ඉධ තප්පතීති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො දෙවදත්තං ආරබ්භ කථෙසි.

දෙවදත්තස්ස වත්ථු පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය යාව පථවිප්පවෙසනා දෙවදත්තං ආරබ්භ භාසිතානි සබ්බානි ජාතකානි විත්ථාරෙත්වා කථිතං. අයං පනෙත්ථ සඞ්ඛෙපො –

සත්ථරි අනුපියං නාම මල්ලානං නිගමො අත්ථි. තං නිස්සාය අනුපියම්බවනෙ විහරන්තෙයෙව තථාගතස්ස ලක්ඛණපටිග්ගහණදිවසෙයෙව අසීතිසහස්සෙහි ඤාතිකුලෙහි “රාජා වා හොතු, බුද්ධො වා, ඛත්තියපරිවාරොව විචරිස්සතී”ති අසීතිසහස්සපුත්තා පටිඤ්ඤාතා. තෙසු යෙභුය්යෙන පබ්බජිතෙසු භද්දියං නාම රාජානං, අනුරුද්ධං, ආනන්දං, භගුං, කිමිලං, දෙවදත්තන්ති ඉමෙ ඡ සක්යෙ අපබ්බජන්තෙ දිස්වා, “මයං අත්තනො පුත්තෙ පබ්බාජෙම, ඉමෙ ඡ සක්යා න ඤාතකා මඤ්ඤෙ, කස්මා න පබ්බජන්තී”ති? කථං සමුට්ඨාපෙසුං.

අථ ඛො මහානාමො සක්යො අනුරුද්ධං උපසඞ්කමිත්වා, “තාත, අම්හාකං කුලා පබ්බජිතො නත්ථි, ත්වං වා පබ්බජ, අහං වා පබ්බජිස්සාමී”ති ආහ. සො පන සුඛුමාලො හොති සම්පන්නභොගො, “නත්ථී”ති වචනම්පි තෙන න සුතපුබ්බං. එකදිවසඤ්හි තෙසු ඡසු ඛත්තියෙසු ගුළකීළං කීළන්තෙසු අනුරුද්ධො පූවෙන පරාජිතො පූවත්ථාය පහිණි, අථස්ස මාතා පූවෙ සජ්ජෙත්වා පහිණි. තෙ ඛාදිත්වා පුන කීළිංසු. පුනප්පුනං තස්සෙව පරාජයො හොති. මාතා පනස්ස පහිතෙ පහිතෙ තික්ඛත්තුං පූවෙ පහිණිත්වා චතුත්ථවාරෙ “පූවා නත්ථී”ති පහිණි.

සො “නත්ථී”ති වචනස්ස අසුකපුබ්බත්තා “එසාපෙකා පූවවිකති භවිස්සතී”ති මඤ්ඤමානො “නත්ථිපූවං මෙ ආහරථා”ති පෙසෙසි. මාතා පනස්ස “නත්ථිපූවං කිර, අය්යෙ, දෙථා”ති වුත්තෙ, “මම පුත්තෙන ‘නත්ථී’ති පදං න සුතපුබ්බං, ඉමිනා පන උපායෙන නං එතමත්ථං ජානාපෙස්සාමී”ති තුච්ඡං සුවණ්ණපාතිං අඤ්ඤාය සුවණ්ණපාතියා පටිකුජ්ජිත්වා පෙසෙසි.

නගරපරිග්ගාහිකා දෙවතා චින්තෙසුං – “අනුරුද්ධසක්යෙන අන්නභාරකාලෙ අත්තනො භාගභත්තං උපරිට්ඨපච්චෙකබුද්ධස්ස දත්වා “‘නත්ථී’ති මෙ වචනස්ස සවනං මා හොතු, භොජනුප්පත්තිට්ඨානජානනං මා ‘හොතූ’ති පත්ථනා කතා, සචායං තුච්ඡපාතිං පස්සිස්සති, දෙවසමාගමං පවිසිතුං න ලභිස්සාම, සීසම්පි නො සත්තධා ඵලෙය්යා”ති. අථ නං පාතිං දිබ්බපූවෙහි පුණ්ණං අකංසු. කස්සා ගුළමණ්ඩලෙ ඨපෙත්වා උග්ඝාටිතමත්තාය පූවගන්ධො සකලනගරෙ ඡාදෙත්වා ඨිතො. පූවඛණ්ඩං මුඛෙ ඨපිතමත්තමෙව සත්තරසහරණීසහස්සානි අනුඵරි.

සො චින්තෙසි – “නාහං මාතු පියො, එත්තකං මෙ කාලං ඉමං නත්ථිපූවං නාම න පචි, ඉතො පට්ඨාය අඤ්ඤං පූවං නාම න ඛාදිස්සාමී”ති, සො ගෙහං ගන්ත්වාව මාතරං පුච්ඡි – “අම්ම, තුම්හාකං අහං පියො, අප්පියො”ති? “තාත, එකක්ඛිනො අක්ඛි විය ච හදයං විය ච අතිවිය පියො මෙ අහොසී”ති. “අථ කස්මා එත්තකං කාලං මය්හං නත්ථි පූවං න පචිත්ථ, අම්මා”ති? සා චූළූපට්ඨාකං පුච්ඡි – “අත්ථි කිඤ්චි පාතියං, තාතා”ති? “පරිපුණ්ණා, අය්යෙ, පාති පූවෙහි, එවරූපා පූවා නාම මෙ න දිට්ඨපුබ්බා”ති ආරොචෙසි. සා චින්තෙසි – “මය්හං පුත්තො පුඤ්ඤවා කතාභිනීහාරො භවිස්සති, දෙවතාහි පාතිං පූරෙත්වා පූවා පහිතා භවිස්සන්තී”ති.

“අථ නං පුත්තො, අම්ම, ඉතො පට්ඨායාහං අඤ්ඤං පූවං නාම න ඛාදිස්සාමි, නත්ථිපූවමෙව පචෙය්යාසී”ති. සාපිස්ස තතො පට්ඨාය “පූවං ඛාදිතුකාමොම්හී”ති වුත්තෙ තුච්ඡපාතිමෙව අඤ්ඤාය පාතියා පටිකුච්ඡිත්වා පෙසෙසි. යාව අගාරමජ්ඣෙ වසි, තාවස්ස දෙවතාව පූවෙ පහිණිංසු.

සො එත්තකම්පි අජානන්තො පබ්බජ්ජං නාම කිං ජානිස්සති? තස්මා “කා එසා පබ්බජ්ජා නාමා”ති භාතරං පුච්ඡිත්වා “ඔහාරිතකෙසමස්සුනා කාසායනිවත්ථෙන කට්ඨත්ථරකෙ වා බිදලමඤ්චකෙ වා නිපජ්ජිත්වා පිණ්ඩාය චරන්තෙන විහරිතබ්බං. එසා පබ්බජ්ජා නාමා”ති වුත්තෙ, “භාතික, අහං සුඛුමාලො. නාහං සක්ඛිස්සාමි පබ්බජිතු”න්ති ආහ.

“තෙන හි, තාත, කම්මන්තං උග්ගහෙත්වා ඝරාවාසං වස. න හි සක්කා අම්හෙසු එකෙන අපබ්බජිතු”න්ති. අථ නං “කො එස කම්මන්තො නාමා”ති පුච්ඡි. “භත්තුට්ඨානට්ඨානම්පි අජානන්තො කුලපුත්තො කම්මන්තං නාම කිං ජානිස්සතී”ති? එකදිවසඤ්හි තිණ්ණං ඛත්තියානං කථා උදපාදි – “භත්තං නාම කුහිං උට්ඨහතී”ති? කිමිලො ආහ – “කොට්ඨෙ උට්ඨහතී”ති. අථ නං භද්දියො “ත්වං භත්තස්ස උට්ඨානට්ඨානං න ජානාසි, භත්තං නාම උක්ඛලියං උට්ඨහතී”ති ආහ. අනුරුද්ධො “තුම්හෙ ද්වෙපි න ජානාථ, භත්තං නාම රතනමකුළාය සුවණ්ණපාතියං උට්ඨහතී”ති ආහ.

තෙසු කිර එකදිවසං කිමිලො කොට්ඨතො වීහී ඔතාරියමානෙ දිස්වා, “එතෙ කොට්ඨෙයෙව ජාතා”ති සඤ්ඤී අහොසි. භද්දියො එකදිවසං උක්ඛලිතො භත්තං වඩ්ඪියමානං දිස්වා “උක්ඛලියඤ්ඤෙව උප්පන්න”න්ති සඤ්ඤී අහොසි. අනුරුද්ධෙන පන නෙව වීහී කොට්ටෙන්තා, න භත්තං පචන්තා, න වඩ්ඪෙන්තා දිට්ඨපුබ්බා, වඩ්ඪෙත්වා පන පුරතො ඨපිතමෙව පස්සති. සො භුඤ්ජිතුකාමකාලෙ “භත්තං පාතියං උට්ඨහතී”ති සඤ්ඤමකාසි. එවං තයොපි තෙ භත්තුට්ඨානට්ඨානං න ජානන්ති.

තෙනායං “කො එස කම්මන්තො නාමා”ති පුච්ඡිත්වා, “පඨමං ඛෙත්තං කසාපෙතබ්බ”න්තිආදිකං සංවච්ඡරෙ සංවච්ඡරෙ කත්තබ්බං කිච්චං සුත්වා, “කදා කම්මන්තානං අන්තො පඤ්ඤායිස්සති, කදා මයං අප්පොස්සුක්කා භොගෙ භුඤ්ජිස්සාමා”ති වත්වා කම්මන්තානං අපරියන්තතාය අක්ඛාතාය “තෙන හි ත්වඤ්ඤෙව ඝරාවාසං වස, න මය්හං එතෙනත්ථො”ති මාතරං උපසඞ්කමිත්වා, “අනුජානාහි මං, අම්ම, පබ්බජිස්සාමී”ති වත්වා තාය නානප්පකාරෙහි තික්ඛත්තුං පටික්ඛිපිත්වා, “සචෙ තෙ සහායකො භද්දියරාජා පබ්බජිස්සති, තෙන සද්ධිං පබ්බජාහී”ති වුත්තෙ තං උපසඞ්කමිත්වා, “මම ඛො, සම්ම, පබ්බජ්ජා තව පටිබද්ධා”ති වත්වා තං නානප්පකාරෙහි සඤ්ඤාපෙත්වා සත්තමෙ දිවසෙ අත්තනා සද්ධිං පබ්බජනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හි.