4. මිත්තවින්දකජාතකවණ්ණනා (104)
චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමාති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං දුබ්බචභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. වත්ථු හෙට්ඨා මිත්තවින්දකජාතකෙ වුත්තනයෙන විත්ථාරෙතබ්බං. ඉදං පන ජාතකං කස්සපබුද්ධකාලිකං. තස්මිඤ්හි කාලෙ උරචක්කං උක්ඛිපිත්වා නිරයෙ පච්චමානො එකො නෙරයිකසත්තො “භන්තෙ, කිං නු ඛො පාපකම්මං අකාසි”න්ති බොධිසත්තං පුච්ඡි. බොධිසත්තො “තයා ඉදඤ්චිදඤ්ච පාපකම්මං කත”න්ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමා, අට්ඨාහිපි ච සොළස;
සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්රිච්ඡං චක්කමාසදො;
ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ”ති.
සොළසාහි ච බාත්තිංස, අත්රිච්ඡං චක්කමාසදො;
ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස, චක්කං භමති මත්ථකෙ”ති.
තත්ථ චතුබ්භි අට්ඨජ්ඣගමාති සමුද්දන්තරෙ චතස්සො විමානපෙතියො ලභිත්වා තාහි අසන්තුට්ඨො අත්රිච්ඡතාය පරතො ගන්ත්වා අපරා අට්ඨ අධිගතොසීති අත්ථො. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. අත්රිච්ඡං චක්කමාසදොති එවං සකලාභෙන අසන්තුට්ඨො අත්ර අත්ර ඉච්ඡන්තො පරතො පරතො ලාභං පත්ථෙන්තො ඉදානි චක්කමාසදො ඉදං උරචක්කං පත්තොසි. තස්ස තෙ එවං ඉච්ඡාහතස්ස පොසස්ස තණ්හාය හතස්ස උපහතස්ස තව චක්කං භමති මත්ථකෙ. පාසාණචක්කං, අයචක්කන්ති ඉමෙසු ද්වීසු ඛුරධාරං අයචක්කං තස්ස මත්ථකෙ පුනප්පුනං පතනවසෙන භමන්තං දිස්වා එවමාහ. වත්වා ච පන අත්තනො දෙවලොකමෙව ගතො. සොපි නෙරයිකසත්තො අත්තනො පාපෙ ඛීණෙ යථාකම්මං ගතො.
සත්ථා ඉමං ධම්මදෙසනං ආහරිත්වා ජාතකං සමොධානෙසි – “තදා මිත්තවින්දකො දුබ්බචභික්ඛු අහොසි, දෙවපුත්තො පන අහමෙව අහොසි”න්ති.
මිත්තවින්දකජාතකවණ්ණනා චතුත්ථා.
5. දුබ්බලකට්ඨජාතකවණ්ණනා (105)
බහුම්පෙතං වනෙ කට්ඨන්ති ඉදං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං උත්තසිතභික්ඛුං ආරබ්භ කථෙසි. සො කිර සාවත්ථිවාසී එකො කුලපුත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජිත්වා මරණභීරුකො අහොසි, රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානෙසු වාතස්ස වා වීජන්තස්ස සුක්ඛදණ්ඩකස්ස වා පතන්තස්ස පක්ඛිචතුප්පදානං වා සද්දං සුත්වා මරණභයතජ්ජිතො මහාරවං රවන්තො පලායති. තස්ස හි “මරිතබ්බං මයා”ති සතිමත්තම්පි නත්ථි. සචෙ හි සො “අහං මරිස්සාමී”ති ජානෙය්ය, න මරණං භායෙය්ය. මරණස්සතිකම්මට්ඨානස්ස පන තස්ස අභාවිතත්තාව භායති . තස්ස සො මරණභීරුකභාවො භික්ඛුසඞ්ඝෙ පාකටො ජාතො.
අථෙකදිවසං ධම්මසභායං භික්ඛූ කථං සමුට්ඨාපෙසුං “ආවුසො, අසුකො නාම භික්ඛු මරණභීරුකො මරණං භායති, භික්ඛුනා නාම ‘අවස්සං මයා මරිතබ්බ’න්ති මරණස්සතිකම්මට්ඨානං භාවෙතුං වට්ටතී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ තං භික්ඛුං පක්කොසාපෙත්වා “සච්චං කිර ත්වං මරණභීරුකො”ති පුච්ඡිත්වා “සච්චං, භන්තෙ”ති වුත්තෙ “භික්ඛවෙ, මා එතස්ස භික්ඛුනො අනත්තමනා හොථ, නායං ඉදානෙව මරණභීරුකො, පුබ්බෙපි මරණභීරුකොයෙවා”ති වත්වා අතීතං ආහරි.
අතීතෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො හිමවන්තෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්මිං කාලෙ බාරාණසිරාජා අත්තනො මඞ්ගලහත්ථිං ආනෙඤ්ජකාරණං සික්ඛාපෙතුං හත්ථාචරියානං අදාසි. තං ආළානෙ නිච්චලං බන්ධිත්වා තොමරහත්ථා මනුස්සා පරිවාරෙත්වා ආනෙඤ්ජකාරණං කාරෙන්ති. සො තං කාරණං කාරියමානො වෙදනං අධිවාසෙතුං අසක්කොන්තො ආළානං භින්දිත්වා මනුස්සෙ පලාපෙත්වා හිමවන්තං පාවිසි. මනුස්සා තං ගහෙතුං අසක්කොන්තා නිවත්තිංසු. සො තත්ථ මරණභීරුකො අහොසි, වාතසද්දානි සුත්වා කම්පමානො මරණභයතජ්ජිතො සොණ්ඩං විධුනිත්වා වෙගෙන පලායති, ආළානෙ බන්ධිත්වා ආනෙඤ්ජකාරණං කරණකාලො වියස්ස හොති, කායස්සාදං වා චිත්තස්සාදං වා අලභන්තො කම්පමානො විචරති.
රුක්ඛදෙවතා තං දිස්වා ඛන්ධවිටපෙ ඨත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“බහුම්පෙතං වනෙ කට්ඨං, වාතො භඤ්ජති දුබ්බලං;
තස්ස චෙ භායසි නාග, කිසො නූන භවිස්සසී”ති.
තස්ස චෙ භායසි නාග, කිසො නූන භවිස්සසී”ති.