5. මහාගොවින්දචරියාවණ්ණනා
පඤ්චමෙ සත්තරාජපුරොහිතොති සත්තභූආදීනං සත්තන්නං රාජූනං සබ්බකිච්චානුසාසකපුරොහිතො. පූජිතො නරදෙවෙහීති තෙහි එව අඤ්ඤෙහි ච ජම්බුදීපෙ සබ්බෙහෙව ඛත්තියෙහි චතුපච්චයපූජාය සක්කාරසම්මානෙන ච පූජිතො. මහාගොවින්දබ්රාහ්මණොති මහානුභාවතාය ගොවින්දස්සාභිසෙකෙන අභිසිත්තතාය ච “මහාගොවින්දො”ති සඞ්ඛං ගතො බ්රාහ්මණො, අභිසිත්තකාලතො පට්ඨාය හි බොධිසත්තස්ස අයං සමඤ්ඤා ජාතා, නාමෙන පන ජොතිපාලො නාම. තස්ස කිර ජාතදිවසෙ සබ්බාවුධානි ජොතිංසු. රාජාපි පච්චූසසමයෙ අත්තනො මඞ්ගලාවුධං පජ්ජලිතං දිස්වා භීතො අත්තනො පුරොහිතං බොධිසත්තස්ස පිතරං උපට්ඨානං ආගතං පුච්ඡිත්වා “මා භායි, මහාරාජ, මය්හං පුත්තො ජාතො, තස්සානුභාවෙන න කෙවලං රාජගෙහෙයෙව, සකලනගරෙපි ආවුධානි පජ්ජලිංසු, න තං නිස්සාය තුය්හං අන්තරායො අත්ථි, සකලජම්බුදීපෙ පන පඤ්ඤාය තෙන සමො න භවිස්සති, තස්සෙතං පුබ්බනිමිත්ත”න්ති පුරොහිතෙන සමස්සාසිතො තුට්ඨචිත්තො “කුමාරස්ස ඛීරමූලං හොතූ”ති සහස්සං දත්වා “වයප්පත්තකාලෙ මය්හං දස්සෙථා”ති ආහ. සො වුද්ධිප්පත්තො අපරභාගෙ අලමත්ථදස්සො සත්තන්නං රාජූනං සබ්බකිච්චානුසාසකො හුත්වා පබ්බජිත්වා ච සත්තෙ දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකෙහි අනත්ථෙහි පාලෙත්වා අත්ථෙහි නියොජෙසි. ඉති ජොතිතත්තා පාලනසමත්ථතාය ච “ජොතිපාලො”තිස්ස නාමං අකංසු. තෙන වුත්තං “නාමෙන ජොතිපාලො නාමා”ති (දී· නි· 2.304).
තත්ථ බොධිසත්තො දිසම්පතිස්ස නාම රඤ්ඤො පුරොහිතස්ස ගොවින්දබ්රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා අත්තනො පිතු තස්ස ච රඤ්ඤො අච්චයෙන තස්ස පුත්තො රෙණු, සහායා චස්ස සත්තභූ, බ්රහ්මදත්තො, වෙස්සභූ , භරතො, ද්වෙ ච ධතරට්ඨාති ඉමෙ සත්ත රාජානො යථා අඤ්ඤමඤ්ඤං න විවදන්ති. එවං රජ්ජෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තෙසං අත්ථධම්මෙ අනුසාසන්තො ජම්බුදීපතලෙ සබ්බෙසං රාජූනං අඤ්ඤෙසඤ්ච බ්රාහ්මණානං දෙවනාගගහපතිකානං සක්කතො ගරුකතො මානිතො පූජිතො අපචිතො උත්තමං ගාරවට්ඨානං පත්තො අහොසි. තස්ස අත්ථධම්මෙසු කුසලතාය “මහාගොවින්දො”ත්වෙව සමඤ්ඤා උදපාදි. යථාහ “ගොවින්දො වත, භො බ්රාහ්මණො, මහාගොවින්දො වත, භො බ්රාහ්මණො”ති (දී· නි· 2.305). තෙන වුත්තං –
“පුනාපරං යදා හොමි, සත්තරාජපුරොහිතො;
පූජිතො නරදෙවෙහි, මහාගොවින්දබ්රාහ්මණො”ති.
අථ බොධිසත්තස්ස පුඤ්ඤානුභාවසමුස්සාහිතෙහි රාජූහි තෙසං අනුයුත්තෙහි ඛත්තියෙහි බ්රාහ්මණගහපතිකෙහි නෙගමජානපදෙහි ච උපරූපරි උපනීතො සමන්තතො මහොඝො විය අජ්ඣොත්ථරමානො අපරිමෙය්යො උළාරො ලාභසක්කාරො උප්පජ්ජි, යථා තං අපරිමාණාසු ජාතීසු උපචිතවිපුලපුඤ්ඤසඤ්චයස්ස උළාරාභිජාතස්ස පරිසුද්ධසීලාචාරස්ස පෙසලස්ස පරියොදාතසබ්බසිප්පස්ස සබ්බසත්තෙසු පුත්තසදිසමහාකරුණාවිප්ඵාරසිනිද්ධමුදුහදයස්ස. සො චින්තෙසි – “එතරහි ඛො මය්හං මහාලාභසක්කාරො, යංනූනාහං ඉමිනා සබ්බසත්තෙ සන්තප්පෙත්වා දානපාරමිං පරිපූරෙය්ය”න්ති. සො නගරස්ස මජ්ඣෙ චතූසු ද්වාරෙසු අත්තනො නිවෙසනද්වාරෙති ඡ දානසාලායො කාරෙත්වා දෙවසිකං අපරිමිතධනපරිච්චාගෙන මහාදානං පවත්තෙසි. යං යං උපායනං ආනීයති, යඤ්ච අත්තනො අත්ථාය අභිසඞ්ඛරීයති, සබ්බං තං දානසාලාසු එව පෙසෙසි. එවං දිවසෙ දිවසෙ මහාපරිච්චාගං කරොන්තස්ස චස්ස චිත්තස්ස තිත්ති වා සන්තොසො වා නාහොසි, කුතො පන සඞ්කොචො. දානග්ගඤ්චස්ස ලාභාසාය ආගච්ඡන්තෙහි දෙය්යධම්මං ගහෙත්වා ගච්ඡන්තෙහි ච මහාසත්තස්ස ච ගුණවිසෙසෙ කිත්තයන්තෙහි මහාජනකායෙහි අන්තොනගරං බහිනගරඤ්ච සමන්තතො එකොඝභූතං කප්පවුට්ඨානමහාවායුසඞ්ඝට්ටපරිබ්භමිතං විය මහාසමුද්දං එකකොලාහලං එකනින්නාදං අහොසි. තෙන වුත්තං –
“තදාහං සත්තරජ්ජෙසු, යං මෙ ආසි උපායනං;
තෙන දෙමි මහාදානං, අක්ඛොභං සාගරූපම”න්ති.