1. අකිත්තිචරියාවණ්ණනා
එවං භගවා ආයස්මතො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස සදෙවමනුස්සාය ච පරිසාය අත්තනො පුබ්බචරියාය සවනෙ උස්සාහං ජනෙත්වා ඉදානි තං පුබ්බචරිතං භවන්තරපටිච්ඡන්නං හත්ථතලෙ ආමලකං විය පච්චක්ඛං කරොන්තො “යදා අහං බ්රහාරඤ්ඤෙ”තිආදිමාහ.
තත්ථ යදාති යස්මිං කාලෙ. බ්රහාරඤ්ඤෙති මහාඅරඤ්ඤෙ, අරඤ්ඤානියං, මහන්තෙ වනෙති අත්ථො. සුඤ්ඤෙති ජනවිවිත්තෙ. විපිනකානනෙති විපිනභූතෙ කානනෙ, පදද්වයෙනාපි තස්ස අරඤ්ඤස්ස ගහනභාවමෙව දීපෙති, සබ්බමෙතං කාරදීපං සන්ධාය වුත්තං. අජ්ඣොගාහෙත්වාති අනුපවිසිත්වා. විහරාමීති දිබ්බබ්රහ්මඅරියආනෙඤ්ජවිහාරෙහි සමුප්පාදිතසුඛවිසෙසෙන ඉරියාපථවිහාරෙන සරීරදුක්ඛං විච්ඡින්දිත්වා හරාමි අත්තභාවං පවත්තෙමි. අකිත්ති නාම තාපසොති එවංනාමකො තාපසො හුත්වා යදා අහං තස්මිං අරඤ්ඤෙ විහරාමීති අත්ථො. සත්ථා තදා අත්තනො අකිත්තිතාපසභාවං ධම්මසෙනාපතිස්ස වදති. තත්රායං අනුපුබ්බිකථා –
අතීතෙ කිර ඉමස්මිංයෙව භද්දකප්පෙ බාරාණසියං බ්රහ්මදත්තෙ නාම රාජිනි රජ්ජං කාරෙන්තෙ බොධිසත්තො අසීතිකොටිවිභවස්ස බ්රාහ්මණමහාසාලස්ස කුලෙ නිබ්බත්ති, “අකිත්තී”තිස්ස නාමං කරිංසු. තස්ස පදසා ගමනකාලෙ භගිනීපි ජායි. “යසවතී”තිස්සා නාමං කරිංසු. සො සොළසවස්සකාලෙ තක්කසිලං ගන්ත්වා සබ්බසිප්පානි උග්ගහෙත්වා පච්චාගමාසි. අථස්ස මාතාපිතරො කාලමකංසු. සො තෙසං පෙතකිච්චානි කාරෙත්වා කතිපයදිවසාතික්කමෙන රතනාවලොකනං ආයුත්තකපුරිසෙහි කාරයමානො “එත්තකං මත්තිකං, එත්තකං පෙත්තිකං, එත්තකං පිතාමහ”න්ති සුත්වා සංවිග්ගමානසො හුත්වා “ඉදං ධනමෙව පඤ්ඤායති, න ධනස්ස සංහාරකා, සබ්බෙ ඉමං ධනං පහායෙව ගතා, අහං පන නං ආදාය ගමිස්සාමී”ති රාජානං ආපුච්ඡිත්වා භෙරිං චරාපෙසි – “ධනෙන අත්ථිකා අකිත්තිපණ්ඩිතස්ස ගෙහං ආගච්ඡන්තූ”ති.
සො සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා ධනෙ අඛීයමානෙ “කිං මෙ ඉමාය ධනකීළාය, අත්ථිකා ගණ්හිස්සන්තී”ති නිවෙසනද්වාරං විවරිත්වා හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිභරිතෙ සාරගබ්භෙ විවරාපෙත්වා “දින්නංයෙව හරන්තූ”ති ගෙහං පහාය ඤාතිපරිවට්ටස්ස පරිදෙවන්තස්ස භගිනිං ගහෙත්වා බාරාණසිතො නික්ඛමිත්වා නදිං උත්තරිත්වා ද්වෙ තීණි යොජනානි ගන්ත්වා පබ්බජිත්වා රමණීයෙ භූමිභාගෙ පණ්ණසාලං කරිත්වා වසති. යෙන පන ද්වාරෙන තදා නික්ඛමි, තං අකිත්තිද්වාරං නාම ජාතං. යෙන තිත්ථෙන නදිං ඔතිණ්ණො, තං අකිත්තිතිත්ථං නාම ජාතං. තස්ස පබ්බජිතභාවං සුත්වා බහූ මනුස්සා ගාමනිගමරාජධානිවාසිනො තස්ස ගුණෙහි ආකඩ්ඪියමානහදයා අනුපබ්බජිංසු. මහාපරිවාරො අහොසි, මහාලාභසක්කාරො නිබ්බත්ති, බුද්ධුප්පාදො විය අහොසි. අථ මහාසත්තො “අයං ලාභසක්කාරො මහා, පරිවාරොපි මහන්තො, කායවිවෙකමත්තම්පි ඉධ න ලභති, මයා එකාකිනා විහරිතුං වට්ටතී”ති චින්තෙත්වා පරමප්පිච්ඡභාවතො විවෙකනින්නතාය ච කස්සචි අජානාපෙත්වා එකකොව නික්ඛමිත්වා අනුපුබ්බෙන දමිළරට්ඨං පත්වා කාවීරපට්ටනසමීපෙ උය්යානෙ විහරන්තො ඣානාභිඤ්ඤායො නිබ්බත්තෙසි. තත්රාපිස්ස මහාලාභසක්කාරො උප්පජ්ජි. සො තං ජිගුච්ඡන්තො ඡඩ්ඩෙත්වා ආකාසෙන ගන්ත්වා කාරදීපෙ ඔතරි. තදා කාරදීපො අහිදීපො නාම. සො තත්ථ මහන්තං කාරරුක්ඛං උපනිස්සාය පණ්ණසාලං මාපෙත්වා වාසං කප්පෙසි. අප්පිච්ඡතාය පන කත්ථචි අගන්ත්වා තස්ස රුක්ඛස්ස ඵලකාලෙ ඵලානි ඛාදන්තො ඵලෙ අසති පත්තානි උදකසිත්තානි ඛාදන්තො ඣානසමාපත්තීහි වීතිනාමෙසි.