7. ලාළුදායිත්ථෙරවත්ථු
අප්පස්සුතායන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ලාළුදායිත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි.
සො කිර මඞ්ගලං කරොන්තානං ගෙහං ගන්ත්වා “තිරොකුට්ටෙසු තිට්ඨන්තී”තිආදිනා (ඛු· පා· 7.1; පෙ· ව· 14) නයෙන අවමඞ්ගලං කථෙති, අවමඞ්ගලං කරොන්තානං ගෙහං ගන්ත්වා තිරොකුට්ටාදීසු කථෙතබ්බෙසු “දානඤ්ච ධම්මචරියා චා”තිආදිනා (ඛු· පා· 5.7; සු· නි· 266) නයෙන මඞ්ගලගාථා වා “යං කිඤ්චි විත්තං ඉධ වා හුරං වා”ති රතනසුත්තං (ඛු· පා· 6.3; සු· නි· 226) වා කථෙති. එවං තෙසු තෙසු ඨානෙසු “අඤ්ඤං කථෙස්සාමී”ති අඤ්ඤං කථෙන්තොපි “අඤ්ඤං කථෙමී”ති න ජානාති. භික්ඛූ තස්ස කථං සුත්වා සත්ථු ආරොචෙසුං – “කිං, භන්තෙ, ලාළුදායිස්ස මඞ්ගලාමඞ්ගලට්ඨානෙසු ගමනෙන, අඤ්ඤස්මිං කථෙතබ්බෙ අඤ්ඤමෙව කථෙතී”ති. සත්ථා “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙවෙස එවං කථෙති, පුබ්බෙපි අඤ්ඤස්මිං කථෙතබ්බෙ අඤ්ඤමෙව කථෙසී”ති වත්වා අතීතං ආහරි –
අතීතෙ කිර බාරාණසියං අග්ගිදත්තස්ස නාම බ්රාහ්මණස්ස පුත්තො සොමදත්තකුමාරො නාම රාජානං උපට්ඨහි. සො රඤ්ඤා පියො අහොසි මනාපො. බ්රාහ්මණො පන කසිකම්මං නිස්සාය ජීවති. තස්ස ද්වෙයෙව ගොණා අහෙසුං. තෙසු එකො මතො. බ්රාහ්මණො පුත්තං ආහ – “තාත, සොමදත්ත, රාජානං මෙ යාචිත්වා එකං ගොණං ආහරා”ති. සොමදත්තො “සචාහං රාජානං යාචිස්සාමි, ලහුභාවො මෙ පඤ්ඤායිස්සතී”ති චින්තෙත්වා “තුම්හෙයෙව, තාත, රාජානං යාචථා”ති වත්වා “තෙන හි, තාත, මං ගහෙත්වා යාහී”ති වුත්තො චින්තෙසි – “අයං බ්රාහ්මණො දන්ධපඤ්ඤො අභික්කමාදිවචනමත්තම්පි න ජානාති, අඤ්ඤස්මිං වත්තබ්බෙ අඤ්ඤමෙව වදති, සික්ඛාපෙත්වා පන නං නෙස්සාමී”ති. සො තං ආදාය බීරණත්ථම්භකං නාම සුසානං ගන්ත්වා තිණකලාපෙ බන්ධිත්වා “අයං රාජා, අයං උපරාජා, අයං සෙනාපතී”ති නාමානි කත්වා පටිපාටියා පිතු දස්සෙත්වා “තුම්හෙහි රාජකුලං ගන්ත්වා එවං අභික්කමිතබ්බං, එවං පටික්කමිතබ්බං, එවං නාම රාජා වත්තබ්බො, එවං නාම උපරාජා, රාජානං පන උපසඞ්කමිත්වා ‘ජයතු භවං, මහාරාජා’ති වත්වා එවං ඨත්වා ඉමං ගාථං වත්වා ගොණං යාචෙය්යාථා”ති ගාථං උග්ගණ්හාපෙසි –
“ද්වෙ මෙ ගොණා මහාරාජ, යෙහි ඛෙත්තං කසාමසෙ;
තෙසු එකො මතො දෙව, දුතියං දෙහි ඛත්තියා”ති.
සො හි සංවච්ඡරමත්තෙන තං ගාථං පගුණං කත්වා පගුණභාවං පුත්තස්ස ආරොචෙත්වා “තෙන හි, තාත, කඤ්චිදෙව පණ්ණාකාරං ආදාය ආගච්ඡථ, අහං පුරිමතරං ගන්ත්වා රඤ්ඤො සන්තිකෙ ඨස්සාමී”ති වුත්තෙ “සාධු, තාතා”ති පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා සොමදත්තස්ස රඤ්ඤො සන්තිකෙ ඨිතකාලෙ උස්සාහප්පත්තො රාජකුලං ගන්ත්වා රඤ්ඤා තුට්ඨචිත්තෙන කතපටිසම්මොදනො, “තාත, චිරස්සං වත ආගතත්ථ, ඉදමාසනං නිසීදිත්වා වදථ, යෙනත්ථො”ති වුත්තෙ ඉමං ගාථමාහ –