7. චන්දකුමාරචරියාවණ්ණනා
සත්තමෙ එකරාජස්ස අත්රජොති එකරාජස්ස නාම කාසිරඤ්ඤො ඔරසපුත්තො. නගරෙ පුප්ඵවතියාති පුප්ඵවතිනාමකෙ නගරෙ. චන්දසව්හයොති චන්දසද්දෙන අව්හාතබ්බො, චන්දනාමොති අත්ථො.
අතීතෙ කිර අයං බාරාණසී පුප්ඵවතී නාම අහොසි. තත්ථ වසවත්තිරඤ්ඤො පුත්තො එකරාජා නාම රජ්ජං කාරෙසි. බොධිසත්තො තස්ස ගොතමියා නාම අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි. “චන්දකුමාරො”තිස්ස නාමමකංසු. තස්ස පදසා ගමනකාලෙ අපරොපි පුත්තො උප්පන්නො, තස්ස “සූරියකුමාරො”ති නාමමකංසු. තස්ස පදසා ගමනකාලෙ එකා ධීතා උප්පන්නා, “සෙලා”තිස්සා නාමමකංසු. වෙමාතිකා ච නෙසං භද්දසෙනො සූරො චාති ද්වෙ භාතරො අහෙසුං. බොධිසත්තො අනුපුබ්බෙන වුද්ධිප්පත්තො සිප්පෙසු ච විජ්ජාට්ඨානෙසු ච පාරං අගමාසි. තස්ස රාජා අනුච්ඡවිකං චන්දං නාම රාජධීතරං ආනෙත්වා උපරජ්ජං අදාසි. බොධිසත්තස්ස එකො පුත්තො උප්පන්නො, තස්ස “වාසුලො”ති නාමමකංසු. තස්ස පන රඤ්ඤො ඛණ්ඩහාලො නාම පුරොහිතො, තං රාජා විනිච්ඡයෙ ඨපෙසි. සො ලඤ්ජවිත්තකො හුත්වා ලඤ්ජං ගහෙත්වා අස්සාමිකෙ සාමිකෙ කරොති, සාමිකෙ ච අස්සාමිකෙ කරොති. අථෙකදිවසං අට්ටපරාජිතො එකො පුරිසො විනිච්ඡයට්ඨානෙ උපක්කොසෙන්තො නික්ඛමිත්වා රාජූපට්ඨානං ගච්ඡන්තං බොධිසත්තං දිස්වා තස්ස පාදෙසු නිපතිත්වා “සාමි ඛණ්ඩහාලො විනිච්ඡයෙ විලොපං ඛාදති, අහං තෙන ලඤ්ජං ගහෙත්වා පරාජයං පාපිතො”ති අට්ටස්සරමකාසි. බොධිසත්තො “මා භායී”ති තං අස්සාසෙත්වා විනිච්ඡයං නෙත්වා සාමිකමෙව සාමිකං අකාසි. මහාජනො මහාසද්දෙන සාධුකාරමදාසි.
රාජා “බොධිසත්තෙන කිර අට්ටො සුවිනිච්ඡිතො”ති සුත්වා තං ආමන්තෙත්වා “තාත, ඉතො පට්ඨාය ත්වමෙව අට්ටකරණෙ විනිච්ඡයං විනිච්ඡිනාහී”ති විනිච්ඡයං බොධිසත්තස්ස අදාසි. ඛණ්ඩහාලස්ස ආයො පච්ඡිජ්ජි. සො තතො පට්ඨාය බොධිසත්තෙ ආඝාතං බන්ධිත්වා ඔතාරාපෙක්ඛො විචරි. සො පන රාජා මුධප්පසන්නො. සො එකදිවසං සුපිනන්තෙන දෙවලොකං පස්සිත්වා තත්ථ ගන්තුකාමො හුත්වා “පුරොහිතං බ්රහ්මලොකගාමිමග්ගං ආචික්ඛා”ති ආහ. සො “අතිදානං දදන්තො සබ්බචතුක්කෙන යඤ්ඤං යජස්සූ”ති වත්වා රඤ්ඤා “කිං අතිදාන”න්ති පුට්ඨො “අත්තනො පියපුත්තා පියභරියා පියධීතරො මහාවිභවසෙට්ඨිනො මඞ්ගලහත්ථිඅස්සාදයොති එතෙ චත්තාරො චත්තාරො කත්වා ද්විපදචතුප්පදෙ යඤ්ඤත්ථාය පරිච්චජිත්වා තෙසං ගලලොහිතෙන යජනං අතිදානං නාමා”ති සඤ්ඤාපෙසි. ඉති සො “සග්ගමග්ගං ආචික්ඛිස්සාමී”ති නිරයමග්ගං ආචික්ඛි.
රාජාපි තස්මිං පණ්ඩිතසඤ්ඤී හුත්වා “තෙන වුත්තවිධි සග්ගමග්ගො”ති සඤ්ඤාය තං පටිපජ්ජිතුකාමො මහන්තං යඤ්ඤාවාටං කාරාපෙත්වා තත්ථ බොධිසත්තාදිකෙ චත්තාරො රාජකුමාරෙ ආදිං කත්වා ඛණ්ඩහාලෙන වුත්තං සබ්බං ද්විපදචතුප්පදං යඤ්ඤපසුතට්ඨානෙ නෙථාති ආණාපෙසි. සබ්බඤ්ච යඤ්ඤසම්භාරං උපක්ඛටං අහොසි. තං සුත්වා මහාජනො මහන්තං කොලාහලං අකාසි. රාජා විප්පටිසාරී හුත්වා ඛණ්ඩහාලෙන උපත්ථම්භිතො පුනපි තථා තං ආණාපෙසි. බොධිසත්තො “ඛණ්ඩහාලෙන විනිච්ඡයට්ඨානං අලභන්තෙන මයි ආඝාතං බන්ධිත්වා මමෙව මරණං ඉච්ඡන්තෙන මහාජනස්ස අනයබ්යසනං උප්පාදිත”න්ති ජානිත්වා නානාවිධෙහි උපායෙහි රාජානං තතො දුග්ගහිතග්ගාහතො විවෙචෙතුං වායමිත්වාපි නාසක්ඛි. මහාජනො පරිදෙවි, මහන්තං කාරුඤ්ඤමකාසි. මහාජනස්ස පරිදෙවන්තස්සෙව යඤ්ඤාවාටෙ සබ්බකම්මානි නිට්ඨාපෙසි. රාජපුත්තං නෙත්වා ගීවාය නාමෙත්වා නිසීදාපෙසුං. ඛණ්ඩහාලො සුවණ්ණපාතිං උපනාමෙත්වා ඛග්ගං ආදාය “තස්ස ගීවං ඡින්දිස්සාමී”ති අට්ඨාසි. තං දිස්වා චන්දා නාම රාජපුත්තස්ස දෙවී “අඤ්ඤං මෙ පටිසරණං නත්ථි, අත්තනො සච්චබලෙන සාමිකස්ස සොත්ථිං කරිස්සාමී”ති අඤ්ජලිං පග්ගය්හ පරිසාය අන්තරෙ විචරන්තී “ඉදං එකන්තෙනෙව පාපකම්මං, යං ඛණ්ඩහාලො සග්ගමග්ගොති කරොති. ඉමිනා මය්හං සච්චවචනෙන මම සාමිකස්ස සොත්ථි හොතු.