පන්නරසමෙ “සුසානෙ සෙය්යං කප්පෙමී”ති එත්ථායං අනුපුබ්බිකථා –

මහාසත්තො හි තදා මහති උළාරභොගෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිමන්වාය දිසාපාමොක්ඛස්ස ආචරියස්ස සන්තිකෙ ගරුවාසං වසන්තො සබ්බසිප්පානං නිප්ඵත්තිං පත්වා කුලඝරං ආගන්ත්වා මාතාපිතූනං අච්චයෙන ඤාතකෙහි “කුටුම්බං සණ්ඨපෙහී”ති යාචියමානොපි අනිච්චතාමනසිකාරමුඛෙන සබ්බභවෙසු අභිවඩ්ඪමානසංවෙගො කායෙ ච අසුභසඤ්ඤං පටිලභිත්වා ඝරාවාසපලිබොධාධිභූතං කිලෙසගහනං අනොගාහෙත්වාව චිරකාලසම්පරිචිතං නෙක්ඛම්මජ්ඣාසයං උපබ්රූහයමානො මහන්තං භොගක්ඛන්ධං පහාය පබ්බජිතුකාමො හුත්වා පුන චින්තෙසි – “සචාහං පබ්බජිස්සාමි, ගුණසම්භාවනාපාකටො භවිස්සාමී”ති.

සො ලාභසක්කාරං ජිගුච්ඡන්තො පබ්බජ්ජං අනුපගන්ත්වා “පහොමි චාහං ලාභාලාභාදීසු නිබ්බිකාරො හොතු”න්ති අත්තානං තක්කෙන්තො “විසෙසතො පරපරිභවසහනාදිපටිපදං පූරෙන්තො උපෙක්ඛාපාරමිං මත්ථකං පාපෙස්සාමී”ති නිවත්ථවත්ථෙනෙව ගෙහතො නික්ඛමිත්වා පරමසල්ලෙඛවුත්තිකොපි අබලබලො අමන්දමන්දො විය පරෙසං අචිත්තකරූපෙන හීළිතපරිභූතො හුත්වා ගාමනිගමරාජධානීසු එකරත්තිවාසෙනෙව විචරති. යත්ථ පන මහන්තං පරිභවං පටිලභති, තත්ථ චිරම්පි වසති. සො නිවත්ථවත්ථෙ ජිණ්ණෙ පිලොතිකඛණ්ඩෙන තස්මිම්පි ජිණ්ණෙ කෙනචි දින්නං අග්ගණ්හන්තො හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනමත්තෙනෙව චරති. එවං ගච්ඡන්තෙ කාලෙ එකං නිගමගාමං අගමාසි.

තත්ථ ගාමදාරකා ධුත්තජාතිකා වෙධවෙරා කෙචි රාජවල්ලභානං පුත්තනත්තුදාසාදයො ච උද්ධතා උන්නළා චපලා මුඛරා විකිණ්ණවාචා කාලෙන කාලං කීළාබහුලා විචරන්ති. දුග්ගතෙ මහල්ලකෙ පුරිසෙ ච ඉත්ථියො ච ගච්ඡන්තෙ දිස්වා භස්මපුටෙන පිට්ඨියං ආකිරන්ති, කෙතකීපණ්ණං කච්ඡන්තරෙ ඔලම්බෙන්ති, තෙන විප්පකාරෙන පරිවත්තෙත්වා ඔලොකෙන්තෙ යථාවජ්ජකීළිතං දස්සෙත්වා උපහසන්ති. මහාපුරිසො තස්මිං නිගමෙ තෙ එවං විචරන්තෙ ධුත්තදාරකෙ දිස්වා “ලද්ධො වත දානි මෙ උපෙක්ඛාපාරමියා පරිපූරණූපායො”ති චින්තෙත්වා තත්ථ විහාසි. තං තෙ ධුත්තදාරකා පස්සිත්වා විප්පකාරං කාතුං ආරභන්ති.

මහාසත්තො තං අසහන්තො විය ච තෙහි භායන්තො විය ච උට්ඨහිත්වා ගච්ඡති. තෙ තං අනුබන්ධන්ති. සො තෙහි අනුබන්ධියමානො “එත්ථ නත්ථි කොචි පටිවත්තා”ති සුසානං ගන්ත්වා අට්ඨිකං සීසූපධානං කත්වා සයති. ධුත්තදාරකාපි තත්ථ ගන්ත්වා ඔට්ඨුභනාදිකං නානප්පකාරං විප්පකාරං කත්වා පක්කමන්ති. එවං තෙ දිවසෙ දිවසෙ කරොන්ති එව. යෙ පන විඤ්ඤූ පුරිසා, තෙ එවං කරොන්තෙ පස්සන්ති. තෙ තෙ පටිබාහිත්වා “අයං මහානුභාවො තපස්සී මහායොගී”ති ච ඤත්වා උළාරං සක්කාරසම්මානං කරොන්ති. මහාසත්තො පන සබ්බත්ථ එකසදිසොව හොති මජ්ඣත්තභූතො. තෙන වුත්තං “සුසානෙ සෙය්යං කප්පෙමී”තිආදි.

තත්ථ සුසානෙ සෙය්යං කප්පෙමි, ඡවට්ඨිකං උපනිධායාති ආමකසුසානෙ ඡඩ්ඩිතකළෙවරතො සොණසිඞ්ගාලාදීහි තහිං තහිං වික්ඛිත්තෙසු අට්ඨිකෙසු එකං අට්ඨිකං සීසූපධානං කත්වා සුචිම්හි ච අසුචිම්හි ච සමානචිත්තතාය තස්මිං සුසානෙ සෙය්යං කප්පෙමි, සයාමීති අත්ථො. ගාමණ්ඩලාති ගාමදාරකා. රූපං දස්සෙන්තිනප්පකන්ති යථාවජ්ජකීළිතාය ඔට්ඨුභනඋපහසනඋම්මිහනාදීහි කණ්ණසොතෙ සලාකප්පවෙසනාදීහි ච අතිකක්ඛළං අනප්පකං නානප්පකාරං රූපං විකාරං කරොන්ති.

අපරෙති තෙසු එව ගාමදාරකෙසු එකච්චෙ. උපායනානූපනෙන්තීති “අයං ඉමෙසු පරිභවවසෙන එවරූපං විප්පකාරං කරොන්තෙසු න කිඤ්චි විකාරං දස්සෙති, සම්මානනෙ නු ඛො කීදිසො”ති පරිග්ගණ්හන්තා විවිධං බහුං ගන්ධමාලං භොජනං අඤ්ඤානි ච උපායනානි පණ්ණාකාරානි උපනෙන්ති උපහරන්ති. අපරෙහි වා තෙහි අනාචාරගාමදාරකෙහි අඤ්ඤෙ විඤ්ඤූ මනුස්සා “අයං ඉමෙසං එවං විවිධම්පි විප්පකාරං කරොන්තානං න කුප්පති, අඤ්ඤදත්ථු ඛන්තිමෙත්තානුද්දයංයෙව තෙසු උපට්ඨපෙති, අහො අච්ඡරියපුරිසො”ති හට්ඨා “බහු වතිමෙහි එතස්මිං විප්පටිපජ්ජන්තෙහි අපුඤ්ඤං පසුත”න්ති සංවිග්ගමානසාව හුත්වා බහුං ගන්ධමාලං විවිධං භොජනං අඤ්ඤානි ච උපායනානි උපනෙන්ති උපහරන්ති.

යෙ මෙ දුක්ඛං උපහරන්තීති යෙ ගාමදාරකා මය්හං සරීරදුක්ඛං උපහරන්ති උපනෙන්ති. “උපදහන්තී”තිපි පාඨො, උප්පාදෙන්තීති අත්ථො. යෙ ච දෙන්ති සුඛං මමාති යෙ ච විඤ්ඤූ මනුස්සා මම මය්හං සුඛං දෙන්ති, මාලාගන්ධභොජනාදිසුඛූපකරණෙහි මම සුඛං උපහරන්ති. සබ්බෙසං සමකො හොමීති කත්ථචිපි විකාරානුප්පත්තියා සමානචිත්තතාය විවිධානම්පි තෙසං ජනානං සමකො එකසදිසො හොමි භවාමි. දයා කොපො න විජ්ජතීති යස්මා මය්හං උපකාරකෙ මෙත්තචිත්තතාසඞ්ඛාතා දයා, අපකාරකෙ මනොපදොසසඞ්ඛාතො කොපොපි න විජ්ජති, තස්මා සබ්බෙසං සමකො හොමීති දස්සෙති.

ඉදානි භගවා තදා උපකාරීසු අපකාරීසු ච සත්තෙසු සමුපචිතඤාණසම්භාරස්ස අත්තනො සමානචිත්තතා විකාරාභාවො යා ච ලොකධම්මෙසු අනුපලිත්තතා අහොසි, තං දස්සෙතුං “සුඛදුක්ඛෙ තුලාභූතො”ති ඔසානගාථමාහ.

තත්ථ සුඛදුක්ඛෙති සුඛෙ ච දුක්ඛෙ ච. තුලාභූතොති සමකං ගහිතතුලා විය ඔනතිඋන්නතිඅපනතිං වජ්ජෙත්වා මජ්ඣත්තභූතො, සුඛදුක්ඛග්ගහණෙනෙව චෙත්ථ තංනිමිත්තභාවතො ලාභාලාභාපි ගහිතාති වෙදිතබ්බං. යසෙසූති කිත්තීසු. අයසෙසූති නින්දාසු. සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු සුඛාදීසු ලොකධම්මෙසු. ඉති භගවා තදා සබ්බසත්තෙසු සබ්බලොකධම්මෙසු ච අනඤ්ඤසාධාරණං අත්තනො මජ්ඣත්තභාවං කිත්තෙත්වා තෙන තස්මිං අත්තභාවෙ අත්තනො උපෙක්ඛාපාරමියා සිඛාප්පත්තභාවං විභාවෙන්තො “එසා මෙ උපෙක්ඛාපාරමී”ති දෙසනං නිට්ඨාපෙසි.