථිමෙව ගමිස්සාමී”ති වෙගෙන ගොණෙ පාජෙත්වා සාවත්ථිමෙව ආගන්ත්වා පුනදිවසෙ විහාරං ගතො සත්ථු එතමත්ථං ආරොචෙසි. සත්ථා “පුබ්බෙපි ගහපති පණ්ඩිතා අන්තරාමග්ගෙ චොරෙ දිස්වා අන්තරා අවිලම්බමානා අත්තනො වසනට්ඨානමෙව ගමිංසූ”ති වත්වා තෙන යාචිතො අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො මහාවිභවො සෙට්ඨි හුත්වා එකං ගාමකං නිමන්තනං භුඤ්ජනත්ථාය ගන්ත්වා පච්චාගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ චොරෙ දිස්වා අන්තරාමග්ගෙ අවසිත්වාව වෙගෙන ගොණෙ පාජෙන්තො අත්තනො ගෙහමෙව ආගන්ත්වා නානග්ගරසෙහි භුඤ්ජිත්වා මහාසයනෙ නිසින්නො “චොරානං හත්ථතො මුච්චිත්වා නිබ්භයට්ඨානං අත්තනො ගෙහං ආගතොම්හී”ති උදානවසෙන ඉමං ගාථමාහ –
“යත්ථ වෙරී නිවිසති, න වසෙ තත්ථ පණ්ඩිතො;
එකරත්තං දිරත්තං වා, දුක්ඛං වසති වෙරිසූ”ති.
එකරත්තං දිරත්තං වා, දුක්ඛං වසති වෙරිසූ”ති.
තත්ථ වෙරීති වෙරචෙතනාසමඞ්ගිපුග්ගලො. නිවිසතීති පතිට්ඨාති. න වසෙ තත්ථ පණ්ඩිතොති සො වෙරීපුග්ගලො යස්මිං ඨානෙ පතිට්ඨිතො හුත්වා වසති, තත්ථ පණ්ඩිතො පණ්ඩිච්චෙන සමන්නාගතො න වසෙය්ය. කිංකාරණා? එකරත්තං දිරත්තං වා, දුක්ඛං වසති වෙරිසූති, වෙරීනඤ්හි අන්තරෙ වසන්තො එකාහම්පි ද්වීහම්පි දුක්ඛමෙව වසතීති අත්ථො.
එවං මහාසත්තො උදානං උදානෙත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා යථාකම්මං ගතො.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා අහමෙව බාරාණසිසෙට්ඨි අහොසි”න්ති.
වෙරිජාතකවණ්ණනා තතියා.
4. මිත්තවින්දකජාතකවණ්ණනා (104)
චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දුබ්බචභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු හෙට්ඨා මිත්තවින්දකජාතකෙ වුත්තනයෙන විත්ථාරෙතබ්බං. ඉදං පන ජාතකං කස්සපබුද්ධකාලිකං. තස්මිඤ්හි කාලෙ උරචක්කං උක්ඛිපිත්වා නිරයෙ පච්චමානො එකො නෙරයිකසත්තො “භන්තෙ, කිං නු ඛො පාපකම්මං අකාසි”න්ති බොධිසත්තං පුච්ඡි. බොධිසත්තො “තයා ඉදඤ්චිදඤ්ච පාපකම්මං කත”න්ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහිපි ච සොළස;
සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්රිච්ඡං චක්කමාසදො;
ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ”ති.
සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්රිච්ඡං චක්කමාසදො;
ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ”ති.
තත්ථ චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමාති සමුද්දන්තරෙ චතස්සො විමානපෙතියො ලභිත්වා තාහි අසන්තුට්ඨො අත්රිච්ඡතාය පරතො ගන්ත්වා අපරා අට්ඨ අධිගතොසීති අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. අත්රිච්ඡං චක්කමාසදොති එවං සකලාභෙන අසන්තුට්ඨො අත්ර අත්ර ඉච්ඡන්තො පරතො පරතො ලාභං පත්ථෙන්තො ඉදානි චක්කමාසදො ඉදං උරචක්කං පත්තොසි. තස්ස තෙ එවං ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස තණ්හාය හතස්ස උපහතස්ස තව චක්කං භමති මත්ථකෙ. පාසාණචක්කං, අයචක්කන්ති ඉමෙසු ද්වීසු ඛුරධාරං අයචක්කං තස්ස මත්ථකෙ පුනප්පුනං පතනවසෙන භමන්තං දිස්වා එවමාහ. වත්වා ච පන අත්තනො දෙවලොකමෙව ගතො. සොපි නෙරයිකසත්තො අත්තනො පාපෙ ඛීණෙ යථාකම්මං ගතො.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා මිත්තවින්දකො දුබ්බචභික්ඛු අහොසි, දෙවපුත්තො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.