අක්කොච්ඡි මන්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො තිස්සත්ථෙරං ආරබ්භ කථෙසි.

සො කිරායස්මා තිස්සත්ථෙරො භගවතො පිතුච්ඡාපුත්තො අහොසි, මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිත්වා බුද්ධානං උප්පන්නලාභසක්කාරං පරිභුඤ්ජන්තො ථූලසරීරො ආකොටිතපච්චාකොටිතෙහි චීවරෙහි නිවාසෙත්වා යෙභුය්යෙන විහාරමජ්ඣෙ උපට්ඨානසාලායං නිසීදති. තථාගතං දස්සනත්ථාය ආගතා ආගන්තුකභික්ඛූ තං දිස්වා “එකො මහාථෙරො භවිස්සතී”ති සඤ්ඤාය තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා වත්තං ආපුච්ඡන්ති, පාදසම්බාහනාදීනි ආපුච්ඡන්ති. සො තුණ්හී අහොසි. අථ නං එකො දහරභික්ඛු “කතිවස්සා තුම්හෙ”ති පුච්ඡිත්වා “වස්සං නත්ථි, මහල්ලකකාලෙ පබ්බජිතා මය”න්ති වුත්තෙ, “ආවුසො, දුබ්බිනීත, මහල්ලක, අත්තනො පමාණං න ජානාසි, එත්තකෙ මහාථෙරෙ දිස්වා සාමීචිකම්මමත්තම්පි න කරොසි, වත්තෙ ආපුච්ඡියමානෙ තුණ්හී හොසි, කුක්කුච්චමත්තම්පි තෙ නත්ථී”ති අච්ඡරං පහරි.

සො ඛත්තියමානං ජනෙත්වා “තුම්හෙ කස්ස සන්තිකං ආගතා”ති පුච්ඡිත්වා “සත්ථු සන්තික”න්ති වුත්තෙ “මං පන ‘කො එසො’ති සල්ලක්ඛෙථ, මූලමෙව වො ඡින්දිස්සාමී”ති වත්වා රුදන්තො දුක්ඛී දුම්මනො සත්ථු සන්තිකං අගමාසි. අථ නං සත්ථා “කිං නු ත්වං තිස්ස දුක්ඛී දුම්මනො අස්සුමුඛො රොදමානො ආගතොසී”ති පුච්ඡි. තෙපි භික්ඛූ “එස ගන්ත්වා කිඤ්චි ආලොළං කරෙය්යා”ති තෙනෙව සද්ධිං ගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු.

සො සත්ථාරා පුච්ඡිතො “ඉමෙ මං, භන්තෙ, භික්ඛූ අක්කොසන්තී”ති ආහ. “කහං පන ත්වං නිසින්නොසී”ති? “විහාරමජ්ඣෙ උපට්ඨානසාලායං, භන්තෙ”ති. “ඉමෙ තෙ භික්ඛූ ආගච්ඡන්තා දිට්ඨා”ති? “ආම, දිට්ඨා, භන්තෙ”ති. “කිං උට්ඨාය තෙ පච්චුග්ගමනං කත”න්ති? “න කතං, භන්තෙ”ති. “පරික්ඛාරග්ගහණං ආපුච්ඡිත”න්ති? “නාපුච්ඡිතං, භන්තෙ”ති. “වත්තං වා පානීයං වා ආපුච්ඡිත”න්ති. “නාපුච්ඡිතං භන්තෙ”ති? “ආසනං නීහරිත්වා අභිවාදෙත්වා පාදසම්බාහනං කත”න්ති? “න කතං, භන්තෙ”ති.

“තිස්ස මහල්ලකභික්ඛූනං සබ්බං එතං වත්තං කාතබ්බං, එතං වත්තං අකරොන්තෙන විහාරමජ්ඣෙ නිසීදිතුං න වට්ටති, තවෙව දොසො, එතෙ භික්ඛූ ඛමාපෙහී”ති? “එතෙ මං, භන්තෙ, අක්කොසිංසු, නාහං එතෙ ඛමාපෙමී”ති. “තිස්ස මා එවං කරි, තවෙව දොසො, ඛමාපෙහි නෙ”ති? “න ඛමාපෙමි, භන්තෙ”ති.

අථ සත්ථා “දුබ්බචො එස, භන්තෙ”ති භික්ඛූහි වුත්තෙ “න, භික්ඛවෙ, ඉදානෙව දුබ්බචො එස, පුබ්බෙපි එස දුබ්බචොයෙවා”ති වත්වා “ඉදානි තාවස්ස, භන්තෙ, දුබ්බචභාවො අම්හෙහි ඤාතො, අතීතෙ එස කිං අකාසී”ති වුත්තෙ “තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථා”ති වත්වා අතීතමාහරි.

අතීතෙ බාරාණසියං බාරාණසිරඤ්ඤෙ රජ්ජං කාරෙන්තෙ දෙවිලො නාම තාපසො අට්ඨ මාසෙ හිමවන්තෙ වසිත්වා ලොණම්බිලසෙවනත්ථාය චත්තාරො මාසෙ නගරමුපනිස්සාය වසිතුකාමො හිමවන්තතො ආගන්ත්වා නගරද්වාරෙ දාරකෙ දිස්වා පුච්ඡි – “ඉමං නගරං සම්පත්තපබ්බජිතා කත්ථ වසන්තී”ති? “කුම්භකාරසාලායං, භන්තෙ”ති.

තාපසො කුම්භකාරසාලං ගන්ත්වා ද්වාරෙ ඨත්වා “සචෙ තෙ භග්ගව අගරු, වසෙය්යාම එකරත්තිං සාලාය”න්ති ආහ. කුම්භකාරො “මය්හං රත්තිං සාලායං කිච්චං නත්ථි, මහතී සාලා, යථාසුඛං වසථ, භන්තෙ”ති සාලං නිය්යාදෙසි. තස්මිං පවිසිත්වා නිසින්නෙ අපරොපි නාරදො නාම තාපසො හිමවන්තතො ආගන්ත්වා කුම්භකාරං එකරත්තිවාසං යාචි. කුම්භකාරො “පඨමං ආගතො ඉමිනා සද්ධිං එකතො වසිතුකාමො භවෙය්ය වා නො වා, අත්තානං පරිමොචෙස්සාමී”ති චින්තෙත්වා “සචෙ, භන්තෙ, පඨමං උපගතො රොචෙස්සති, තස්ස රුචියා වසථා”ති ආහ. සො තමුපසඞ්කමිත්වා “සචෙ තෙ, ආචරිය අගරු, මයඤ්චෙත්ථ එකරත්තිං වසෙය්යාමා”ති යාචි. “මහතී සාලා, පවිසිත්වා එකමන්තෙ වසාහී”ති වුත්තෙ පවිසිත්වා පුරෙතරං පවිට්ඨස්ස දෙවිලස්ස අපරභාගෙ නිසීදි. උභොපි සාරණීයකථං කථෙත්වා නිපජ්ජිංසු.

සයනකාලෙ නාරදො දෙවිලස්ස නිපජ්ජනට්ඨානඤ්ච ද්වාරඤ්ච සල්ලක්ඛෙත්වා නිපජ්ජි. සො පන දෙවිලො නිපජ්ජමානො අත්තනො නිපජ්ජනට්ඨානෙ අනිපජ්ජිත්වා ද්වාරමජ්ඣෙ තිරියං නිපජ්ජි. නාරදො රත්තිං නික්ඛමන්තො තස්ස ජටාසු අක්කමි. “කො මං අක්කමී”ති ච වුත්තෙ, “ආචරිය, අහ”න්ති ආහ. “කූටජටිල, අරඤ්ඤතො ආගන්ත්වා මම ජටාසු අක්කමසී”ති. “ආචරිය, තුම්හාකං ඉධ නිපන්නභාවං න ජානාමි, ඛමථ මෙ”ති වත්වා තස්ස කන්දන්තස්සෙව බහි නික්ඛමි.

ඉතරො “අයං පවිසන්තොපි මං අක්කමෙය්යා”ති පරිවත්තෙත්වා පාදට්ඨානෙ සීසං කත්වා නිපජ්ජි. නාරදොපි පවිසන්තො “පඨමංපාහං ආචරියෙ අපරජ්ඣිං, ඉදානිස්ස පාදපස්සෙන පවිසිස්සාමී”ති චින්තෙත්වා ආගච්ඡන්තො ගීවාය අක්කමි. “කො එසො”ති ච වුත්තෙ “අහං, ආචරියා”ති වත්වා “කූටජටිල, පඨමං මම ජටාසු අක්කමිත්වා ඉදානි ගීවාය අක්කමසි, අභිසපිස්සාමි ත”න්ති වුත්තෙ, “ආචරිය, මය්හං දොසො නත්ථි, අහං තුම්හාකං එවං නිපන්නභාවං න ජානාමි, ‘පඨමම්පි මෙ අපරද්ධං, ඉදානි පාදපස්සෙන පවිසිස්සාමී’ති පවිට්ඨොම්හි, ඛමථ මෙ”ති ආහ. “කූටජටිල, අභිසපිස්සාමි ත”න්ති. “මා එවං කරිත්ථ ආචරියා”ති. සො තස්ස වචනං අනාදියිත්වා –