යථා සඞ්කාරට්ඨානස්මින්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ගරහදින්නං නාම නිගණ්ඨසාවකං ආරබ්භ කථෙසි.

සාවත්ථියඤ්හි සිරිගුත්තො ච ගරහදින්නො චාති ද්වෙ සහායකා අහෙසුං. තෙසු සිරිගුත්තො උපාසකො බුද්ධසාවකො, ගරහදින්නො නිගණ්ඨසාවකො. තං නිගණ්ඨා අභික්ඛණං එවං වදන්ති – “තව සහායකං සිරිගුත්තං ‘කිං ත්වං සමණං ගොතමං උපසඞ්කමසි, තස්ස සන්තිකෙ කිං ලභිස්සසී’ති වත්වා යථා අම්හෙ උපසඞ්කමිත්වා අම්හාකඤ්ච දෙය්යධම්මං දස්සති, කිං එවං ඔවදිතුං න වට්ටතී”ති. ගරහදින්නො තෙසං වචනං සුත්වා අභික්ඛණං ගන්ත්වා ඨිතනිසින්නට්ඨානාදීසු සිරිගුත්තං එවං ඔවදති – “සම්ම, කිං තෙ සමණෙන ගොතමෙන, තං උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසි, කිං තෙ මම, අය්යෙ, උපසඞ්කමිත්වා තෙසං දානං දාතුං න වට්ටතී”ති?

සිරිගුත්තො තස්ස කථං සුත්වාපි බහූ දිවසෙ තුණ්හී හුත්වා නිබ්බිජ්ජිත්වා එකදිවසං, “සම්ම, ත්වං අභික්ඛණං ආගන්ත්වා මං ඨිතට්ඨානාදීසු එවං වදෙසි, ‘සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසි, මම, අය්යෙ, උපසඞ්කමිත්වා තෙසං දානං දෙහී’ති, කථෙහි තාව මෙ, තව, අය්යා, කිං ජානන්තී”ති? “‘අහො, සාමි, මා එවං වද, මම අය්යානං අඤ්ඤාතං නාම නත්ථි, සබ්බං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං සබ්බං කායවචීමනොකම්මං ඉදං භවිස්සති, ඉදං න භවිස්සතී’ති සබ්බං භබ්බාභබ්බං ජානන්තී”ති? “එවං වදෙසී”ති. “ආම, වදෙමී”ති. “යදි එවං, අතිභාරියං තෙ කතං, එත්තකං කාලං මය්හං එතමත්ථං අනාචික්ඛන්තෙන, අජ්ජ මයා අය්යානං ඤාණානුභාවො ඤාතො, ගච්ඡ, සම්ම, අය්යෙ, මම වචනෙන නිමන්තෙහී”ති. සො නිගණ්ඨානං සන්තිකං ගන්ත්වා තෙ වන්දිත්වා “මය්හං සහායකො සිරිගුත්තො ස්වාතනාය තුම්හෙ නිමන්තෙතී”ති ආහ. “සිරිගුත්තෙන සාමං ත්වං වුත්තො”ති? “ආම, අය්යා”ති. තෙ හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා “නිප්ඵන්නං නො කිච්චං, සිරිගුත්තස්ස අම්හෙසු පසන්නකාලතො පට්ඨාය කා නාම සම්පත්ති අම්හාකං න භවිස්සතී”ති වදිංසු.

සිරිගුත්තස්සාපි මහන්තං නිවෙසනං. සො තස්මිං ද්වින්නං ගෙහානං අන්තරෙ උභතො දීඝං ආවාටං ඛණාපෙත්වා ගූථකලලස්ස පූරාපෙසි. බහිආවාටෙ ද්වීසු පරියන්තෙසු ඛාණුකෙ කොට්ටාපෙත්වා තෙසු රජ්ජුයො බන්ධාපෙත්වා ආසනානං පුරිමපාදෙ ආවාටස්ස පුරිමපස්සෙ ඨපාපෙත්වා පච්ඡිමපාදෙ රජ්ජුකෙසු ඨපාපෙසි. “එවං නිසින්නකාලෙ එවං අවංසිරා පතිස්සන්තී”ති මඤ්ඤමානො යථා ආවාටො න පඤ්ඤායති, එවං ආසනානං උපරි පච්චත්ථරණානි දාපෙසි. මහන්තා මහන්තා චාටියො ඨපාපෙත්වා කදලිපණ්ණෙහි ච සෙතපිලොතිකාහි ච මුඛානි බන්ධාපෙත්වා තා තුච්ඡා එව ගෙහස්ස පච්ඡිමභාගෙ බහි යාගුභත්තසිත්ථසප්පිතෙලමධුඵාණිතපූවචුණ්ණමක්ඛිතා කත්වා ඨපාපෙසි. ගරහදින්නො පාතොව තස්ස ඝරං වෙගෙන ගන්ත්වා, “අය්යානං සක්කාරො සජ්ජිතො”ති පුච්ඡි. “ආම, සම්ම, සජ්ජිතො”ති. “කහං පන එසො”ති. “එතාසු එත්තිකාසු චාටීසු යාගු, එත්තිකාසු භත්තං, එත්තිකාසු සප්පිඵාණිතපූවාදීනි පූරිතානි, ආසනානි පඤ්ඤත්තානී”ති. සො “සාධූ”ති වත්වා ගතො තස්ස ගතකාලෙ පඤ්චසතා නිගණ්ඨා ආගමිංසු. සිරිගුත්තො ගෙහා නික්ඛමිත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන නිගණ්ඨෙ වන්දිත්වා තෙසං පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ඨිතො එවං චින්තෙසි – “තුම්හෙ කිර අතීතාදිභෙදං සබ්බං ජානාථ, එවං තුම්හාකං උපට්ඨාකෙන මය්හං කථිතං. සචෙ සබ්බං තුම්හෙ ජානාථ, මය්හං ගෙහං මා පවිසිත්ථ. මම ගෙහං පවිට්ඨානඤ්හි වො නෙව යාගු අත්ථි, න භත්තාදීනි. සචෙ අජානිත්වා පවිසිස්සථ, ගූථආවාටෙ වො පාතෙත්වා පොථෙස්සාමී”ති එවං චින්තෙත්වා පුරිසානං සඤ්ඤං අදාසි. එවං තෙසං නිසීදනභාවං ඤත්වා පච්ඡිමපස්සෙ ඨත්වා ආසනානං උපරි පච්චත්ථරණානි අපනෙය්යාථ, මා තානි අසුචිනා මක්ඛයිංසූති.

අථ නිගණ්ඨෙ “ඉතො එථ, භන්තෙ”ති ආහ. නිගණ්ඨා පවිසිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසීදිතුං ආරභිංසු. අථ නෙ මනුස්සා වදිංසු – “ආගමෙථ, භන්තෙ, මා තාව නිසීදථා”ති. “කිං කාරණා”ති? “අම්හාකං ගෙහං පවිට්ඨානං අය්යානං වත්තං ඤත්වා නිසීදිතුං වට්ටතී”ති. “කිං කාතුං වට්ටති, ආවුසො”ති? “අත්තනො අත්තනො පත්තාසනමූලෙසු ඨත්වා සබ්බෙපි එකප්පහාරෙනෙව නිසීදිතුං වට්ටතී”ති. ඉදං කිරස්ස අධිප්පායො – “එකස්මිං ආවාටෙ පතිතෙ ‘මා, ආවුසො, අවසෙසා ආසනෙ නිසීදන්තූ’ති වත්තුං මා ලභතූ”ති. තෙ “සාධූ”ති වත්වා “ඉමෙහි කථිතකථං අම්හෙහි කාතුං වට්ටතී”ති චින්තයිංසු.

අථ සබ්බෙ අත්තනො අත්තනො පත්තාසනමූලෙ පටිපාටියා අට්ඨංසු. අථ නෙ, “භන්තෙ, ඛිප්පං එකප්පහාරෙනෙව නිසීදථා”ති වත්වා තෙසං නිසින්නභාවං ඤත්වා ආසනානං උපරි පච්චත්ථරණානි නීහරිංසු. නිගණ්ඨා එකප්පහාරෙනෙව නිසින්නා, රජ්ජූනං උපරි ඨපිතා ආසනපාදා භට්ඨා, නිගණ්ඨා අවංසිරා ආවාටෙ පතිංසු. සිරිගුත්තො තෙසු පතිතෙසු ද්වාරං පිදහිත්වා තෙ උත්තිණ්ණුත්තිණ්ණෙ “අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං කස්මා න ජානාථා”ති දණ්ඩෙහි පාථෙත්වා “එත්තකං එතෙසං වට්ටිස්සතී”ති ද්වාරං විවරාපෙසි. තෙ නික්ඛමිත්වා පලායිතුං ආරභිංසු. ගමනමග්ගෙ පන තෙසං සුධාපරිකම්මකතං භූමිං පිච්ඡිලං කාරාපෙසි. තෙ තත්ථ අසණ්ඨහිත්වා පතිතෙ පතිතෙ පුන පොථාපෙත්වා “අලං එත්තකං තුම්හාක”න්ති උය්යොජෙසි. තෙ “නාසිතම්හා තයා, නාසිතම්හා තයා”ති කන්දන්තා උපට්ඨාකස්ස ගෙහද්වාරං අගමංසු.

ගරහදින්නො තං විප්පකාරං දිස්වා කුද්ධො “නාසිතම්හි සිරිගුත්තෙන, හත්ථං පසාරෙත්වා වන්දන්තානං සදෙවකෙ ලොකෙ යථාරුචියා දාතුං සමත්ථෙ නාම පුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතෙ මම, අය්යෙ, පොථාපෙත්වා බ්යසනං පාපෙසී”ති රාජකුලං ගන්ත්වා තස්ස කහාපණසහස්සං දණ්ඩං කාරෙසි. අථස්ස රාජා සාසනං පෙසෙසි. සො ගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා, “දෙව, උපපරික්ඛිත්වා දණ්ඩං ගණ්හථ, මා අනුපපරික්ඛිත්වා”ති ආහ. “උපපරික්ඛිත්වා ගණ්හිස්සාමී”ති. “සාධු, දෙවා”ති. “තෙන හි ගණ්හාහී”ති. දෙව, මය්හං සහායකො නිගණ්ඨසාවකො මං උපසඞ්කමිත්වා ඨිතනිසින්නට්ඨානාදීසු අභිණ්හං එවං වදෙසි – “සම්ම, කිං තෙ සමණෙන ගොතමෙන, තං උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසී”ති ඉදං ආදිං කත්වා සිරිගුත්තො සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙත්වා “දෙව, සචෙ ඉමස්මිං කාරණෙ දණ්ඩං ගහෙතුං යුත්තං, ගණ්හථා”ති. රාජා ගරහදින්නං ඔලොකෙත්වා “සච්චං කිර තෙ එවං වුත්ත”න්ති ආහ. “සච්චං, දෙවා”ති. ත්වං එත්තකම්පි අජානන්තෙ සත්ථාරොති ගහෙත්වා විචරන්තො “සබ්බං ජානන්තී”ති කිං කාරණා තථාගතසාවකස්ස කථෙසි. “තයා ආරොපිතදණ්ඩො තුය්හමෙව හොතූ”ති එවං ස්වෙව දණ්ඩං පාපිතො, තස්සෙව කුලූපකා පොථෙත්වා නීහටා.