14. එකබ්රාහ්මණවත්ථු
න චාහන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො එකං බ්රාහ්මණං ආරබ්භ කථෙසි.
සො කිර “සමණො ගොතමො අත්තනො සාවකෙ බ්රාහ්මණාති වදති අහඤ්චම්හි බ්රාහ්මණයොනියං නිබ්බත්තො, මම්පි නු ඛො එවං වත්තුං වට්ටතී”ති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා තමත්ථං පුච්ඡි. අථ නං සත්ථා “නාහං, බ්රාහ්මණ, බ්රාහ්මණයොනියං නිබ්බත්තමත්තෙනෙවං වදාමි, යො පන අකිඤ්චනො අගහණො, තමහං බ්රාහ්මණං වදාමී”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“න චාහං බ්රාහ්මණං බ්රූමි, යොනිජං මත්තිසම්භවං;
භොවාදි නාම සො හොති, සචෙ හොති සකිඤ්චනො;
අකිඤ්චනං අනාදානං, තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.
තත්ථ යොනිජන්ති යොනියං ජාතං. මත්තිසම්භවන්ති බ්රාහ්මණියා මාතු සන්තකෙ උදරස්මිං සම්භූතං. භොවාදීති සො පන ආමන්තනාදීසු “භො, භො”ති වත්වා විචරන්තො භොවාදි නාම හොති, සචෙ රාගාදීහි කිඤ්චනෙහි සකිඤ්චනො. අහං පන රාගාදීහි අකිඤ්චනං චතූහි උපාදානෙහි අනාදානං බ්රාහ්මණං වදාමීති අත්ථො.
දෙසනාවසානෙ සො බ්රාහ්මණො සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි, සම්පත්තානම්පි සාත්ථිකා ධම්මදෙසනා අහොසීති.
එකබ්රාහ්මණවත්ථු තෙරසමං.
15. උග්ගසෙනසෙට්ඨිපුත්තවත්ථු
සබ්බසංයොජනන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා වෙළුවනෙ විහරන්තො උග්ගසෙනං නාම සෙට්ඨිපුත්තං ආරබ්භ කථෙසි.
වත්ථු “මුඤ්ච පුරෙ මුඤ්ච පච්ඡතො”ති (ධ· ප· 348) ගාථාවණ්ණනාය විත්ථාරිතමෙව.
තදා හි සත්ථා, “භන්තෙ, උග්ගසෙනො ‘න භායාමී’ති වදති, අභූතෙන මඤ්ඤෙ අඤ්ඤං බ්යාකරොතී”ති භික්ඛූහි වුත්තෙ, “භික්ඛවෙ, මම පුත්තසදිසා ඡින්නසංයොජනා න භායන්තියෙවා”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –
“සබ්බසංයොජනං ඡෙත්වා, යො වෙ න පරිතස්සති;
සඞ්ගාතිගං විසංයුත්තං, තමහං බ්රූමි බ්රාහ්මණ”න්ති.
තත්ථ සබ්බසංයොජනන්ති දසවිධසංයොජනං. න පරිතස්සතීති තණ්හාය න භායති. තමහන්ති තං අහං රාගාදීනං සඞ්ගානං අතීතත්තා සඞ්ගාතිගං, චතුන්නම්පි යොගානං අභාවෙන විසංයුත්තං බ්රාහ්මණං වදාමීති අත්ථො.
දෙසනාවසානෙ බහූ සොතාපත්තිඵලාදීනි පාපුණිංසූති.
උග්ගසෙනසෙට්ඨිපුත්තවත්ථු චුද්දසමං.
16. ද්වෙබ්රාහ්මණවත්ථු
ඡෙත්වා නද්ධින්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ද්වෙ බ්රාහ්මණෙ ආරබ්භ කථෙසි.
තෙසු කිරෙකස්ස චූළරොහිතො නාම ගොණො අහොසි, එකස්ස මහාරොහිතො නාම. තෙ එකදිවසං “තව ගොණො බලවා, මම ගොණො බලවා”ති විවදිත්වා “කිං නො විවාදෙන, පාජෙත්වා ජානිස්සාමා”ති අචිරවතීතීරෙ සකටං වාලුකාය පූරෙත්වා ගොණෙ යොජයිංසු. තස්මිං ඛණෙ භික්ඛූපි න්හායිතුං තත්ථ ගතා හොන්ති. බ්රාහ්මණා ගොණෙ පාජෙසුං. සකටං නිච්චලං අට්ඨාසි, නද්ධිවරත්තා පන ඡිජ්ජිංසු. භික්ඛූ දිස්වා විහාරං ගන්ත්වා තමත්ථං සත්ථු ආරොචයිංසු. සත්ථා, “භික්ඛවෙ, බාහිරා එතා නද්ධිවරත්තා, යො කොචි එතා ඡින්දතෙව, භික්ඛුනා පන අජ්ඣත්තිකං කොධනද්ධිඤ්චෙව තණ්හාවරත්තඤ්ච ඡින්දිතුං වට්ටතී”ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –