7. අනොමදස්සීබුද්ධවංසවණ්ණනා
සොභිතබුද්ධෙ පන පරිනිබ්බුතෙ තස්ස අපරභාගෙ එකමසඞ්ඛ්යෙය්යං බුද්ධුප්පාදරහිතං අහොසි. අතීතෙ පන තස්මිං අසඞ්ඛ්යෙය්යෙ එකස්මිං කප්පෙ තයො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු අනොමදස්සී, පදුමො, නාරදොති. තත්ථ අනොමදස්සී භගවා සොළස අසඞ්ඛ්යෙය්යානි කප්පසතසහස්සඤ්ච පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා දෙවෙහි අභියාචිතො තතො චවිත්වා චන්දවතියං නාම රාජධානියං යසවා නාමස්ස රඤ්ඤො කුලෙ සමුස්සිතචාරුපයොධරාය යසොධරාය නාම අග්ගමහෙසියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං අග්ගහෙසි. අනොමදස්සිකුමාරෙ කිර යසොධරාය දෙවියා කුච්ඡිගතෙ තස්ස පුඤ්ඤප්පභාවෙන පභා අසීතිහත්ථප්පමාණං ඨානං ඵරිත්වා අට්ඨාසි. චන්දසූරියප්පභාහි අනභිභවනීයාව අහොසි. සා දසන්නං මාසානං අච්චයෙන බොධිසත්තං සුචන්දනුය්යානෙ විජායි. පාටිහාරියානි හෙට්ඨා වුත්තනයානෙව.
නාමග්ගහණදිවසෙ පනස්ස නාමං ගණ්හන්තා, යස්මා ජාතියං ආකාසතො සත්ත රතනානි පතිංසු, තස්මා අනොමානං රතනානං උප්පත්තිහෙතුභූතත්තා “අනොමදස්සී”ති නාමමකංසු. සො අනුක්කමෙන වුද්ධිප්පත්තො දිබ්බෙහි කාමගුණෙහි පරිචාරියමානො දසවස්සසහස්සානි අගාරං අජ්ඣාවසි. තස්ස කිර සිරි උපසිරි සිරිවඩ්ඪොති තයො පාසාදා අහෙසුං. සිරිමාදෙවිප්පමුඛානි තෙවීසති ඉත්ථිසහස්සානි පච්චුපට්ඨිතානි අහෙසුං. සො සිරිමාය දෙවියා උපවාණෙ නාම පුත්තෙ ජාතෙ චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා සිවිකායානෙන මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තං තිස්සො ජනකොටියො අනුපබ්බජිංසු.
තෙහි පරිවුතො මහාපුරිසො දස මාසෙ පධානචරියං චරි. තතො විසාඛපුණ්ණමාය අනුපමබ්රාහ්මණගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා අනුපමසෙට්ඨිධීතාය දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සාලවනෙ දිවාවිහාරං වීතිනාමෙත්වා අනොමනාමාජීවකෙන දින්නා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා අජ්ජුනරුක්ඛබොධිං පදක්ඛිණං කත්වා අට්ඨත්තිංසහත්ථවිත්ථතං තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා චතුරඞ්ගවීරියං අධිට්ඨාය පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා සමාරං මාරබලං විද්ධංසෙත්වා තීසු යාමෙසු තිස්සො විජ්ජා උප්පාදෙත්වා – “අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා”ති උදානං උදානෙසි. තෙන වුත්තං –
“සොභිතස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;
අනොමදස්සී අමිතයසො, තෙජස්සී දුරතික්කමො.
“සො ඡෙත්වා බන්ධනං සබ්බං, විද්ධංසෙත්වා තයො භවෙ;
අනිවත්තිගමනං මග්ගං, දෙසෙසි දෙවමානුසෙ.
“සාගරොව අසඞ්ඛොභො, පබ්බතොව දුරාසදො;
ආකාසොව අනන්තො සො, සාලරාජාව ඵුල්ලිතො.
“දස්සනෙනපි තං බුද්ධං, තොසිතා හොන්ති පාණිනො;
බ්යාහරන්තං ගිරං සුත්වා, අමතං පාපුණන්ති තෙ”ති.
තත්ථ අනොමදස්සීති අනුපමදස්සනො, අමිතදස්සනො වා. අමිතයසොති අමිතපරිවාරො, අමිතකිත්ති වා. තෙජස්සීති සීලසමාධිපඤ්ඤාතෙජෙන සමන්නාගතො. දුරතික්කමොති දුප්පධංසියො, අඤ්ඤෙන දෙවෙන වා මාරෙන වා කෙනචි වා අතික්කමිතුං අසක්කුණෙය්යොති අත්ථො. සො ඡෙත්වා බන්ධනං සබ්බන්ති සබ්බං දසවිධං සංයොජනං ඡින්දිත්වා. විද්ධංසෙත්වා තයො භවෙති තිභවූපගං කම්මං කම්මක්ඛයකරඤාණෙන විද්ධංසෙත්වා, අභාවං කත්වාති අත්ථො. අනිවත්තිගමනං මග්ගන්ති නිවත්තියා පවත්තියා පටිපක්ඛභූතං නිබ්බානං අනිවත්තීති වුච්චති, තං අනිවත්තිං ගච්ඡති අනෙනාති අනිවත්තිගමනො. තං අනිවත්තිගමනං අට්ඨඞ්ගිකං මග්ගං දෙසෙසීති අත්ථො. “දස්සෙතී”තිපි පාඨො, සොයෙවත්ථො. දෙවමානුසෙති දෙවමනුස්සානං, සාමිඅත්ථෙ උපයොගවචනං දට්ඨබ්බං.