18. සාරිපුත්තත්ථෙරවත්ථු
අක්කොධනන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො සාරිපුත්තත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි.
තදා කිර ථෙරො පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං පිණ්ඩාය චරන්තො නාලකගාමෙ මාතු ඝරද්වාරං අගමාසි. අථ නං සා නිසීදාපෙත්වා පරිවිසමානා අක්කොසි – “අම්භො, උච්ඡිට්ඨඛාදක උච්ඡිට්ඨකඤ්ජියං අලභිත්වා පරඝරෙසු උළුඞ්කපිට්ඨෙන ඝට්ටිතකඤ්ජියං පරිභුඤ්ජිතුං අසීතිකොටිධනං පහාය පබ්බජිතොසි, නාසිතම්හා තයා, භුඤ්ජාහි දානී”ති. භික්ඛූනම්පි භත්තං දදමානා “තුම්හෙහි මම පුත්තො අත්තනො චූළුපට්ඨාකො කතො, ඉදානි භුඤ්ජථා”ති වදෙති. ථෙරො භික්ඛං ගහෙත්වා විහාරමෙව අගමාසි. අථායස්මා රාහුලො සත්ථාරං පිණ්ඩපාතෙන ආපුච්ඡි. අථ නං සත්ථා ආහ – “රාහුල, කහං ගමිත්ථා”ති? “අය්යිකාය ගාමං, භන්තෙ”ති. “කිං පන තෙ අය්යිකාය උපජ්ඣායො වුත්තො”ති? “අය්යිකාය මෙ, භන්තෙ, උපජ්ඣායො අක්කුට්ඨො”ති. “කින්ති වත්වා”ති? “ඉදං නාම, භන්තෙ”ති. “උපජ්ඣායෙන පන තෙ කිං වුත්ත”න්ති? “න කිඤ්චි, භන්තෙ”ති. තං සුත්වා භික්ඛූ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං, “ආවුසො, අච්ඡරියා වත සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස ගුණා, එවංනාමස්ස මාතරි අක්කොසන්තියා කොධමත්තම්පි නාහොසී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ, “භික්ඛවෙ, ඛීණාසවා නාම අක්කොධනාව හොන්තී”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“අක්කොධනං වතවන්තං, සීලවන්තං අනුස්සදං;
දන්තං අන්තිමසාරීරං, තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.
දන්තං අන්තිමසාරීරං, තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.
තත්ථ වතවන්තන්ති ධුතවතෙන, සමන්නාගතං චතුපාරිසුද්ධිසීලෙන සීලවන්තං, තණ්හාඋස්සදාභාවෙන අනුස්සදං , ඡළින්ද්රියදමනෙන දන්තං, කොටියං ඨිතෙන අත්තභාවෙන අන්තිමසරීරං තමහං බ්රාහ්මණං වදාමීති අත්ථො.
දෙසනාවසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.
සාරිපුත්තත්ථෙරවත්ථු සත්තරසමං.
19. උප්පලවණ්ණාථෙරීවත්ථු
වාරි පොක්ඛරපත්තෙවාති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො උප්පලවණ්ණථෙරිං ආරබ්භ කථෙසි.
වත්ථු “මධුවා මඤ්ඤති බාලො”ති ගාථාවණ්ණනාය (ධ· ප· 69) විත්ථාරිතමෙව. වුත්තඤ්හි තත්ථ (ධ· ප· අට්ඨ· 1.69) –
අපරෙන සමයෙන මහාජනො ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසි “ඛීණාසවාපි මඤ්ඤෙ කාමසුඛං සාදියන්ති, කාමං සෙවන්ති, කිං න සෙවිස්සන්ති. න හෙතෙ කොළාපරුක්ඛා, න ච වම්මිකා, අල්ලමංසසරීරාව, තස්මා එතෙපි කාමසුඛං සාදියන්තී”ති. සත්ථා ආගන්ත්වා “කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා”ති පුච්ඡිත්වා “ඉමාය නාමා”ති වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඛීණාසවා කාමසුඛං සාදියන්ති, න කාමං සෙවන්ති. යථා හි පදුමපත්තෙ පතිතං උදකබින්දු න ලිම්පති න සණ්ඨාති, විනිවත්තිත්වා පන පතතෙව. යථා ච ආරග්ගෙ සාසපො න උපලිම්පති න සණ්ඨාති, විනිවත්තිත්වා පතතෙව, එවං ඛීණාසවස්ස චිත්තෙ දුවිධොපි කාමො න ලිම්පති න සණ්ඨාතී”ති අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –
“වාරි පොක්ඛරපත්තෙව, ආරග්ගෙරිව සාසපො;
යො න ලිම්පති කාමෙසු, තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.
යො න ලිම්පති කාමෙසු, තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.
තත්ථ යො න ලිම්පතීති එවමෙවං යො අබ්භන්තරෙ දුවිධෙපි කාමෙ න උපලිම්පති, තස්මිං කාමෙ න සණ්ඨාති, තමහං බ්රාහ්මණං වදාමීති අත්ථො.
දෙසනාවසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.
උප්පලවණ්ණාථෙරීවත්ථු අට්ඨාරසමං.
20. අඤ්ඤතරබ්රාහ්මණවත්ථු
යො දුක්ඛස්සාති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො අඤ්ඤතරං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ කථෙසි.
තස්ස කිරෙකො දාසො අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ පලායිත්වා පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. බ්රාහ්මණො තං ඔලොකෙන්තො අදිස්වා එකදිවසං සත්ථාරා සද්ධිං පිණ්ඩාය පවිසන්තං ද්වාරන්තරෙ දිස්වා චීවරං දළ්හං අග්ගහෙසි. සත්ථා නිවත්තිත්වා “කිං ඉදං, බ්රාහ්මණා”ති පුච්ඡි. දාසො මෙ, භො ගොතමාති. පන්නභාරො එස, බ්රාහ්මණාති. “පන්නභාරො”ති ච වුත්තෙ බ්රාහ්මණො “අරහා”ති සල්ලක්ඛෙසි. තස්මා පුනපි තෙන “එවං, භො ගොතමා”ති වුත්තෙ සත්ථා “ආම, බ්රාහ්මණ, පන්නභාරො”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –